استانا كۇنى قارساڭىندا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا تۇڭعىش رەت «الەم» اتتى ءبىر اكتىلى بالەتتىڭ تۇساۋى كەسىلمەك. «Astana Ballet» حورەوگرافيالىق ۇجىمىنىڭ رەپەرتۋارىنداعى سۇبەلى دۇنيەنىڭ قويۋشى-حورەوگرافى – رەسەيدىڭ بەلگىلى بالەتمەيستەرى نيكيتا دميتريەۆسكي. سپەكتاكلدىڭ بەينەلىك تۇجىرىمىن رەسەيدىڭ مۋلتيمەديا سالاسىنداعى جەتەكشى ماماندارىنىڭ ءبىرى لەونيد باسين, اۋەنىن ەتنو-كومپوزيتورى بولات عافاروۆ, ال ليبرەتتوسىن قازاقستاندىق بەلگىلى اقىن, ستسەناريشى باقىت قايىربەكوۆ جازدى. اتالمىش قويىلىم جايلى ناقتىراق ءبىلۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ تانىمال بالەتمەيستەرى نيكيتا دميتريەۆسكيدىڭ وزىمەن تىلدەسكەندى ءجون سانادىق.
– نيكيتا ۆلاديميروۆيچ, بىلۋىمىزشە, ءسىزدى استاناعا وسى بالەتتى قويۋ ءۇشىن ارنايى شاقىرتقان كورىنەدى. بۇل بالەت ءسىزدى نەسىمەن قىزىقتىردى, ەرەكشەلىگى نەدە؟
– بالەتتىڭ ەرەكشەلىگى, قازاق ەلىنىڭ سوناۋ تۇركى داۋىرىنەن بەرى كەلە جاتقان باي مۇراسى قاتارىنداعى سالت-ءداستۇرى ەپيكالىق كەڭ اۋقىمدا بەينەلەنىپ, مۋزىكا مەن بالەتتىڭ تىلىندە كورەرمەنگە جول تارتادى. جارىق, دىبىس, بەينەجوبا, حورەوگرافيا ارقىلى ەۋروپالىق تۇسىنىكتىڭ دە ۇشقىنى اڭعارىلىپ تۇرادى. مەنى قىزىقتىرعان نارسە دە بالەتتىڭ وسى كەڭ اۋقىمدىلىعى بولدى.جالپىلاي ايتساق, اتالمىش بالەتتە مادەنيەتتەر توعىسى كوز تويمايتىن كوركەمدىكپەن بەينەلەندى.
– ءسىز ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوپتەگەن حورەوگرافيالىق ۇجىمدارىمەن جۇمىس اتقارىپ, شىعارماشىلىق جولىڭىزدا ءتۇرلى تەاترلاردى كەزدەستىرىپسىز. قازىر ەلورداداعى «استانا بالەت» حورەوگرافيالىق ۇجىمىمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇرسىز. ۇجىمعا قاتىستى پىكىرىڭىزدى بىلسەك؟
– مەن ەندى تەك «استانا بالەت» ۇجىمىنا باعا بەرىپ كەتەيىن. بارلىق بالەرينالار وتە تارتىمدى جانە ءارتۇرلى, قاجىرلى, تولىق قايتارىممەن جۇمىس ىستەيدى, ماتەريالدى ۇيرەنىپ المايىنشا كەيىن شەگىنبەيدى. ونەر اكادەمياسىن ەندى ءتامامداپ كەلگەن بولسا دا, ولار ۇلكەن كاسىبي الەۋەتكە جانە اكتەرلىك قابىلەتكە يە. سوندىقتان, رۋحاني جاعىنان جانە كاسىبي دامۋى جونىنەن باسقا ۇجىمدار «استانا بالەت» ۇجىمىنا قىزعانا قارايتىن بولار دەپ ويلايمىن.
– ءبىر جاعىنان حورەوگراف, ارت-ديرەكتور بولساڭىز, ەكىنشى جاعىنان رەجيسسەر جانە پروديۋسەرسىز. سونداي-اق «Grand PAS» فەستيۆالىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسىسىز. وسىلاردىڭ بارىنە قالاي ۇلگەرەسىز؟ جاس بولساڭىز دا بىرنەشە ءىستىڭ تىزگىنىن قولدا ۇستاۋ ءسىزدى كەيدە قاجىتىپ ءجىبەرمەي مە؟ وسىنداي جەتىستىكتەرگە جەتۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟
– بارلىق جۇمىستى ءبىر ۋاقىتتا ىستەمەيمىن. مەن ءۇشىن بالەت ساحناسى, حورەوگرافيا اسەر الۋدىڭ, شابىت جيناۋدىڭ جالعىز مۇمكىندىگى ەمەس. سوندىقتان ماعان ساحنامەن جۇمىس ىستەۋ عانا ەمەس, جوبا پروديۋسەرى رەتىندە ساحنانىڭ ءيىسىن سەزىنۋ دە قىزىقتى. كەيبىر جوبالاردا حورەوگراف نەمەسە جارىق سۋرەتشىسى بولماسام دا, كورىنىستەردى بىرىكتىرىپ, ونى تارتىمدى دۇنيە ەتىپ جاساۋىم مۇمكىن. ويتكەنى, ول جەردە ءارتىستەر توبى, گالا-باعدارلاما, فەستيۆال, ارت-جوبا بولادى. مەن جاسايتىن دۇنيەنى, جەتكىزەتىن اسەردى باسقا ەشكىم دە قايتالاي المايدى دەگەن ويمەن جوباعا كىرىسەمىن. پروديۋسەر رەتىندە شىعارماشىلىق مىنەزدى جوعارى باعالايمىن. جۇمىسىمنىڭ قاي-قايسىسى دا قاجىتقان ەمەس.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا ءوزىڭىزدىڭ كوپتەگەن تانىمال تۇلعالارمەن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىڭىزدى ايتقان ەدىڭىز. اتاپ ايتقاندا, كىمدەرمەن بىرگە قويان-قولتىق جۇمىس جاسادىڭىز جانە ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستاندىقتار بار ما؟
– بۇل جاعىنان جولى بولعىش اداممىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن حورەوگرافيادا, مۋزىكادا جانە ادەبيەتتە نەبىر مىقتى تۇلعالارمەن, سونداي-اق, ءوز ءىسىنىڭ شىڭىنا شىققان شەبەرلەردىڭ تالايىمەن ۇشىراستىم. سولاردىڭ ىشىنەن ءبىرىن باسقالارىنان بولە-جارىپ ايتا المايمىن. ويتكەنى, بارلىعى دا الەمدىك ساحنانىڭ, تەاتردىڭ مەترلارى, حورەوگرافتارى جانە كومپوزيتورلارى. ادام ءوزى تۇرعان بيىكتەن قاراعاندا كەيبىر ادامدارمەن رۋحاني تۇرعىدان مۇددەلەس ەكەنىن سەزىنەدى, سوسىن ول ءوزى سولارعا تارتىلادى نە سول ادامداردى وزىنە تارتاتىن بولادى. مۇندا بىرەۋدىڭ ءسىز ءۇشىن ماڭىزدى يا ماڭىزسىز ەكەنىن ايتۋ وتە قيىن. كەيدە كومپوزيتورلارمەن كەزدەسىپ جاتاسىڭ. ولار ءوزىنىڭ بەس مينۋتتىق كومپوزيتسياسىن ۇسىنادى. ءدال وسى كومپوزيتسيا ءبىر نەمەسە ەكى جىلدان سوڭ ساعان مۋزىكاعا باسقاشا قىرىنان قاراۋعا ىقپالىن تيگىزەدى نەمەسە كەرىسىنشە دە بولۋى مۇمكىن. بارلىعى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى.
– مۋزىكانتتار ءاربىر نوتاسىن ساناي باستاعاندا ماتەماتيكتەر سياقتى. ال حورەوگرافتار شە؟
– ماعان مۋزىكامەن جۇمىس جاساعاندا ونى پوليفانيالىق قۇرىلىمعا سايكەستەندىرۋدە جانە ءاربىر ساحنانىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي سۋرەتتەرمەن, جارىقپەن, دىبىسپەن ءدال بەرۋ ءۇشىن وڭدەۋمەن اينالىسۋعا تۋرا كەلەدى.
– ءسىز ءۇشىن شىعارماشىلىعىڭىز ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرا ما, جوق الدە جەكە ءومىرىڭىز بە؟
– شىعارماشىلىعىمدى ءبىرىنشى ورىنعا قويامىن.
– ومىرلىك ماقساتىڭىز نە؟ ومىردە قانداي قاعيدالاردى ۇستاناسىز؟
– شىنايىلىقتى, بارلىق جاعىنان تازالىقتى ۇناتامىن. ال ەڭ باستى قاعيدام – جاقسىلىققا, تازالىققا سەنۋ. سونداي-اق, ادامنىڭ ۇلكەن اقىل يەسى ەكەنىن كورسەتىپ, ابىرويلى بولۋعا باستايتىن بولسا, ءسوز دە ماڭىزدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
نازىم قايرات.
استانا.
– نيكيتا ۆلاديميروۆيچ, بىلۋىمىزشە, ءسىزدى استاناعا وسى بالەتتى قويۋ ءۇشىن ارنايى شاقىرتقان كورىنەدى. بۇل بالەت ءسىزدى نەسىمەن قىزىقتىردى, ەرەكشەلىگى نەدە؟
– بالەتتىڭ ەرەكشەلىگى, قازاق ەلىنىڭ سوناۋ تۇركى داۋىرىنەن بەرى كەلە جاتقان باي مۇراسى قاتارىنداعى سالت-ءداستۇرى ەپيكالىق كەڭ اۋقىمدا بەينەلەنىپ, مۋزىكا مەن بالەتتىڭ تىلىندە كورەرمەنگە جول تارتادى. جارىق, دىبىس, بەينەجوبا, حورەوگرافيا ارقىلى ەۋروپالىق تۇسىنىكتىڭ دە ۇشقىنى اڭعارىلىپ تۇرادى. مەنى قىزىقتىرعان نارسە دە بالەتتىڭ وسى كەڭ اۋقىمدىلىعى بولدى.جالپىلاي ايتساق, اتالمىش بالەتتە مادەنيەتتەر توعىسى كوز تويمايتىن كوركەمدىكپەن بەينەلەندى.
– ءسىز ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوپتەگەن حورەوگرافيالىق ۇجىمدارىمەن جۇمىس اتقارىپ, شىعارماشىلىق جولىڭىزدا ءتۇرلى تەاترلاردى كەزدەستىرىپسىز. قازىر ەلورداداعى «استانا بالەت» حورەوگرافيالىق ۇجىمىمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇرسىز. ۇجىمعا قاتىستى پىكىرىڭىزدى بىلسەك؟
– مەن ەندى تەك «استانا بالەت» ۇجىمىنا باعا بەرىپ كەتەيىن. بارلىق بالەرينالار وتە تارتىمدى جانە ءارتۇرلى, قاجىرلى, تولىق قايتارىممەن جۇمىس ىستەيدى, ماتەريالدى ۇيرەنىپ المايىنشا كەيىن شەگىنبەيدى. ونەر اكادەمياسىن ەندى ءتامامداپ كەلگەن بولسا دا, ولار ۇلكەن كاسىبي الەۋەتكە جانە اكتەرلىك قابىلەتكە يە. سوندىقتان, رۋحاني جاعىنان جانە كاسىبي دامۋى جونىنەن باسقا ۇجىمدار «استانا بالەت» ۇجىمىنا قىزعانا قارايتىن بولار دەپ ويلايمىن.
– ءبىر جاعىنان حورەوگراف, ارت-ديرەكتور بولساڭىز, ەكىنشى جاعىنان رەجيسسەر جانە پروديۋسەرسىز. سونداي-اق «Grand PAS» فەستيۆالىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسىسىز. وسىلاردىڭ بارىنە قالاي ۇلگەرەسىز؟ جاس بولساڭىز دا بىرنەشە ءىستىڭ تىزگىنىن قولدا ۇستاۋ ءسىزدى كەيدە قاجىتىپ ءجىبەرمەي مە؟ وسىنداي جەتىستىكتەرگە جەتۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟
– بارلىق جۇمىستى ءبىر ۋاقىتتا ىستەمەيمىن. مەن ءۇشىن بالەت ساحناسى, حورەوگرافيا اسەر الۋدىڭ, شابىت جيناۋدىڭ جالعىز مۇمكىندىگى ەمەس. سوندىقتان ماعان ساحنامەن جۇمىس ىستەۋ عانا ەمەس, جوبا پروديۋسەرى رەتىندە ساحنانىڭ ءيىسىن سەزىنۋ دە قىزىقتى. كەيبىر جوبالاردا حورەوگراف نەمەسە جارىق سۋرەتشىسى بولماسام دا, كورىنىستەردى بىرىكتىرىپ, ونى تارتىمدى دۇنيە ەتىپ جاساۋىم مۇمكىن. ويتكەنى, ول جەردە ءارتىستەر توبى, گالا-باعدارلاما, فەستيۆال, ارت-جوبا بولادى. مەن جاسايتىن دۇنيەنى, جەتكىزەتىن اسەردى باسقا ەشكىم دە قايتالاي المايدى دەگەن ويمەن جوباعا كىرىسەمىن. پروديۋسەر رەتىندە شىعارماشىلىق مىنەزدى جوعارى باعالايمىن. جۇمىسىمنىڭ قاي-قايسىسى دا قاجىتقان ەمەس.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا ءوزىڭىزدىڭ كوپتەگەن تانىمال تۇلعالارمەن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىڭىزدى ايتقان ەدىڭىز. اتاپ ايتقاندا, كىمدەرمەن بىرگە قويان-قولتىق جۇمىس جاسادىڭىز جانە ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستاندىقتار بار ما؟
– بۇل جاعىنان جولى بولعىش اداممىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن حورەوگرافيادا, مۋزىكادا جانە ادەبيەتتە نەبىر مىقتى تۇلعالارمەن, سونداي-اق, ءوز ءىسىنىڭ شىڭىنا شىققان شەبەرلەردىڭ تالايىمەن ۇشىراستىم. سولاردىڭ ىشىنەن ءبىرىن باسقالارىنان بولە-جارىپ ايتا المايمىن. ويتكەنى, بارلىعى دا الەمدىك ساحنانىڭ, تەاتردىڭ مەترلارى, حورەوگرافتارى جانە كومپوزيتورلارى. ادام ءوزى تۇرعان بيىكتەن قاراعاندا كەيبىر ادامدارمەن رۋحاني تۇرعىدان مۇددەلەس ەكەنىن سەزىنەدى, سوسىن ول ءوزى سولارعا تارتىلادى نە سول ادامداردى وزىنە تارتاتىن بولادى. مۇندا بىرەۋدىڭ ءسىز ءۇشىن ماڭىزدى يا ماڭىزسىز ەكەنىن ايتۋ وتە قيىن. كەيدە كومپوزيتورلارمەن كەزدەسىپ جاتاسىڭ. ولار ءوزىنىڭ بەس مينۋتتىق كومپوزيتسياسىن ۇسىنادى. ءدال وسى كومپوزيتسيا ءبىر نەمەسە ەكى جىلدان سوڭ ساعان مۋزىكاعا باسقاشا قىرىنان قاراۋعا ىقپالىن تيگىزەدى نەمەسە كەرىسىنشە دە بولۋى مۇمكىن. بارلىعى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى.
– مۋزىكانتتار ءاربىر نوتاسىن ساناي باستاعاندا ماتەماتيكتەر سياقتى. ال حورەوگرافتار شە؟
– ماعان مۋزىكامەن جۇمىس جاساعاندا ونى پوليفانيالىق قۇرىلىمعا سايكەستەندىرۋدە جانە ءاربىر ساحنانىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي سۋرەتتەرمەن, جارىقپەن, دىبىسپەن ءدال بەرۋ ءۇشىن وڭدەۋمەن اينالىسۋعا تۋرا كەلەدى.
– ءسىز ءۇشىن شىعارماشىلىعىڭىز ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرا ما, جوق الدە جەكە ءومىرىڭىز بە؟
– شىعارماشىلىعىمدى ءبىرىنشى ورىنعا قويامىن.
– ومىرلىك ماقساتىڭىز نە؟ ومىردە قانداي قاعيدالاردى ۇستاناسىز؟
– شىنايىلىقتى, بارلىق جاعىنان تازالىقتى ۇناتامىن. ال ەڭ باستى قاعيدام – جاقسىلىققا, تازالىققا سەنۋ. سونداي-اق, ادامنىڭ ۇلكەن اقىل يەسى ەكەنىن كورسەتىپ, ابىرويلى بولۋعا باستايتىن بولسا, ءسوز دە ماڭىزدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
نازىم قايرات.
استانا.
