بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ومىرىندە, ونىڭ ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا اۋقىمدى ءارى وڭ وزگەرىستەر بولىپ جاتىر.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى – دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ, ياعني ساپالى ءارى قولجەتىمدى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ, ەمحانالاردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋ ءىسىن جاقسارتۋ, پروفيلاكتيكالىق مەديتسينانى دامىتۋ, قازىرگى زامانعى وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ. جوعارىدا اتالعان شارالار ەلىمىزدەگى حالىق دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا جانە مىقتى ۇرپاق تاربيەلەۋگە باعىتتالعان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا قويىلعان نەگىزگى مىندەتتەر قاتارىنا مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق ءبىلىم بەرۋدى جەتىلدىرۋ جاتادى. وسى باعدارلامالىق قۇجاتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ, الەۋمەتتىك تۇرعىدان ماڭىزى بار اۋرۋلار سانىن ازايتۋ ماقساتتارى ناقتى كورسەتىلگەن. سونداي-اق, وعان قول جەتكىزۋدەگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – مەديتسينا سالاسىنا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە دامىتۋ.
بۇل ورايدا «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسىندا كوزدەلگەن بىرقاتار نەگىزگى ماقساتتار جۇزەگە اسىرىلدى. مىسالى, انالار ءولىمى 6,7%-عا, بالالار ءولىمى 17%-عا ازايدى, ال حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 70,3 جاسقا جەتتى.
ارنايى دايارلانعان كاسىبي ماماندارسىز دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستار ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن ەمەس. مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلايتىن جانە كاسىبي تۇرعىدان ۇنەمى دامىتاتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك زور. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋمەن 6 مەملەكەتتىك جانە 2 مەملەكەتتىك ەمەس جوعارى وقۋ ورنى, سونداي-اق, كوپسالالى جوعارى وقۋ ورنىنداعى 2 مەديتسينا فاكۋلتەتى اينالىسادى. جىل سايىن رەسپۋبليكا بويىنشا شامامەن جوعارى مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق ءبىلىمى بار 3 مىڭ مامان دايارلانادى. 2013 جىلى جوعارى جانە ورتاشا مەديتسينالىق ءبىلىمى بار 32858 مامان وتاندىق مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي ۇيىمدار بازاسىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ كۋرستارىندا ءبىلىم الدى.
استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى – ەلىمىزدە ەرەكشە قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقان مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى, ونىڭ وزىندىك تاريحى مەن ءداستۇرى بار. وقۋ ورنىنىڭ قىزمەتى وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدى بارىنشا قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءبىلىم بەرۋدى, عىلىم مەن پراكتيكانى ينتەگراتسيالاۋعا باعىتتالعان.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 16 مىڭنان استام تۇلەگى قازاقستاننىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارىندا, سونداي-اق الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ كلينيكالارىندا قىزمەت اتقارادى. وقۋ ورداسىنىڭ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرىنە ءبىرىنشى كەزەكتە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كورسەتكىشىن جاتقىزۋعا بولادى. بۇل كورسەتكىش سوڭعى جىلدارى تۇراقتى تۇردە ارتىپ كەلەدى. 2013 جىلى تۇلەكتەردىڭ 98,8%-ى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
بولاشاق ماماندار دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوو-نى باسقارۋ ستراتەگياسى جەتىلدىرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2013 جىلى حالىقارالىق اسەسسمەنتتەن ءوتۋى جانە ەۋروپالىق ساپا مەنەدجمەنتى قورىنىڭ EFQM كەمەلدىك مودەلىنىڭ ولشەمدەرى مەن تۇجىرىمدامالارىنا سايكەس جوعارى باعا الۋى – ستراتەگيانىڭ ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ دالەلى بولىپ تابىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز كەمەلدىك مودەلىنىڭ 5 جۇلدىزدى سەرتيفيكاتىنىڭ يەگەرىمىز. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە وتكەن جىلى ۇلتتىق ينستيتۋتسيالىق اككرەديتتەۋدەن ءساتتى وتكەنىن اتاۋعا بولادى.
«سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىز باكالاۆرياتتىڭ «ستوماتولوگيا» ماماندىعى جانە ماگيستراتۋرانىڭ «مەديتسينا» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ۇلتتىق مامانداندىرىلعان اككرەديتتەۋىنەن ءوتتى. سونىمەن قاتار, ACQUIN (گەرمانيا) اككرەديتتەۋ اگەنتتىگى مۆا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جانە باكالاۆرياتتىڭ «قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن حالىقارالىق مامانداندىرىلعان اككرەديتتەۋدەن وتكىزدى.
سونداي-اق, ءبىز كەيىنگى كەزدە كاسىپتىك باعدار بەرۋ ءىسىن دامىتۋ جانە تالاپكەرلەردى ىرىكتەۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىردىق. سوڭعى جىلدارى كاسىپتىك باعدار بەرۋ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ناتيجەسىندە ءبىرىنشى كۋرسقا قابىلدانعان تالاپكەرلەردىڭ ساپالىق قۇرامى ايتارلىقتاي جاقساردى. 2013 جىلى 1-كۋرسقا قابىلدانعان ستۋدەنتتەردىڭ 30%-دان استامى – «التىن بەلگi» يەگەرلەرى, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ءپان وليمپيادالارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى.
بولون دەكلاراتسياسىنىڭ ۇسىنىمدارىنا سايكەس ۋنيۆەرسيتەتىمىز ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعىن دامىتادى. ستۋدەنتتەر «جالپى مەديتسينا», «قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ», «فارماتسيا» ماماندىقتارى بويىنشا ليتۆا, پولشا, يتاليا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز رەسەيدىڭ, گرۋزيانىڭ, بولگاريانىڭ, چەحيانىڭ, لاتۆيانىڭ مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى, ونىڭ ىشىندە اكادەميالىق ۇتقىرلىق جونىندە شارت جاساسىپ جاتىرمىز. ۋنيۆەرسيتەت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق ءبىلىمدى دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا» سايكەس اۋرۋحانالىق باسقارۋ سالاسىندا ىسكەرلىك اكىمشىلىكتەندىرۋ ماگيسترلەرىن (مۆا) دايارلايدى. بۇل باعدارلاما بويىنشا ماگيسترلەر ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە نەگىزگى جانە بەيىندىك پاندەردى وقيدى دا, شەتەلدىك جوو-لاردا مىندەتتى تاعىلىمدامادان وتەدى, ءدارىس وقۋ ءۇشىن شەتەلدىڭ اۋرۋحانالىق مەنەدجمەنت سالاسىنداعى جەتەكشى ماماندارى ارنايى شاقىرتىلادى. مۆا باعدارلاماسى بويىنشا 4 جىل قاتارىنان تۇلەكتەر وقۋ ءبىتىرىپ شىقتى جانە اۋرۋحانالىق باسقارۋ سالاسى بويىنشا 61 ماگيستر دايارلىقتان ءوتتى. تۇلەكتەردىڭ بارلىعى دا ەلىمىزدەگى جەتەكشى مەديتسينالىق ورتالىقتاردا تابىستى ەڭبەك ەتۋدە.
قازىرگى زامانعى جۇمىس جاعدايىندا تەك تەرەڭ بىلىمگە عانا ەمەس, دياگنوز قويۋ مەن ەمدەۋدە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماشىقتارىنا دەگەن قاجەتتىلىك تۋىنداۋدا. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قاعيداتى – قىزمەت بارىسىندا كاسىپتىك دايارلىقتى ۇزدىكسىز جەتىلدىرۋ. ۋنيۆەرسيتەتتە ۇزدىكسىز كاسىپتىك دامىتۋ جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ فاكۋلتەتى 10 جىلدان اسا ۋاقىتتان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. اتالعان فاكۋلتەت ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك ايماعىنداعى دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋمەن اينالىسادى. ۇزدىكسىز كاسىپتىك دامىتۋ فاكۋلتەتىنىڭ كافەدرالارىندا بىلىكتىلىك ارتتىرۋدان وتكەن دارىگەرلەردىڭ سانى جىل سايىن ارتۋدا. سوڭعى 3 جىلدا 10 مىڭنان استام دارىگەر بىلىكتىلىك ارتتىردى.
وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىلارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن كاسىپتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرادى, قاشىقتىقتان وقىتۋدا ونلاين رەجىمىندە ءدارىستەردى, باسقا دا تۇساۋكەسەرلەرى كورسەتەتىن ۆەبينارلار, وقىتۋ بارىسىندا ينتەراكتيۆتى ترەناجەرلار, كلينيكالىق جاعداياتتاردىڭ ستيمۋلياتورلارى كەڭىنەن قولدانىلادى. تمد ەلدەرى اراسىندا العاش رەت ەندوحيرۋرگيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى و.وسپانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن 3D رەجىمىندە ستەرەو-كەسكىندى پايدالانىپ ەندوسكوپيالىق حيرۋرگيا بويىنشا شەبەرلىك-سىنىپ وتكىزىلدى. سوڭعى جىلدارى «ينسۋلت ورتالىقتارىن» ۇيىمداستىرۋ شەڭبەرىندە 400 دارىگەر, قان اينالىم جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارىنان تۋىندايتىن ءولىم-جىتىمدىلىكتى ازايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 358 مامان, انا مەن بالا ءولىمى ماسەلەسى بويىنشا 106 پەدياتر مەن اكۋشەر-گينەكولوگ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان ساقتانۋ ماسەلەسى بويىنشا 150 دارىگەر وقۋدان ءوتتى. ءدارىستى ءوز كاسىبىنىڭ شەبەرى, جەتەكشى عالىمدار ا.ءجۇسىپوۆا, س.ابدراحمانوۆا, س.ىسقاقوۆ وتكىزدى.
وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىنىڭ عىلىمي-زياتكەرلىك الەۋەتى تەك بيومەديتسينالىق عىلىمي-زەرتتەۋ باعىتىندا عانا ەمەس, ساراپتامالىق باعالاۋ سالاسىندا دا پايدالانىلادى. مىسالى, رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعىمەن كلينيكالىق حاتتامالاردى بەيىمدەۋ, جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتىڭ مەديتسينالىق تەحنولوگيالارىن تاۋەلسىز باعالاۋ سالاسىندا جاساسقان ءوزارا ىنتىماقتاستىق جانە دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ رەسپۋبليكالىق فورمۋليارىن قۇرۋعا قاتىسۋىمىز سونىڭ دالەلى. عالىمدارىمىز بەن وقىتۋشىلارىمىز قولدانبالى زەرتتەۋلەر, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق گرانتتار شەڭبەرىندە دە عىلىمي جوبالاردى ورىندايدى.
اكادەميك, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى ە.دالەنوۆ پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا عىلىمي مەكتەبىن قۇردى. عىلىمي مەكتەپتىڭ قۇرامىندا اكادەميك ت.شارمانوۆ, اكادەميك, قر ۆالەولوگيا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى ل.تەل بار. كافەدرا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ەۋروپالىق ايماقتىق بيۋروسىمەن, الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ عالىمدارىمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەيدى. پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا عىلىمي مەكتەبى «استانا تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعى جانە دۇرىس تاماقتانۋ» قالالىق باعدارلاماسىنىڭ بىرلەسكەن اۆتورى. مەديتسينالىق راديوبيولوگيا سالاسىنداعى بەلگىلى عالىم پ.قازىمبەت بىزدەگى راديوبيولوگيالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىن باسقارادى. ول رەسپۋبليكامىزداعى رادياتسيالىق قاۋىپتى كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىگىن, يونداۋشى رادياتسيانىڭ تەحنوگەندى كوزدەرىنەن حالىققا تونەتىن رادياتسيالىق قاۋىپتى ازايتۋ ادىستەرى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن جالعىز ينستيتۋت. ينستيتۋتتىڭ زەرتحانالارىندا حيروسيما ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ باعدارلامالارى شەڭبەرىندە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى. قازاقستان رەنتگەنوراديولوگتار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ج.حامزاباەۆ پەن قازاقستان ماممولوگتار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ر.راحىمجانوۆانىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاندا راديولوگيالىق قىزمەتتى دامىتۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلۋدا. راديولوگيا كافەدراسىنىڭ بازاسىندا ساۋلەلىك دياگنوستيكا جانە ساۋلەلىك تەراپيا بويىنشا 2 مىڭنان استام مامان, «راديولوگيا» ماماندىعى بويىنشا 20-دان استام رەزيدەنت وقۋ ءبىتىردى. ت.سەيسەمبەكوۆ, ب.اينابەكوۆا, و.تسوي, ن.ورلوۆسكي, د.مۇحامبەتوۆ, ۆ.ليۋست, ر.تولەباەۆ, ر.بەكتاەۆا سياقتى پروفەسسورلار جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ بىرنەشە بۋىنىن دايارلاپ شىعاردى.
كلينيكالىق كافەدرالاردىڭ مەڭگەرۋشىلەرى مەن وقىتۋشىلارى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق كاسىپتىك قاۋىمداستىقتاردىڭ مۇشەسى رەتىندە استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا كەڭەس بەرىپ, بىلىكتى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەدى. قىزمەتكەرلەرىمىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە, حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا بەلسەنە قاتىساتىندىعىن سەنىممەن ايتا الامىز.
ۇستىمىزدەگى جىلى استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى ءوزىنىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتپەكشى. مەرەيتوي قارساڭىندا 2014 جىلعى 5 قىركۇيەك كۇنى «مەديتسينالىق ءبىلىمدى, عىلىم مەن پراكتيكانى ينتەگراتسيالاۋ» تاقىرىبىندا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 50 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى شارا وتكىزىلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق تۇلەكتەرىن جانە ارىپتەستەرىمىزدى ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ مەرەيتويىنا شاقىرامىز.
استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى قازاقستاننىڭ مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارىن الدا كەلە جاتقان كاسىبي مەرەكە – مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنىمەن قۇتتىقتايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بارلىق ماماندارىنا مىقتى دەنساۋلىق, شىعارماشىلىق تابىس, وتباسىلارىنا اماندىق تىلەيمىز.
ءماجيت شايداروۆ,
«استانا مەديتسينا
ۋنيۆەرسيتەتى» اق رەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
استانا.
