جۋىردا استاناداعى ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىقتا «ءسابي جۇرەگى» اتتى نۇسقاۋلىق-كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. بۇل كىتاپتىڭ وزگە كىتاپتاردان ءجونى بولەك بولىپ وتىر. ويتكەنى, جيناق ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىنا ۇشىراعان بالالاردىڭ كۇتىمىنە, دياگنوستيكاسىنا ارنالعان. ەندى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە باسىلىپ شىققان كىتاپ ەلىمىزدەگى كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىقتارعا تەگىن تاراتىلماق.
قازىر ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىنان ەم الۋشى بالالاردىڭ 20 پايىزىنىڭ جاسى 28 كۇنگە تولعانعا دەيىنگى نارەستەلەر ەكەن. ەلىمىزدە بالالار كارديوحيرۋرگياسى دامي باستاعاننان بەرى كەزەكتە تۇرعان بالالار سانى اجەپتاۋىر قىسقارعان. جوسپارلى وتا جاساۋ كەزەگى 1 ايدىڭ ىشىندە كەلسە, اۋىر جاعدايلاردا ساناۆياتسيا ارقىلى كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىققا اپتاسىنا 1-2 نارەستە شۇعىل جەتكىزىلىپ, وتا جاسالا بەرەدى. جالپى, ەلىمىزدە دۇنيە ەسىگىن اشاتىن 1000 نارەستەنىڭ 7-ەۋى ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىمەن ومىرگە كەلەدى ەكەن. جىلىنا 2,5 مىڭعا جۋىق بالا وسى اقاۋمەن دۇنيەگە كەلەدى دەسەك, ولاردىڭ 40 پايىزىنا 1 جاسقا تولعانعا دەيىن وتا جاسالۋ مىندەتتى بولسا, سول قىرىق پايىزدىڭ جارتىسى نارەستەلىك كەزەڭىندە جاسالۋى ءتيىس. ەگەر جۇرەك اقاۋىنا دياگنوستيكا جاساماي, ەش شارا قولدانباسا, ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋى بار بالالاردىڭ 29%-ى ءومىرىنىڭ العاشقى اپتاسىندا, 42%-ى ءبىر ايعا تولعان سوڭ, ال 87%-ى ءبىر جاسقا تولار-تولماس شاعىندا شەتىنەپ كەتەدى. 2013 جىلى وتا جاسالۋى ءتيىس ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 22%-ىنا, نارەستەلەردىڭ 84%-ىنا وتا جاسالماپتى. كوپتەگەن وتالاردىڭ دەر كەزىندە جاسالماۋ سەبەبى, اتا-انانىڭ ءوز بالالارىنىڭ بويىنداعى ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىنىڭ نە ەكەنىن تۇسىنە الماۋى جانە ول انىقتالعان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەگىن بىلمەۋى بولىپ وتىر.
وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا ارنايى مەديتسينالىق ءبىلىمى جوق ادامدار ءۇشىن قاراپايىم تىلمەن جازىلعان «ءسابي جۇرەگى» كىتابىندا ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىنىڭ نەگىزگى تۇرلەرى مەن ەمدەۋ تاسىلدەرى باياندالادى. ونىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرى جانە تۇقىم قۋالاۋشىلىق ارقىلى بەرىلۋ قاۋپى ماسەلەلەرى دە جازىلعان. كىتاپ-نۇسقاۋلىق ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋى بار بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن رەسەيلىك كارديولوگتار مەن كارديوحيرۋرگتاردىڭ كوپ جىلدىق ەڭبەك تاجىريبەسى, ولاردىڭ اتا-انالارىمەن كۇندەلىكتى اڭگىمەلەسۋ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. «ءسابي جۇرەگى» كىتابىنىڭ اۆتورلارى پروفەسسور, كارديوحيرۋرگ گەورگي فالكوۆسكي مەن بالالار كارديولوگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سوفيا كرۋپيانكو كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە جينالعان جوبا ەرىكتىلەرىمەن رەسەيدەن تەلەبايلانىسقا شىقتى. ولار كىتاپتىڭ قازاقشا نۇسقاسى جارىق كورگەنىنە تاڭدانىسىن ءبىلدىرىپ, قاتتى قۋانىشتى ەكەندىگىن جەتكىزدى.
وسى كىتاپتىڭ قازاقشاعا اۋدارىلۋىنا ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعىنىڭ بالالار كارديوحيرۋرگياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, 13 جىل ەڭبەك ءوتىلى بار كارديوحيرۋرگ-دارىگەر دميتري گوربۋنوۆ باستاماشى بولىپتى. ول بالالارعا جىلىنا 300-دەن استام وتا جاسايدى. دارىگەر ءتۋابىتتى اقاۋدىڭ نە ەكەنىن, قانداي شارالار قولدانىپ, وتا جاسالعاننان كەيىن بالاعا قانداي كۇتىم جاساۋ قاجەتتىگىن كوپ اتا-انانىڭ ءبىلمەيتىنىنە تالاي كوز جەتكىزگەن. قاجەتتى اقپارات پەن ءبىلىمنىڭ ازدىعى, ءتىپتى, بالا ءومىرىن قاتەرگە تىگۋى مۇمكىن. قازاقستاندىق كارديوحيرۋرگتار ەلدىڭ قامىن تەك وپەراتسيا ۇستىندە ەمەس, باسقا كەزدە دە نازاردان تىس قالدىرمايتىندارىن كورسەتىپ وتىر.
جالعىز قارىنشا اقاۋىمەن ەم الىپ جاتقان دايانا ەسىمدى بالاقايدىڭ اناسى تارازدىق جانار نامەتقۇلوۆا وتا جاسالعاننان كەيىن كۇتىمگە ارنالعان كىتاپتىڭ قاجەتتىلىگى زور, دەيدى. كارديوحيرۋرگتاردىڭ تۇسىندىرۋىنەن بولەك, كۇتىمنىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى بىلىگىمىزدى جەتىلدىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. استانالىق الۋا جولدىبالينا «يگى ءىس بولسا, اقىسىز دا ءاردايىم كومەكتەسۋگە دايارمىن. ويتكەنى, مۇنداي جاعدايدان ەشكىم دە ساقتاندىرىلماعان. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە انا مەن بالاعا قاتىستى بولعاندىقتان وتە قاجەتتى دۇنيە» دەسە, قاراعاندىلىق جانات ماناسبايقىزى «وسى ىسكە كىشكەنتاي بولسا دا ۇلەسىمدى تيگىزگىم كەلىپ, اۋدارما جاساۋعا قاتىستىم. جوبا تۋرالى عالامتوردان ەستىپ-ءبىلدىم. بالانى كۇتىپ, باعىپ-قاعۋدا ءبىر جاعىنان پسيحولوگيالىق كومەك قۇرال رەتىندە دە كورەمىن. مەنىڭ ويىمشا, اتا-انالارعا ءبىراز كومەك بولاتىن سەكىلدى», دەيدى.
ەندى «ءسابي جۇرەگى» www.kz2050.kz سايتىندا كىتاپ بارلىعىنا قولجەتىمدى بولىپ وتىر.
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قازىر ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىنان ەم الۋشى بالالاردىڭ 20 پايىزىنىڭ جاسى 28 كۇنگە تولعانعا دەيىنگى نارەستەلەر ەكەن. ەلىمىزدە بالالار كارديوحيرۋرگياسى دامي باستاعاننان بەرى كەزەكتە تۇرعان بالالار سانى اجەپتاۋىر قىسقارعان. جوسپارلى وتا جاساۋ كەزەگى 1 ايدىڭ ىشىندە كەلسە, اۋىر جاعدايلاردا ساناۆياتسيا ارقىلى كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىققا اپتاسىنا 1-2 نارەستە شۇعىل جەتكىزىلىپ, وتا جاسالا بەرەدى. جالپى, ەلىمىزدە دۇنيە ەسىگىن اشاتىن 1000 نارەستەنىڭ 7-ەۋى ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىمەن ومىرگە كەلەدى ەكەن. جىلىنا 2,5 مىڭعا جۋىق بالا وسى اقاۋمەن دۇنيەگە كەلەدى دەسەك, ولاردىڭ 40 پايىزىنا 1 جاسقا تولعانعا دەيىن وتا جاسالۋ مىندەتتى بولسا, سول قىرىق پايىزدىڭ جارتىسى نارەستەلىك كەزەڭىندە جاسالۋى ءتيىس. ەگەر جۇرەك اقاۋىنا دياگنوستيكا جاساماي, ەش شارا قولدانباسا, ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋى بار بالالاردىڭ 29%-ى ءومىرىنىڭ العاشقى اپتاسىندا, 42%-ى ءبىر ايعا تولعان سوڭ, ال 87%-ى ءبىر جاسقا تولار-تولماس شاعىندا شەتىنەپ كەتەدى. 2013 جىلى وتا جاسالۋى ءتيىس ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 22%-ىنا, نارەستەلەردىڭ 84%-ىنا وتا جاسالماپتى. كوپتەگەن وتالاردىڭ دەر كەزىندە جاسالماۋ سەبەبى, اتا-انانىڭ ءوز بالالارىنىڭ بويىنداعى ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىنىڭ نە ەكەنىن تۇسىنە الماۋى جانە ول انىقتالعان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەگىن بىلمەۋى بولىپ وتىر.
وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا ارنايى مەديتسينالىق ءبىلىمى جوق ادامدار ءۇشىن قاراپايىم تىلمەن جازىلعان «ءسابي جۇرەگى» كىتابىندا ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋىنىڭ نەگىزگى تۇرلەرى مەن ەمدەۋ تاسىلدەرى باياندالادى. ونىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرى جانە تۇقىم قۋالاۋشىلىق ارقىلى بەرىلۋ قاۋپى ماسەلەلەرى دە جازىلعان. كىتاپ-نۇسقاۋلىق ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋى بار بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن رەسەيلىك كارديولوگتار مەن كارديوحيرۋرگتاردىڭ كوپ جىلدىق ەڭبەك تاجىريبەسى, ولاردىڭ اتا-انالارىمەن كۇندەلىكتى اڭگىمەلەسۋ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. «ءسابي جۇرەگى» كىتابىنىڭ اۆتورلارى پروفەسسور, كارديوحيرۋرگ گەورگي فالكوۆسكي مەن بالالار كارديولوگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سوفيا كرۋپيانكو كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە جينالعان جوبا ەرىكتىلەرىمەن رەسەيدەن تەلەبايلانىسقا شىقتى. ولار كىتاپتىڭ قازاقشا نۇسقاسى جارىق كورگەنىنە تاڭدانىسىن ءبىلدىرىپ, قاتتى قۋانىشتى ەكەندىگىن جەتكىزدى.
وسى كىتاپتىڭ قازاقشاعا اۋدارىلۋىنا ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعىنىڭ بالالار كارديوحيرۋرگياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, 13 جىل ەڭبەك ءوتىلى بار كارديوحيرۋرگ-دارىگەر دميتري گوربۋنوۆ باستاماشى بولىپتى. ول بالالارعا جىلىنا 300-دەن استام وتا جاسايدى. دارىگەر ءتۋابىتتى اقاۋدىڭ نە ەكەنىن, قانداي شارالار قولدانىپ, وتا جاسالعاننان كەيىن بالاعا قانداي كۇتىم جاساۋ قاجەتتىگىن كوپ اتا-انانىڭ ءبىلمەيتىنىنە تالاي كوز جەتكىزگەن. قاجەتتى اقپارات پەن ءبىلىمنىڭ ازدىعى, ءتىپتى, بالا ءومىرىن قاتەرگە تىگۋى مۇمكىن. قازاقستاندىق كارديوحيرۋرگتار ەلدىڭ قامىن تەك وپەراتسيا ۇستىندە ەمەس, باسقا كەزدە دە نازاردان تىس قالدىرمايتىندارىن كورسەتىپ وتىر.
جالعىز قارىنشا اقاۋىمەن ەم الىپ جاتقان دايانا ەسىمدى بالاقايدىڭ اناسى تارازدىق جانار نامەتقۇلوۆا وتا جاسالعاننان كەيىن كۇتىمگە ارنالعان كىتاپتىڭ قاجەتتىلىگى زور, دەيدى. كارديوحيرۋرگتاردىڭ تۇسىندىرۋىنەن بولەك, كۇتىمنىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى بىلىگىمىزدى جەتىلدىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. استانالىق الۋا جولدىبالينا «يگى ءىس بولسا, اقىسىز دا ءاردايىم كومەكتەسۋگە دايارمىن. ويتكەنى, مۇنداي جاعدايدان ەشكىم دە ساقتاندىرىلماعان. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە انا مەن بالاعا قاتىستى بولعاندىقتان وتە قاجەتتى دۇنيە» دەسە, قاراعاندىلىق جانات ماناسبايقىزى «وسى ىسكە كىشكەنتاي بولسا دا ۇلەسىمدى تيگىزگىم كەلىپ, اۋدارما جاساۋعا قاتىستىم. جوبا تۋرالى عالامتوردان ەستىپ-ءبىلدىم. بالانى كۇتىپ, باعىپ-قاعۋدا ءبىر جاعىنان پسيحولوگيالىق كومەك قۇرال رەتىندە دە كورەمىن. مەنىڭ ويىمشا, اتا-انالارعا ءبىراز كومەك بولاتىن سەكىلدى», دەيدى.
ەندى «ءسابي جۇرەگى» www.kz2050.kz سايتىندا كىتاپ بارلىعىنا قولجەتىمدى بولىپ وتىر.
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
