قوعام • 23 ماۋسىم، 2022

الەۋمەتتىك جەلىنىڭ الەۋەتى زور

16 رەت كورسەتىلدى

اقپارات كەڭىستىگىن زەرتتەپ جۇرگەن وتاندىق ساراپشىلار 2020 جىلدى «ازاماتتاردىڭ قوعامدىق-ساياسي بەلسەندىلىگىن دامىتۋدىڭ بەتبۇرىس كەزەڭى» دەپ سانايدى. سەبەبى «وسى جىلى ساياسي بەلسەندىلىك الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى باستاۋ الىپ، ارتتى. حالىق اراسىندا ساياسي بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋى ساياسي پارتيالاردى تىركەۋگە وتىنىشتەردىڭ كوبەيۋىنەن جانە پاندەميا كەزىندە ءوزارا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى الەۋمەتتىك الاڭداردىڭ قۇرىلۋىنان كورىندى»، دەيدى ولار.

ساراپشىلار­دىڭ ايتۋىنشا، الەۋ­مەتتىك مەديانىڭ بيلىك پەن قوعام ارا­سىنداعى سىندارلى ديالوگ ورناتاتىن الاڭ رەتىن­دە ارەكەت ەتۋ مۇمكىندىگى زور. ال قازىر الەۋمەتتىك جەلىنى ساياسي مەم­لەكەت­تىك قىزمەتشىلەر وسى باعىتتا پايدالانا الىپ ءجۇر مە؟

وتكەن جىلى قازاقستاندا الەۋ­مەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ ۇلە­­سى 63،5 پايىزعا جەتكەن. Eurasian Center for People Management كوم­پا­نيا­سىنىڭ جوبا مەنەدجەرى، سايا­ساتتانۋ عى­لىمدارى كانديداتى ايمان ءجۇسى­پوۆا «قازاقستاندىقتار الەۋ­مەتتىك جەلى­لەردە، فورۋمدار مەن بلوگتاردا جا­ريا­لانعان اقپا­راتقا تالعاممەن قاراي­دى. پاندە­ميا كەزىندە حالىقتىڭ اقپا­راتتىق ساۋاتتىلىعى ارتتى، وقىعان، ەستى­گەن اقپاراتىن سۇزگىدەن وتكىزىپ، قاي­تا تەك­سەرۋگە ماشىقتانىپ كەلەدى»، دەي­دى. «ماسەلەن، ارنايى جۇرگىزىلگەن ساۋال­داما ناتيجەسى وعان قاتىسقان ازا­مات­تاردىڭ 16،54 پايىزى جاريا­لان­عان اقپاراتقا تولىق سەنەدى، 12،22 پايىزى مۇلدەم سەنبەيدى، 65،28 پايىزى كەيدە سەنەتىنىن كورسەتتى»، دەپ اتاپ ءوتتى ايمان ءجۇسىپوۆا. سونداي-اق ساراپ­شىنىڭ ايتۋىنشا، «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇ­جى­رىمداماسىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ار­قىلى جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەتتىك مەكەمەلەر وكىل­دەرىنىڭ، جەكەلەگەن مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەردىڭ الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە بەلسەندى بولۋى وتە ماڭىزدى.

الايدا بۇگىندە ولاردىڭ كوپشى­لىگىندە ناقتى ستراتەگيا جوق. نەگە؟ ساراپشىلاردىڭ كوپشىلىگى «ويت­كە­نى ولار الەۋمەتتىك جەلىلەرگە اسا ءمان بەرىپ، ماڭىزىنا تەرەڭ ۇڭىلە بەرمەيدى، نەمقۇرايدى قارايدى»، دەگەن پىكىردە. مۇنى PR سالاسىنداعى ەلىمىزدىڭ جەتەكشى ماماندارىنىڭ ءبىرى ەرلان اسقاربەكوۆ تە قوستايدى. ول بۇگىندە قازاقستاننىڭ مەملەكەت­تىك قىزمەتشىلەرىنە كوممۋنيكاتسيا سالا­سىندا ترەنينگتەر جۇرگىزىپ كەلەدى. «كۋرسيۆ» اقپاراتتىق ساي­تىنا بەرگەن سۇحباتىندا ساراپ­شى: «وقىتۋ ساباقتارىنا نەگىزى­­نەن ءباسپاسوز حاتشىلارى مەن قوعام­مەن بايلانىس بولىمدەرىنىڭ باس­شى­­لارى قاتىسادى. جالپى العان­دا، ولار الەۋمەتتىك جەلىلەر جۇ­مى­­سىنىڭ قىر-سىرىن تۇسىنەدى، جۇرت­شىلىقپەن قارىم-قاتىناستىڭ قالاي قۇرىلاتىنىن بىلەدى. الايدا مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ ءبىرىن­شى باسشىلارى جۇمىسباستىلىقتى جەلەۋ ەتىپ مۇنداي ترەنينگتەرگە مۇلدەم كەلمەيدى. بۇل دۇرىس ەمەس، ويت­كەنى قازىر ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردە اككاۋنتتارى بار، ولار وزدەرى قاراپ وتىرۋ­ى قاجەت. ءتىپتى ارنايى ترەنينگكە قاتىسقان ءباسپاسوز حاتشىلارى ولار­دىڭ جەكە دەپ تانىلعان الەۋمەتتىك جەلىلەرىندە پايدا بولعان «جاعىمسىز پىكىرلەرگە»، حالىقتان كەلىپ تۇسكەن ساۋالدارعا دەر كەزىندە جاۋاپ بەرە الماۋى ابدەن مۇمكىن»، دەدى. بۇل ماسەلەگە سالعىرت قاراۋ مەملەكەتكە زيان ەكەنىن اتاپ ءوتتى ول. «سونىڭ سالدارىنان مەملەكەت تۇتاستاي ۇتى­لادى. قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك سايا­ساتىن بۇرىنعى كسرو-نىڭ باسقا ەلدە­رىمەن سالىستىراتىن بولساق، ءبىز بىرقاتار كورسەتكىش بويىنشا الدا كەلەمىز. الايدا PR ساياساتقا دۇرىس كوزقاراستىڭ جوقتىعىنان، ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ مۇمكىندىگىن ەسكەرمەيتىن بولساق، كوشتەن قالۋىمىز مۇمكىن»، دەپ قوستى سۇحباتىندا ەرلان اسقاربەكوۆ.

سونىمەن قاتار زاڭگەر، ساراپشى ەرجان ەسىمحانوۆ Facebook پا­­راق­شاسىندا «كەز كەلگەن قا­زاق­ستاندىق شەنەۋنىك بارلىق الەۋ­­مەتتىك جەلىلەردە تىركەلگەن. بىراق، ەڭ قىزىعى، ولاردىڭ كوبى الەۋ­مەتتىك جەلىنى ۇناتپايدى، ولارعا سەن­بەيدى جانە ەگەر «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» بولماسا، ونى پاي­دالانۋدان قۋانا باس تارتاتىن ەدى»، دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. ول مەملە­كەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ، سونىڭ ىشىندە بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشالارىنا تالداۋ (كونتەنت اناليز) جاساي وتىرىپ، بارلىعىنا ءتان 5 «ەرەكشەلىكتى» اتاپ كورسەتتى.

ءبىرىنشىسى – عاسىرلىق جازۋ ءستيلى. ماسەلەن، پوست شۇڭقىرلاردى جوندەۋ نەمەسە قاردى تازارتۋ تۋرالى بولسا دا، «ستالينگراد شايقاسىنداي» جازىلادى. «17 شاقىرىمنان استام جول جوندەلدى!»، «23 بىرلىك تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى!». ەكىنشى ەرەكشەلىك – قاراپايىم ءتىل قولدانىلمايدى. ەڭ قاراپايىم نارسەلەرگە دە قاتال سيپاتتاما بەرىلەدى. مىسالى، شەنەۋ­نىك اعاش باسىنا شىعىپ كەتكەن مىسىقتىڭ جەرگە تۇسۋىنە كومەكتەسسە، ول Instagram پاراقشاسىندا «حالىق­پەن جوسپارلى كەزدەسۋ وتكىزۋ بارى­سىندا ەمەن سورتتى وسىمدىگىنەن مى­سىق تۇقىمداس جانۋاردىڭ جەرگە ءتۇسۋى جۇزەگە اسىرىلدى». نەمەسە، ءبىر اجەيدى جولدىڭ ارعى بەتىنە وتۋى­نە كومەكتەسىپ جىبەرسە، «زەينەت جا­سىنداعى ادامنىڭ روزىباقيەۆ كوشە­سىنىڭ سولتۇستىك جاعىنان وڭتۇستىك جاعىنداعى جول جيەگىندەگى كەدەرگىدەن وتۋىنە كومەك كورسەتىلدى»، دەگەن ءماتىن قۇرالاتىنىن سىنعا الدى ەسىمحانوۆ. ءۇشىنشى ەرەكشەلىكتى ساراپشى «شامادان تىس بايسالدى» دەپ كورسەتەدى. «الەۋمەتتىك جەلىدە شەنەۋنىكتەرگە ءازىل جەتىسپەيدى. وقىرماننىڭ كەز كەلگەن ءازىل-قالجىڭى شەنەۋنىكتىڭ جوعارى دارەجەسىنە جانە ونىڭ مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋىنە جاسالعان «شا­بۋىل» رەتىندە قابىلدانادى. مىندەتتەر تەك اسا بايسالدىلىقپەن ورىندالۋ كەرەك دەپ تۇسىنەدى ولار. ءتورتىنشى ەرەكشەلىك – كەرى بايلانىستىڭ جوق­تىعى. ءسىز پىكىرلەرگە شىنىمەن جاۋاپ بەرەتىن الەۋمەتتىك جەلى شەنەۋنىگىن كوردىڭىز بە؟ حالىق الەۋمەتتىك جەلىدە شەنەۋنىكتىڭ جاريالاعان پوستىن كوردى، وقىدى، ءبىتتى، وسىعان دا ريزا بولۋى كەرەك. ايتۋعا بولاتىن نارسە­نىڭ ءبارى ايتىلدى. «شەنەۋنىكتەر كوم­مەنتاريلەردى تەك جۇمىسى جوق، قولى بوس ادامدار عانا جازادى دەپ سانايدى. الايدا وزەكتى سۇراقتار سول جەردە ءجيى قويىلادى»، دەيدى ول.

ال بەسىنشى ەرەكشەلىك – مۇل­دەم پايداسىز كوممۋنيكاتسيا قۇرۋ. شەنەۋ­نىكتەردىڭ قولىنداعى الەۋ­مەتتىك جەلىلەر ىڭعايلى، جىلدام ءارى قۋاتتى كوممۋنيكاتسيا قۇرالىنان قانداي دا ءبىر ء«داستۇرلى باسىلىم رەداكتسياسىنا» اينالىپ بارادى. «قازاقستاندا ءوز ءىسىن ادامي تىلمەن ايتا الاتىن شەنەۋنىك بولسا، الەۋ­مەتتىك جەلىدە سۋپەرجۇلدىز بولاتىنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەمىن. جينالىس، مەموراندۋم، حالىقپەن كەزدەسۋلەر تۋرالى حابار تاراتپاي، جاي عانا ء«بىز بۇگىن مىنا جۇمىستى قول­عا ال­دىق. بۇل وتە قاجەتتى جانە ناتي­جەلى بولادى. ءبىز جۇمىس ىستەيمىز، ءبىزدىڭ ماقساتىمىز بار... ال ەگەر سۇراقتارىڭىز بولسا، قويىڭىزدار!» دەسە، حالىقپەن جاقسى قارىم-قاتى­ناسقا جول اشارى ءسوزسىز. بىراق مۇنداي «كەيىپكەر» ازىرگە جوق»، دەيدى ساراپشى.

بۇگىندە قازاقستان بيلىك پەن قو­عام­نىڭ سىندارلى ءوزارا قارىم-قاتىناسىن، «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ادىستەرى مەن جولدارىن ىزدەۋدە. بۇل تۇرعىدا «الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ بارلىق جا­عىمدى جاقتارىن، الەۋەتىن، جالپى قازىرگى زامانعى اقپاراتتىق-كوم­مۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا ءبىلۋ، ولار ارقىلى قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى ءوزارا سەنىم دەڭگەيىن جانە ءوزارا ىنتىماقتاس­تىق داعدىلارىن ارتتىرۋ ەڭ ماڭىز­دى مىندەت بولماق»، دەيدى Eurasian Center for People Management كومپا­نياسىنىڭ جوبا مەنەدجەرى، سايا­ساتتانۋ عىلىمدارى كانديداتى ايمان ءجۇسىپوۆا. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ اكىمدەرگە تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا بەلسەندى تۇردە دەن قويىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىرعانى دا وسى ينتەرنەت پلاتفورماسى مۇمكىن­دىگىنىڭ زور ەكەنىن مەڭزەگەنى انىق.

قازىرگى كەزدە ەلدەگى كوممۋ­ني­كاتسيا­نىڭ جاڭا ءتۇرى – الەۋمەتتىك جەلىلەرگە دەگەن قارىم-قاتىناس پەن ونى حالىقپەن بايلانىس ورناتۋدا ۇتىمدى پايدالانۋ تەك بلوگەرلەردىڭ قولىنان كەلەر دۇنيە بولىپ تۇر. ال، شىن مانىندە، بۇل بايلانىس قۇرالىنىڭ مۇمكىندىگى ءداستۇرلى بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارىنان دا زور ەكەنىنە ساراپشىلاردىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارى دالەل.

باتىس ەلدەرىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ مۇمكىندىگىن توم-توم ەڭبەكتەرمەن ءححى عاسىر باسىندا زەرتتەپ تاستادى. ءتىپتى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ، دەپۋتاتتاردىڭ، سايا­سي پارتيالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلى­لەرگە تىركەلۋىن، ونداعى حالىقپەن بايلانىسىن زەرتتەۋ تاقىرىبىنا ارقاۋ ەتىپ، دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعاندارى جەتەرلىك. ماسە­لەن، گەرمانيا مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىنى قول­دانۋ ماقساتىن ساراپتاعان زەرت­تەۋ­شىلەر ولاردىڭ دا جەلىگە دەگەن قۇلشىنىستارىن بىردەن باي­قا­ماعانىن ايتادى. ماسەلەن، سا­راپ­شى كەلم وزگە زەرتتەۋ توبى­نىڭ مۇشەلەرىمەن بىرگە نەمىس ساياسات­كەرلەرىنىڭ Facebook جانە Twitter-دەگى بەلسەندىلىگى 2012-2016 جىلدار ارالىعىندا تۇراقتى بولعانىن ايتادى. ولار مۇنى Facebook پەن Twitter-ءدىڭ سول ۋاقىتتان بەرى پايدالانىپ كەلە جاتقان بەلگىلى الەۋمەتتىك مەديا بولۋىمەن بايلانىستىرادى. ال زەرتتەۋشىلەر بەرنحارد جانە دوحلە نەمىستىڭ جەرگىلىكتى ساياساتكەرلەرى اراسىندا ساۋالداما جۇرگىزىپ، ولاردىڭ الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى حالىقپەن تىكەلەي ارالاسۋعا تالپىنبايتىنىن، ونى باق كومەگىمەن جاساعاندى ءجون سانايتىنىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ولار ساياساتقا جاڭادان كەلگەن جانە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتىپتى جەكە ماقسات­تارعا دا پايدالانۋعا مۇددەلى ەمەس ساياساتكەرلەر الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ بىرىنە تەك سايلاۋ ناۋقانى ءۇشىن تىركەلسە، ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ءوز پار­تيالارىنىڭ سايلاۋالدى جەتەك­شىلەرىنىڭ قىسىمىمەن تىركەلەتىنىن مالىمدەدى.

وسى ورايدا، وتاندىق ساراپشى­لار دا كوپتەگەن قازاقستاندىق سايا­سي مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەر نە­مىس زەرت­تەۋشىلەرى اتاپ وتكەندەي، «پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنان كە­يىن الەۋمەتتىك جەلى­لەرگە تىركەلە باس­­تاعانىن» ايتادى. دەگەن­مەن بري­­تاندىق زەرتتەۋشى، ليدس ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ «مەديا جانە كوممۋنيكاتسيا» مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى تود گرەحام «ساياساتكەرلەر، پارتيالار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر الەۋمەتتىك مەديانى قوعاممەن بايلانىس ورناتۋ جانە وزگەرمەلى ۋاقىتقا ىلەسۋ ءۇشىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار «قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى الشاق­تىقتى جويۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانادى»، دەپ اتاپ كورسەتتى. ءسوز ەتكەن نە­مىس ساياساتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جەلى­لەردەگى بەلسەندىلىگى بۇدان ون جىل بۇ­رىنعى زەرتتەلگەن جاعداي. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ شەنەۋنىكتەرى مەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىنە الەۋمەتتىك جەلى­لەردىڭ ماڭىزىن ءتۇسىنىپ، ءتيىمدى قول­دانۋ ءۇشىن ءالى دە ۋاقىت قاجەت سەكىلدى.

Theopenasia.net مالىمەتى بويىنشا، 2020 جىلى قازاقستاندا Instagram-دا شاما­مەن 6،8 ميلليون، Facebook-تە شامامەن 2،4 ميلليون، Odnoklassniki.ru-دا 2،4 ميلليون ادام تىركەلگەن ەكەن. ال Telegram-دا شامامەن 2 ميلليون، Snapchat-تا شامامەن 1،8 ميلليون جانە Linkedin جەلىسىندە 790 مىڭ پايدالانۋشى بار.

P.S. قازاقستاندىق ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۋىق ارادا الەۋمەتتىك جەلىنى ۇتىمدى پايدالانىپ، حالىقپەن ءتيىمدى كوممۋنيكاتسيا، كەرى بايلانىس ورناتا السا، حالىق پرەزيدەنتتىڭ ارالاسۋىن تالاپ ەتپەيتىن كەز كەلگەن «وتباسىلىق» ماسەلەلەرگە tokayev_online-دى بەل­گى­لە­مەگەن بولار ەدى...

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇعىبۇلاۋ

قازاقستان • كەشە

جۇزە ءبىلۋ – ءومىر

قوعام • كەشە

ولكەتانۋشى

قازاقستان • كەشە

كەبەنەك

تاريح • كەشە

ساۋكەلە

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار