كاسپيدىڭ مارتەبەسىن انىقتاۋ – ماڭىزى جوعارى ءىس

ماسكەۋدە كاسپي تەڭىزى جا­عالاۋى ەلدەرى سىرتقى ىستەر مي­نيسترلەرىنىڭ كونفەرەنتسيا­سىندا اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەگىندە استراحاندا وتەتىن ءتورتىنشى كاسپي سامميتىنە دايىندىق ءما­سە­لەلەرى تالقىلاندى جانە اتالعان شاراعا دايىندىق بويىنشا جۇمىستاردىڭ الدىن الا قورىتىندىلارى شىعارىلدى. ءىس-شارانىڭ اشىلۋ كەزىندەگى سوزىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ كاسپي تەڭىزىن جاۋاپكەرشىلىكپەن قولدانۋ ماسەلەسىنە قاتىستى كەشەندى ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا ءتيىمدى شەشىمدەردى ودان ءارى ىزدەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ: «كاسپي ۇزاق جىلدار بويى ونىڭ جاعالاۋىن مەكەن ەتكەن حالىقتاردى بىرلەستىرگەن  دوستىق پەن تۇراقتىلىق تەڭىزى بولىپ وتىر. كاسپي تەڭىزى مارتەبەسىن رەتتەۋ جانە حالىقارالىق ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇ­قىقتىق رەجىمىن قۇرۋ قازاقستان ءۇشىن ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, كاسپي ءوڭىرىن دامىتۋ, ونىڭ تابيعي بايلىقتارىن ساقتاۋ مەن كوبەيتۋ جانە بىرەگەي گەوگرافيالىق ورنالاسۋىن قولدانۋ تۇرعىسىنان ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلە بولعان جانە بولىپ قالا بەرمەك», دەپ مالىمدەدى. «تەك ۇيلەستىرىلگەن كۇش-جىگەر تەڭىز جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتەردىڭ رەسۋرس­تارىن الەمدىك ەكونوميكاعا ءساتتى تۇردە ىقپالداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ال ءبىزدىڭ جوسپارلاپ وتىرعان جانە جۇزەگە اسىپ جاتقان جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارىمىز ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ قازىرگى مۇمكىندىكتەرى مەن جالپى كاسپي ايماعىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاسايدى», دەپ مالىمدەدى قازاقستان سىرتقى ساياسات  ۆەدومستۆوسىنىڭ  باسشىسى. شارا اياسىندا الداعى ۋاقىتتا وتەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدە قاراستىرىلاتىن ساياسي قۇجاتتاردىڭ جوبالارى قاراستىرىلدى, سونىمەن قاتار, كاسپي تەڭىزىندەگى بيورەسۋرستاردى ساقتاۋ مەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ سالالارىنداعى سالالىق كەلىسىمدەر جوباسى بويىنشا جۇمىس­تاردىڭ ناتيجەلەرى تالقىعا سالىندى. ازەربايجان, يران, قازاقستان, رە­سەي جانە تۇرىكمەنستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى اس­ترا­حان ءسامميتىنىڭ كۇن تارتىبىنە ءوز ۇسى­نىستارىن ەنگىزدى جانە جالپى كاس­­پي تەڭىزى مەملەكەتتەرى پرەزيدەنت­تەرى­نىڭ قاراستىرۋىنا ۇسىنىلا­تىن ماسە­لەلەر ءتىزىمى كەلىسىلدى. تاراپ­تاردىڭ ور­تاق پىكىرلەرىنە سايكەس, سام­مي­تتىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلەتىن ماسە­لە­لەر قاعي­داتتى سيپاتقا يە جانە كەلىس­سوزدەر ۇدە­رىسىنە قاتىسۋشى بارلىق تاراپ­تاردىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلەتىن, سال­ماق­تان­عان ساياسي شەشىمدەردى تالاپ ەتەدى. كونفەرەنتسيا كونسترۋكتيۆتى ۇنقا­تىسۋ, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن مامىلە رۋحىندا ءوتىپ, تاراپتاردىڭ بىرقاتار اسپەكتىلەر بويىنشا ۇستانىمدارىنىڭ جاقىنداسۋىنا ىقپال جاسالدى. تاراپتار كەزدەسۋدىڭ ناتيجەلەرىن وڭ باعالاپ, كاسپي تەڭىزى جاعالاۋى ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندەگى كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى جونىندەگى كونۆەنتسيانى ازىرلەۋ بويىنشا ارنايى جۇمىس توبىنىڭ كەلىسسوزدەر مەحانيزمى شەڭبەرىندە اتالعان سامميتكە دايىندىق بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا كەلىستى. كونفەرەنتسيا الاڭىندا ە.ىدىرىسوۆ پەن يران سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحامماد دجاۆاد زاريفتىڭ ەكىجاقتى كەلىسسوزدەرى ءوتتى. تاراپتار ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن, سونىڭ ىشىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە كولىكتىك-لوگيستيكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. اتاپ ايتقاندا, الداعى ۋاقىتتا قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىرجولىنىڭ تۇرىكمەندىك-يراندىق تورابى ىسكە قوسىلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى. سونىمەن قاتار, يران يادرولىق باعدارلاماسى جونىندە «التى پليۋس ءبىر» پىشىنىندەگى حالىقارالىق كەلىس­سوزدەر بارىسى تالقىعا سالىنۋىنا وراي, قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدو­مستۆو­سىنىڭ باسشىسى وسى ۇدەرىسكە دەگەن قولداۋىن جەتكىزىپ, ءارى قاراي دا بارىنشا ىقپال جاسالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ە.ىدىرىسوۆتىڭ تۇرىك­­مەنستان مينيسترلەر كابينەتى توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى راشيد مەرەدوۆپەن كەزدەسۋى بولدى. اڭگىمەلەسۋشى تاراپتار كولىكتىك-لوگيستيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نازار سالىپ, اعىمداعى جىلى ەكى ەلدىڭ باسشىلارى دەڭگەيىندە بايلانىستار ورناتۋعا كەلىستى. قازاق جانە تۇرىكمەن حالىقتارىنىڭ تاريحي تىعىز بايلانىستارى قازىرگى دەڭگەيدەگى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ەلەۋلى نەگىز بولاتىنى اتاپ كورسەتىلدى. ساۋلەبەك ءبىرجان.