گونكونگتەگى وسى ءبىر توبە تۋريزمگە قارجىنى مولىنان قۇيىپ وتىر
جۇمىر جەردىڭ بەتىندە قانشاما عاجايىپ ەلدەر, عيبراتتى ادامدار, كورىكتى مەكەندەر مەن تابيعاتتىڭ تىلسىم قۇبىلىستارى بار. جاراتقان يەمىز تەك كورۋگە جازسىن. ازدى-كوپتى جۋرناليستىك عۇمىرىمىزعا بۇيىرعان جەردىڭ ءبىرى گونكونگ قالاسى بولاتىن. البەتتە تۋريستەرگە تابانى تيگەن ەلدەردىڭ كورىكتى جەرلەرىن ەمىن-ەركىن ارالاۋعا مۇمكىندىك بار. ال ءبىز سياقتى ۋاقىتى تىعىز جاندار بيىك ۇيلەرى كوك تىرەگەن وسىناۋ ەلگە كەلە قالساق, ەڭ بولماسا, ۆيكتوريا شىڭىنا شىعۋى كەرەك ەكەن. ءبىر قاراعاندا, بۇل شىڭ تۋرالى ايتاتىن دا تۇك جوق سياقتى. بىراق, كورۋ كەرەك.
ايتپەسە, قۇزار شىڭدارى مەن ويپاتتارى تولىپ جاتقان قازىعۇرت پەن وگەم تاۋلارىنىڭ اراسىندا وسكەن تاۋ قىزىنا ءبىر توبە تاڭسىق بولىپ پا؟! ودان قالا بەرسە الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى الماتىنى الاقانىڭا تۇگەل سالىپ بەرەتىن كوكتوبەمىز بار.
ايتقانداي, تۇركيانىڭ قوجاەلى دەگەن ولكەسىندە كارتەپە (قارتوبە) دەگەن ءبىزدىڭ شىمبۇلاق سياقتى مۇزارتتارى قىسى-جازى قارعا ورانىپ جاتاتىن كەرەمەت تاۋ-شاڭعى كەشەنىن كورۋدىڭ ءساتى ءتۇسكەن. الايدا, ول كەزدە كارتەپەگە اعىلىپ جاتقان ادام كورمەگەن ەدىك. ءسىرا, مۇندا كوبىنەسە كاسىپقوي شاڭعىشىلار مەن اۋقاتتى ەۋروپالىقتار دەمالاتىن سياقتى.
دەگەنمەن, ۆيكتوريا شىڭىنىڭ وسى توبەلەردەن بىرنەشە ەرەكشەلىگى بار. بىرىنشىدەن, جىلىنا ورتا ەسەپپەن بيىگىنە 6 ميلليون تۋريست كوتەرىلەتىن توبە تۋريزمگە تيىندى شەلەكتەپ توگىپ وتىر. ەكىنشىدەن, بۇل شىڭنىڭ باسىنا 1888 جىلى سالىنعان ترامۆاي-فۋنيكۋلەرمەن شىعۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن, جالپى, بۇل توبەگە ءۇش ءتۇرلى جولمەن: ترامۆاي-فۋنيكۋلەرمەن, اۆتوبۋسپەن, جاياۋ اينالما جولمەن شىعا الاسىز. ەڭ قىمباتى دا, قىزىعى دا, جەدەلى دە گونكونگ تاريحىنىڭ ءبىر بولىگى بولىپ ترامۆاي جولى جاتىر. ال جاياۋ جولمەن شىعاتىن 3,5 شاقىرىمعا سوزىلاتىن بۇل جولدى كەيدە سپورتشىلار ەڭسەرەدى. بىراق, كورىنىسى وتە ادەمى, ميستيكالىق كينولارداعى سياقتى يرەلەڭدەگەن جولدارى بار, تروپيكالىق ءتۇرلى اعاشتارعا كومكەرىلگەن دەسە-ءدى.
نە دەسەك تە, ۆيكتوريا شىڭى گونكونگ ارالىنىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى ءارى ەڭ كورىكتى جەرى سانالادى. ال تۋريستەر لىق تولى ترامۆاي-فۋنيكۋلەردى سوناۋ 1888 جىلى توبەگە سۇيرەپ شىعارۋ ءۇشىن قانشاما تەحنيكا, تروسس قاجەت بولدى ەكەن دەسەڭىزشى.
جىلدىڭ ءتورت ەمەس, ءۇش-اق مەزگىلى بولاتىن گونكونگقا ءبىز مۋسسوندىق جاڭبىرلار ماۋسىمىندا كەلگەن ەكەنبىز. ءالسىن-ءالسىن دامىلداپ بارىپ, كۇندىز-ءتۇنى توپەلەي بەرەتىن نوسەرگە جەرگىلىكتى حالىق ابدەن توسەلىپ تە العان. قۇرعاق قوناقۇيدەن دالاعا شىقساڭ, تۋرا بۋى بۇرقىراعان مونشاعا كىرگەندەي بولاسىڭ.
توبەسى كوككە شانشىلعان, الدى 100 قاباتتان اساتىن, باسىن بۇلت شالعان عيماراتتار گونكونگتى كادىمگى قۇرلىقتاعى قىتايدان دارالايدى. بۇل دا تۇسىنىكتى. عاسىردان دا استام كەزەڭدە ۇلىبريتانيانىڭ بودانىندا بولعان, مەملەكەت ىشىندەگى مەملەكەت ءالى دە ءوز دەربەستىگىن جويماي وتىر. گونكونگتىڭ «تۇماندى البيون» دەپ اۋىزەكى تىلدە ايتىلا بەرەتىن لوندونعا ۇقسايتىن تۇسى كوپ. كليماتىنان دا بولەك, مادەنيەتى, الەۋمەتتىك تىرشىلىگى, قالا بەردى ءومىر سالتى دا اعىلشىنداردان كوپ جۇعىستى بولعان. جاڭبىرلى ماۋسىم باستالعاندا بۇلار دا قولشاتىرلارىن تاستامايدى.
گونكونگ – بۇل وڭتۇستىك-قىتاي تەڭىزىنىڭ ەكى ءجۇز الپىس ارالى. قىتايدىڭ ارناۋلى اكىمشىلىگى بار اۋدانى. بۇل ءىرى حالىقارالىق قارجى ورتالىعى, قۇس تۇماۋى ەپيدەمياسىنىڭ وشاعى, شىعىس پەن باتىستىڭ ۇيلەسىمدىلىك سينەرگياسى, اسپاناستى ەلى مەن بريتان يمپەرياسى داستۇرلەرىنىڭ استاسۋى, الەمدەگى ميلليونەرلەر مەن ميللياردەرلەردى بارىنشا كوپ توعىستىرعان قالا. گونكونگتا بريۋس لي مەن دجەكي چاننىڭ كىندىك قانى تامعان. بۇل توبەسى كوك تىرەگەن عيماراتتارى تۇندە الىپ شامدالدارعا اينالاتىن قالا. ياعني زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ورداسى.
بۇل قالادا قوعامدىق كولىكتەردىڭ قوزعالىسى وتە ءتيىمدى ۇيلەستىرىلگەن. ءبارىن قامتيتىن متR رەلستىك مەترو جەلىلەرى, ترامۆايلار, اۆتوبۋس باعىتتارىنىڭ ورمەگى, پاروم قاتىناستارى ادامدار تۇراتىن بۇكىل ارالداردى جالعاپ تۇر. بۇل تابيعاتى مەن ساۋلەتى عاجايىپ ۇندەسكەن مەكەن. مىسالى, تۋرا ماسكەۋ قالاسىنىڭ اۋماعىنداي قالادا 7 ميلليون حالىق تۇرىپ جاتىر. بىراق, ونىڭ تورتتەن ءبىر عانا بولىگىندە الدى ءجۇز قاباتتان اساتىن قۇرىلىستار سالىنعان, قالعان جاعىن تابيعات جاراتقان كۇيىندە – ساياباقتار, دەمالىس ورىندارى مەن قورىقتار الىپ جاتىر. تروپيكالىق كليماتتىڭ قۇدىرەتى عوي, قايدا كوز سالساڭ دا كوك مايسا اعاشتار جايقالىپ تۇر.
سونىمەن, ۆيكتوريا شىڭى گونگكونگ ارالىنان 552 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان. شىڭعا كۇندىز بارساڭ دا, تۇندە بارساڭ دا جارتى شاقىرىم تومەندە جاتقان قالا كەرەمەت بولىپ كورىنەدى. تەك تۇماندى كۇنگە تاپ بولماساڭىز بولعانى. ولاي بولا قالعانداي بولسا, وندا ترامۆايمەن كوتەرىلىپ, ىعى-جىعى تۋريستەردىڭ اراسىندا تۋىسقاندارىڭىزعا ءتۇرلى تابارىكتەر ساتىپ الىپ, كەيىن قايتاسىز. مۇندا اۋا رايى ءسات سايىن قۇبىلىپ جاتاتىن سياقتى. ءساتىن سالىپ, اسپان شايداي اشىق بولعان كەزدە تومەندە جاتقان قالا الاقانعا سالعانداي ادەمى كورىنەدى. بۇلتسىز تۇندە دە سولاي, توبەسى كوك تىرەگەن مىڭداعان بيىك عيماراتتاردان قۇرالعان گونكونگ پانوراماسى جارىق شامدارمەن نۇرلانىپ, كوز قۋانتادى. قالانىڭ تۋريستەر تاماشالايتىن الاڭى «اسپان تەرراسساسى» دەپ اتالادى. بۇل جەردە ارنايى ءتىلەك جازىپ قالدىراتىن جۇرەك ءمۇسىندى ورىن بار.
ال ترامۆايعا وتىرعان تۋريستەردىڭ كوپشىلىگى فۋنيكۋلەردىڭ وڭ جاعىنا نەمەسە الدىڭعى ورىندىقتارىنا جايعاسۋعا ۇمتىلادى. ويتكەنى, وڭ جاقتا قالا سۋرەتى جاتىر. ال الدىڭعى جاقتاعىلار وسىنداي بيىك شىڭعا ترامۆايدىڭ قالاي شىعاتىنىن كورگىسى كەلەدى.
شىڭعا ۇلىبريتانيادا 63 جىل 7 اي بويى بيلىك قۇرعان ۆيكتوريا پاتشايىمنىڭ اتى بەرىلسە دە, جەرگىلىكتى حالىق ونى جاي «شىڭ» دەپ قانا اتايدى ەكەن. سول سياقتى بۇل بيىكتىك كوبىنەسە ماۋنت-وستين دەگەن اتپەن ايگىلى.
ەگەر بۇل شىڭنىڭ باسىنا دەمالىس كۇندەرى شىعاتىن بولساڭىز, ۇزىن-سونار كەزەككە تۇرۋعا تۋرا كەلەدى. ترامۆاي ءار ون مينۋت سايىن قاتىناسا دا, حالىق ىعى-جىعى.
شىڭعا شىققان سوڭ قالانى تاماشالايتىن پانورامالىق الاڭ ورنالاسقان Peak Tower-دە تولىپ جاتقان دۇكەندەرگە تاپ كەلەسىڭ. مۇنداي سۋۆەنيرلەردىڭ نەشە ءتۇرى جەتىپ ارتىلادى. تۋريستەردىڭ بارلىعى دا وسى ساياحاتتى ەسىندە ساقتاپ, جاقىندارىنا سىي-كادە جاساۋ ءۇشىن ساۋدانى قىزدىرا تۇسەدى. ايتپەسە, سول بۇيىمداردىڭ كوپشىلىگى تومەن جاقتا جارتى باعاسىنا ارزان. دەگەنمەن, ەستەلىك بۇيىمدى ايگىلى ۆيكتوريا شىڭىنىڭ باسىندا ساتىپ الدىم دەگەن اتى بار عوي.
بۇل جەردە ارنايى باس سۇعا كەتۋگە بولاتىن جەر – «مادام تيۋسسونىڭ بالاۋىز مۇسىندەر مۋزەيى». ارزان ەمەس. بىراق, بالالار مەن زەينەتكەرلەرگە جەڭىلدىك جاسالعان. مۇندا جۇزدەگەن ەكسپونات بار. تۋريستەردى مىندەتتى تۇردە گونكونگتىق «دجەكي چان» قارسى الادى. بىراق, شىعىس جەكپە-جەك ونەرىنىڭ حاس شەبەرى, اتاقتى اكتەرمەن ءوز فوتواپپاراتىڭىزبەن سۋرەتكە تۇسە المايدى ەكەنسىز. اقىسىن تولەسەڭىز مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ءوز اپپاراتتارىنا ءتۇسىرىپ, جاقتاۋشاعا ادەمىلەپ سالىپ بەرەدى.
ءارى قاراي الەمدىك ەليتا ءسىزدى كۇتىپ تۇر. برەد پيتت, اندجەلينا دجولي, مادوننا, باراك وباما, دەۆيد پەن ۆيكتوريا بەكحەم دەيسىڭ بە, قايسىسىمەن قۇشاقتاسام دەسەڭ دە ءوزىڭ بىلەسىڭ. ارينە, بەلگىلى ءبىر شەڭبەردە. ايتپاقشى, ءاربىر ءمۇسىننىڭ تۇسىندا سول پەرسوناجعا ساي اتريبۋتتار جاسالعان. ءمۇسىننىڭ زامانى مەن كيىمىنە قاراي سايلانىپ, سۋرەتكە تۇسسەڭىز بولادى. مىسالى, تەڭىز قاراقشىلارىنىڭ كيىمدەرىن كيىپ, پيراتتاردىڭ كەيپىنە ەنە الاسىز.
قۇس قاناتى تالاتىن بيىكتىكتە باسقا دا قىزىقتار بار. اركىم قالتاسىنا قاراي قىدىرادى. قىمبات رەستورانداردان, ورتانقول ءدامحانالاردان دا تەڭىزدەن تابىلاتىن ءتۇرلى-ءتۇرلى ءدامدى تاعامدار تابىلادى. بالالار وينايتىن الاڭدار دا بار.
بىراق, كەزىندە ماۋنت-ءوستيننىڭ توبەسىندە تەك قانا اعىلشىن اۋقاتتىلارى مەن جوعارى لاۋازىم وكىلدەرى ءومىر سۇرگەن. قاراپايىم قىتايلىقتارعا قالانىڭ ەڭ بەدەلدى اۋدانىندا تۇرۋعا رۇقسات ەتىلمەگەن.
بىزگە «Peak Tower» كەشەنىنىڭ ءبىر قاباتىندا «Ripley’s Believe It or Not!» («قالاماساڭ – سەنبە») دەپ اتالاتىن ەرەكشە ءبىر مۋزەي بار ەكەندىگىن ايتقان. مۇنداعى 450-دەي ادام اقىلىنا سىيمايتىن عاجايىپ بۇيىمداردى ساياحاتشىل جۋرناليستەر جيناعان ەكەن. وكىنىشكە وراي, ونى ارالاپ جۇرۋگە ءبىزدىڭ ۋاقىتىمىز تىعىز بولدى. «Peak Explorer Motion Simulator» – ارناۋلى سيمۋلياتورى دا قىزىق, ونىڭ كومەگىمەن قالاعا ۆيرتۋالدى ساياحاتقا شىعۋعا بولادى ەكەن.
مىسالى, سوناۋ 1955 جىلى كلارك گەيبلدىڭ قاتىسۋىمەن تۇسىرىلگەن «سولدات ۋداچي» ءفيلمىنىڭ باسى مەن اياعى شىڭعا شىعاراتىن وسى ترامۆايدا ءتۇسىرىلىپتى.
قىسقاسى, گونكونگقا جولىڭىز ءتۇسىپ, ءبىر عانا جەردى ارالايتىن مۇمكىندىگىڭىز بولسا, وندا – ۆيكتوريا شىڭىنا شىعىڭىز. ەگەر بۇل قالانىڭ كوپ جەرىن كورگىڭىز كەلسە, وندا ۆيكتوريا شىڭىنان باستاڭىز.
ال مەن ۆيكتوريا شىڭىن ەسىمە العان سايىن قۋانامىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ دە كوكتوبەمىز, شىمبۇلاقتاعى ەرتەگىدەي قاراعاي, سامىرسىندارعا ورانعان شاتقالدارىمىز بار. كوركەمدىگى جاعىنان الدەقايدا ادەمى. تابيعاتتىڭ بىزگە بەرگەن بايلىعى ارتىق بولماسا, ءبىر مىسقال كەم ەمەس.
كۇندەردىڭ كۇنىندە الەمدى شارلاپ بولعان تۋريستەر دە جاڭا مەكەندەردى ىزدەي باستايدى. ال ءبىزدىڭ كوكتەبە دە اباتتانىپ, اجارلانىپ كەلەدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
–––––––––––
سۋرەتتەردە: ۆيكتوريا شىڭىنان قالاعا قاراعاندا.
