المات كەبىسباەۆ 1987 جىلدىڭ 12 جەلتوقسانىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا قاراستى ءۇرجار اۋدانىندا دۇنيەگە كەلدى. بوزبالا شاعىندا ول استاناداعى قاجىمۇقان اتىنداعى سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتا شەبەرلىگىن شىڭدادى. سول ارالىقتا جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىنداعى كوپتەگەن جارىستا دارالانىپ ءجۇردى. ءتىپتى ازيا چەمپيونى دەگەن اتاققا دا قول جەتكىزدى. بىرتە-بىرتە ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلعان كەبىسباەۆ 2007 جانە 2008 جىلدارى بولات تۇرلىحانوۆتى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان قازاقستان كۋبوگى جولىنداعى جارىستا توپ جاردى. اتالعان دودانىڭ فينالىندا ول جاستار اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگىندە جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنىپ, ازيا چەمپيونى اتانعان ەلدار قايراتوۆ پەن الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى ەرمەك كوكەتوۆتى ۇتتى. 2007, 2008 جانە 2009 جىلدارى قاتارىنان ءۇش رەت قازاقستان چەمپيوناتىندا جۇلدەگەر اتاندى. 2008 جىلى گرەكيانىڭ سالونيكي قالاسىندا وتكەن ستۋدەنتتەر اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىندا 66 كەلى سالماق دارەجەسىندە سىنعا ءتۇسىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى. 2009 جىلى تايلاندتىڭ پاتايا قالاسىندا جالاۋى جەلبىرەگەن ازيا چەمپيوناتىندا كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى.
المات ايتادى: مەنىڭ سپورتقا كەلۋىمنىڭ ءوزى قىزىق. اكەم قابدراش اۋدان ورتالىعىندا مال دارىگەرى بولىپ قىزمەت ىستەدى. جاستىق شاعىندا ول ازداپ سپورتپەن اينالىسقان ەكەن. انام ءمارياش مۋزىكا مەكتەبىندە دومبىرادان ساباق بەردى. ول كىسىلەر مەنى ەكى جاققا تارتتى. اكەم سپورتپەن اينالىسۋ قاجەتتىگى جايىندا اقىل-كەڭەس بەردى. انام مۋزىكا سالاسىنا بەيىم بولعانىمدى قالادى. ءاۋ باستا اكە-شەشەمنىڭ كوڭىلىن قالدىرماۋعا تىرىسىپ, «ەكى كەمەنىڭ باسىن ۇستاعان» ەدىم. بىراق تۇبىندە سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم جەڭىپ شىقتى. التىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە اۋداندىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ سپورت مەكتەبىنە قابىلداندىم. انامنىڭ تۋعان ءىنىسى مارات سۇلەيمەنوۆ تە كەزىندە ءتاۋىر بالۋان بولعان. اعام مەنى بىلىكتى باپكەر جۇماش يمانباەۆقا تابىس ەتتى. ال ۇرجارداعى كۇرەس مەكتەبىنىڭ داڭقى الىسقا تاراعانى بارشاعا بەلگىلى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ الدىمىزدا عانا وسى ۇيىرمەدە ءبىر شوعىر دارىندى جاستار شەبەرلىكتەرىن شىڭداعان بولاتىن. سولاردىڭ داڭقى الىسقا جايىلدى. جۇماش اعانىڭ ۇلى اسەت يمانباەۆ ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, ازيا چەمپيونى اتاندى. داۋرەن مەن دارحان باياحمەتوۆتەر, ەربول قوڭىراتوۆ, دانيار الماعامبەتوۆ سىندى بالۋاندار سول كەزدىڭ وزىندە ءبىرشاما بەلەستى باعىندىرىپ, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراماسى ساپىنا ەندى. اسەت پەن دارحان وليمپيا ويىندارىندا باق سىناۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. ءبىر عانا اۋداننان وسىنشا بالۋاننىڭ شىعۋى كەيىنگى جاستارعا كەرەمەت اسەر ەتتى. سول مىقتىلارعا ەلىكتەگەن بالالاردىڭ قاتارى كۇن ساناپ قالىڭداي ءتۇستى. سولاردىڭ ءبىرى مەن ەدىم.
المات كەبىسباەۆ قالىڭ جانكۇيەردىڭ نازارىنا 2010 جىلى ىلىكتى. ول رەسەيدىڭ تيۋمەن قالاسىندا يۆان پوددۋبنىيدى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان تۋرنيردە باق سىنادى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى «كىشى الەم چەمپيوناتىنا» بالانعان جارىستا قازاقستاننىڭ بالۋاندارى اراسىنان كەزىندە يۋري مەلنيچەنكو, ۆالەري ماتۆيەنكو, گەورگي تسۋرتسۋميا جانە ەربول قوڭىراتوۆ توپ جارعان. سول جارىستا اتوي سالۋ باقىتى الماتقا دا بۇيىردى. جارىس بارىسىندا ول بەس مارتە بوزكىلەمگە شىقتى. ءۇش رەت رەسەي بالۋاندارىن ۇتىپ, ەكى رەت اقش قۇراما كومانداسىنىڭ مۇشەلەرىن جولىنان ىعىستىردى. وسىلايشا, كەبىسباەۆ باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى.
ءدال سول جىلدىڭ كۇزىندە ماسكەۋدە وتەتىن الەم چەمپيوناتىندا الماتتىڭ سالماعىندا وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى نۇرباقىت تەڭىزباەۆ كۇرەسۋ كەرەك ەدى. بىراق باكۋدەگى «التىن گران-پري» تۋرنيرىندە ول اياعىن جاراقاتتاپ الدى. سودان تاڭداۋ كەبىسباەۆقا ءتۇستى. ءار بەلدەسۋدە المات بارىن سالدى. العاشقىدا شۆەيتساريالىق پاتريك ستادەلمان مەن ۇندىستاندىق ستيۆ راۆيندەردەن ايلاسىن اسىردى. ءۇشىنشى اينالىمدا وزبەكستاننىڭ اتاقتى بالۋانى ديلشود اريپوۆپەن كۇش سىناستى. ول وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن الەم چەمپيونى اتانىپ, 2009 جىلى اتالعان جارىستا كۇمىس مەدالدى يەلەنگەن ساقا سپورتشى ەدى. ەكەۋى ءبىراز تىرەستى. دەگەنمەن دە كەبىسباەۆ شەشۋشى تۇستا وڭتايلى ءادىسىن جۇزەگە اسىرىپ, ءاريپوۆتى سان سوقتىردى. جارتىلاي فينالدا ازەربايجاندىق حاسان اليەۆپەن بەلدەستى. تورەشى بەلگى بەرگەن بەتتە المات قارسىلاسىنىڭ وسال تۇسىن تاۋىپ, ەكى ۇپايعا يەلىك ەتكەنىمەن, كوپ ۇزاماي اليەۆ تارازى باسىن تەڭەستىردى. ءبىرىنشى كەزەڭ 2:2 ەسەبىمەن اياقتالدى. ەرەجە بويىنشا سوڭعى ءادىستى كىم جاساسا, جەڭىس سونىڭ ەنشىسىنە جازىلادى. ءسويتىپ, العاشقى كەزەڭ ازەربايجاندىقتىڭ پايداسىنا شەشىلدى. ۇزىلىستەن كەيىن دە ەكەۋى ءبىر-ءبىرىن الا المادى. باسەكە بەل ورتادان اۋعاندا تورەشىلەر كەبىسباەۆتى تورتتاعانداتتى. ول كەبىسباەۆتى ورنىنان قوزعالتا الماي ءبىراز الەككە ءتۇستى. ەندى التى-جەتى سەكۋند شىداسا, بۇل كەزەڭ قازاق بالۋانىنىڭ ەنشىسىنە جازىلاتىن ەدى. الايدا سول ساناۋلى سەكۋندتىڭ ءوزى حاسان اليەۆتىڭ جەڭىسكە جەتۋى ءۇشىن جەتكىلىكتى بولدى.
باس جۇلدە ءۇشىن تالاسۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعاننان كەيىن المات قالاي دا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋدى ماقسات تۇتتى. بولگاريالىق يۆو انگەلوۆقا قارسى ول «بەس قارۋىن اسىنىپ شىقتى». ءبىرىنشى كەزەڭدە ونى ۇپاي سانىمەن ۇتسا, ەكىنشى كەزەڭدە جاۋىرىنىمەن جەرگە قادادى. ءسويتىپ, الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدالى ونىڭ ۋىسىنا ءتۇستى.
المات ايتادى: 2011 جىلى تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ تىرناقالدى بەلدەسۋىندە يۆو انگەلوۆقا قايتا تاپ كەلدىم. بۇل بالۋان ماعان جاقسى تانىس. 2010 جىلى ماسكەۋدە ەكەۋمىز قولا مەدال ءۇشىن تالاستىق. وسى جولى دا مەن بولگاريالىقتىڭ وسال تۇسىن تاپتىم. ەكىنشى اينالىمدا رۋسلان تۇمەنباەۆپەن كۇش سىناستىم. بەيجىڭ وليمپياداسىندا قولا مەدالدى ولجالاعان قىرعىز سپورتشىسىن سان سوقتىردىم. ىلە-شالا دانيالىق كارل ەكستوريمدى ۇتىپ, جارتىلاي فينالدا ۆەنەسۋەلالىق لۋيس ليەندوننان باسىم ءتۇستىم. فينالدا يراندىق وميد نورۋزيمەن بەلدەستىم. بەلدەسۋ وتە شيەلەنىستى ءوتتى. ءبىرىنشى كەزەڭدى يران بالۋانى ەكى ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن ۇتتى. ەكىنشىسىن مەن 4:0 ەسەبىمەن ءوز پايداما شەشتىم. شەشۋشى كەزەڭدى دە شيراق باستاپ, العا شىققان ەدىم. الايدا قارقىنىمدى ءسال باسەڭدەتىپ, ايلاعا جۇگىنۋدىڭ ورنىنا اتويلاپ جەڭۋگە تالپىندىم. الەم چەمپيونى اتانسام دەگەن ارمان مەنى العا جەتەلەدى. اقىرىندا اعاتتىق جىبەردىم. سونىڭ سالدارىنان 5:6 ەسەبىمەن ۇتىلىپ, قولدا تۇرعان التىننان ايىرىلدىم. بۇل رەتتە كىنانى تەك وزىمنەن عانا ىزدەيمىن. سوڭعى سەكۋندقا دەيىن ساق بولۋ قاجەت ەدى. بىراق بۇيىرعانى سول شىعار.
المات ودان كەيىن دە حالىقارالىق ارەنادا قازاق ەلىنىڭ نامىسىن ابىرويمەن قورعادى. 2015 جىلى اقش-تىڭ لاس-ۆەگاس قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. 2019 جىلى نۇر-سۇلتان مەن 2021 جىلى وسلودا ءدال سول ناتيجەسىن قايتالادى. وسىلايشا, كەبىسباەۆتىڭ ەسىمى تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزدەرى باس قوسقان جارىستا بەس رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ شەبەرى رەتىندە سپورت شەجىرەسىنە جازىلدى. ەگەر تاريحقا جۇگىنسەك, قازاقستاننىڭ ورەندەرى اراسىندا الەم چەمپيوناتىندا بەس رەت جۇلدە العان جالعىز عانا بالۋان بار. ول – ۆالەري رەزانتسەۆ. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى قارسى كەلگەندەردى قوعاداي جاپىرعان داڭقتى جەرلەسىمىز بەس رەت باس جۇلدەنى ولجالادى. وسىلايشا, كەبىسباەۆ جەڭىپ العان مەدالىنىڭ سانى جاعىنان اتاعى جەر جارعان رەزانتسەۆپەن تەڭەستى.
تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى كەزەڭگە توقتالساق, بۇعان دەيىن يۋري مەلنيچەنكونىڭ الدىنا ەشكىم تۇسە العان جوق ەدى. توقسانىنشى جىلدارى بوزكىلەمدە جاسىنداي جارقىلداعان ول الەمدىك دودادا ءتورت جۇلدە ولجالادى. ونىڭ ەكەۋى – التىن, ەكەۋى – كۇمىس. ءيا, مەدالداردىڭ ساپاسى جاعىنان مەلنيچەنكو كوشىلگەرى تۇر. الايدا جۇلدەلەرىنىڭ سانى جاعىنان كەبىسباەۆ ايگىلى سپورتشىنىڭ الدىن ورادى.
بورانبەك قوڭىراتوۆتاي بىلىكتى باپكەردەن ءتالىم العان المات كەبىسباەۆ 2014 جىلى ينچحون جانە 2018 جىلى دجاكارتادا الاۋى تۇتانعان ازيا ويىندارىندا جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. وڭتۇستىك كورەياداعى جارىستا ول جاعى سىنعانىنا قاراماستان, بوزكىلەمگە شىعىپ, قولا مەدال ءۇشىن تارتىستا جەڭىستى وزبەك جىگىتىنىڭ ۋىسىنان ج ۇلىپ اكەتكەنى ەسىمىزدە. سول باسەكەدە قازاقتىڭ ۇلى جانكەشتىلىكتىڭ شىنايى ۇلگىسىن كورسەتتى. يندونەزيادا تەك ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى, كورەيالىق ريۋ حان سۋعا عانا ونىڭ ءالى جەتپەي, كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى.
المات ايتادى: جالپى, ەلىشىلىك جارىستاردىڭ وزىندە مەنىڭ سالماعىمدا مىقتى بالۋاندار كوپ بولدى. نۇرباقىت تەڭىزباەۆتىڭ اسقان شەبەر بالۋان ەكەنى ەش كۇمان تۋعىزبايدى. كەزىندە ونىمەن دە ءبىراز تىرەستىم. ەربول قوڭىراتوۆ پەن ەلدار قايراتوۆتىڭ دا قارقىنى كۇشتى بولدى. كەيىننەن ءبىر شوعىر دارىندى جاس شىقتى. وسىنداي مىقتى باسەكەلەستىكتىڭ ارقاسىندا مەنىڭ دە شەبەرلىگىم ءوستى. سپورتتاعى ۇستازدارىم دا مىقتى بولدى. العاشقى كەزدەرى جۇماش يمانباەۆ پەن رىسبەك نۇرعازيننىڭ قول استىندا جاتتىقتىم. ول كىسىلەردەن كوپ نارسە ۇيرەندىم. كەيىننەن كسرو سپورت شەبەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى بورانبەك قوڭىراتوۆتان ءتالىم الدىم. مۇراتبەك قاسىمحانوۆ, باقتيار بايسەيىتوۆ جانە محيتار مانۋكياننان دا كوپ نارسە ۇيرەندىم. سونىنمەن قاتار قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, وليمپيادانىڭ ەكى دۇركىن جۇلدەگەرى, الەم چەمپيونى, كسرو چەمپيوناتىنىڭ جەتى دۇركىن جەڭىمپازى داۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ مەنىڭ بالۋان رەتىندە قالىپتاسۋىما زور ىقپالى بولعانىن دا ايتا كەتكەنىم ابزال. بۇل رەتتە مەنىڭ كىلەڭ بىلىكتى باپكەرلەرگە جولىعىپ, جولىم بولدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
قازاق سپورتىندا ايتارلىقتاي ءىز قالدىرعان المات كەبىسباەۆتىڭ دا «اتتەگەن-اي» دەيتىندەي كەزدەرى جوق ەمەس. الەم چەمپيوناتىندا بەس جۇلدە العان داڭقتى بالۋانعا وليمپيادانىڭ بىردە-ءبىر مەدالى بۇيىرمادى. 2012 جىلى لوندوندا قانداسىمىزدىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋىنە سىنىق سۇيەم قالعان ەدى. الايدا قولا مەدال ءۇشىن تارتىستا جاپونيالىق ريۋتارو ماتسۋموتوعا جول بەردى. 2016 جىلى ريو-دە-جانەيروداعى جارىستىڭ جۇبانىش باسەكەسىندە وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ التى دۇركىن چەمپيونى يراندىق حاميد سورياننان 0:7 ەسەبىمەن جەڭىلىپ جاتىپ, اقىرىندا قارسىلاسىن قوس جاۋىرىنىمەن جەرگە قاداعانى دا جادىمىزدا. بىراق ودان كەيىن نورۆەگيالىق ستيگ اندرە بەرگەگە ەسە جىبەردى. ال 2021 جىلى توكيو وليمپياداسىنا المات بارا المادى.
كەيىپكەرىمىز 34 جاسىندا ۇلكەن سپورتپەن قوشتاسۋعا بەكىندى. ءالى دە ول بىرەر جىل كۇرەسسە, وعان ەشكىم دە «قوي» دەمەس ەدى. ويتكەنى وسىدان ءۇش اي بۇرىن عانا وسلودا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ول قولا مەدالدى يەلەنىپ, ءوز جانكۇيەرلەرىن تاعى ءبىر قۋانتتى. سول جارىستا الماتتان باسقا قازاقستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى مەن ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ بىردە-بىرەۋى جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىلا المادى. مىنە, وسى جايتتىڭ وزىنەن-اق كەبىسباەۆتىڭ ءالى دە بابىندا ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. بىراق 20 جىلدان اسا عۇمىرىن بوز كىلەمدە وتكىزگەن بالۋان ءوز تاڭداۋىن جاسادى. ەندى المات قابدراش ۇلىنا باپكەرلىك كاسىپتە تابىس تىلەيمىز.
