جوندەسە جامان ءۇي بولمايدى

قوستاناي وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى ءساتتى باستالدى وسىدان ەكى جىلداي بۇرىن گەرمانيادا تۇراتىن ۇلىنا بارىپ, ءبىر اي دەمالعان تانىس ايەل قايتىپ كەلگەندە كوپقاباتتى ءۇيىنىڭ پودەزىنە كىرە الماي ءبىراز تۇرعانىن جىر ەتىپ ايتىپ ەدى. «گەرمانيادا ۇلىم تۇراتىن ءۇيدىڭ پودەزىنەن كەيىن ءوز ۇيىمە كىرۋ قورقىنىشتى سەكىلدى كورىندى. ەكەۋى­نىڭ ايىرماشىلىعى اسپان مەن جەردەي. ونداعى پودەزدەردە قۇمىراعا گۇل ءوسىرىپ, تەرەزەلەرىنە كوركەم پەردە تۇتىپ قويادى. ال ءبىزدىڭ پودەزدەر شاڭنان كورىنبەي جاتادى», دەپ نالىعان. راسىندا, كوپقا­بات­تى ۇيدە تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ بار­لىعى دا پاتەرىن عانا ويلايدى, ال ءۇيدىڭ سىرتىمەن شارۋاسى جوق. جىلۋى جوق, توبەسىنەن سۋ تامشىلاپ تۇراتىن ەسكى ءۇيدىڭ مەحناتى باسپاناسىز, پاتەر جالداپ تۇرۋدىڭ قيىندىعىنان دا اسىپ تۇسەدى. بىراق تىعىرىقتان شىعار جول جوق سەكىلدى كورىنەتىن. ادامداردىڭ وزدەرى ءۇشىن بولاتىن يگىلىكتى دالادان كەلىپ بىرەۋ ءبىتىرىپ بەرەتىندەي, بيۋدجەتكە قاراپ تەلمىرەتىن ماسىلدىق قالپىن قوستانايدا 2011 جىلى باستالعان تۇرعىن ءۇي-كومممۋنالىق شارۋاشىلىقتى جا­ڭ­عىرتۋ باعدارلاماسىنىڭ بۇزاتىن ءتۇرى بار. – ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ سىرتى مەن ءىشىنىڭ سۇلۋلىعى گەرمانيانىڭ ۇيلەرىن جولعا قالدىرادى, – دەيدى قوستاناي قالاسىنىڭ تاران كوشەسىندەگى №161 ءۇيدىڭ تۇرعىنى ءارى كوندومينيۋم باسقارۋشىسى ەۆگەني پريتۋلا. – 2011-2012 جىلدارى ەكى رەت نەسيە الىپ جوندەتكەننەن كەيىن ءۇيىمىزدى كورگەن جان تانىماي قالدى. ەۆگەني ايتسا ايتقانداي, بۇل 1956 جىلى سالىنعان, ءۇش قاباتتى ەسكى ءۇي بولاتىن. تەك قابىرعاسىنىڭ قالىڭدىعىنان جەتپىس جىلعا تاياۋ ۋاقىتقا توتەپ بەرىپ تۇر ەدى. شاتىرى مەن ەدەنى دە توبەدەن كۇن, تومەننەن ساڭىراۋقۇلاق جەپ توزعان, جىلۋ, سۋ قۇبىرلارى ءشىرىپ كەتكەن. وسى ءۇيدى كوندومينيۋمعا تىركەتكەننەن كەيىن تۇرعىندار نەسيە الىپ, جوندەۋ جۇمىسى باستالدى. بۇل ءۇيدىڭ شاتىرىنان باستاپ, ەدەنىنە, ەلەكتر جەلىلەرىنە دەيىن جاڭارتىلدى. بۇرىنعى قاق تۇرىپ قالعان شويىن قۇبىرلار پلاستيك قۇبىرلارمەن اۋىس­تىرىلدى. ەڭ سوڭىندا جەرتولەگە جىلۋ ەسەپتەگىش پەن اۆتوماتتى جىلۋ بەكەتى ورناتىلدى. اۆتوماتتى جۇيە اۋا تەمپەراتۋراسىنا بايلانىستى جىلۋ بەرۋدى رەتتەپ تۇرادى. ءۇيدى قايتا جوندەگەندە ونىڭ جىلۋدى ۇستاپ تۇرۋى ەسكەرىلگەن. اۆتوماتتى جۇيە جىلۋدى پاتەرلەرگە بارىنشا ۇنەمدەپ جەتكىزەدى. ءبىز وسى قۇرالداردى رەسەيدەن 1 ميلليون 200 مىڭ تەڭگەگە العان ەدىك, ول ءبىر ماۋسىمدا ءوزىنىڭ قۇنىن اقتاپ شىقتى, دەيدى ەۆگەني اناتولەۆيچ. وسى ۇيدەگى بارلىعى 27 پاتەردىڭ تۇرعىندارى كوندومينيۋم شارتىن بىردەن ءتۇسىنىپ, بىرىگىپ ارەكەت ەتۋگە بەكىندى. «ساۋساق بىرىكپەي, ينە ىلىكپەيدى» دەگەن وسى ەكەن. تۇرعىندار بۇگىندە ءۇيدى جوندەۋگە 15 جىلعا العان نەسيەنى وتەۋ ءۇشىن ايىنا 6500 تەڭگە تولەپ وتىرادى. بۇل ەشكىمنىڭ قالتاسىنا اۋىرلىق جاسامايدى. اۆتوماتتاندىرىلعان جىلۋ بەكەتى ورناتىلعان سوڭ تۇرعىندار جىل اقىسىن ءار شارشى مەترگە ستاندارتتى 132 تەڭگە ەمەس, ەسەپتەگىش كورسەتكەن جىلۋ مولشەرىنە قاراي تولەيتىن بولعان. بۇل جىلۋدى عانا ەمەس, تۇرعىندار اقشاسىن دا ۇنەمدەيدى. مىسالى, ەۆگەني پريتۋلانىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار قازان ايىندا ءار شارشى مەترگە ستاندارتتى 132 تەڭگەنىڭ ورنىنا جىلۋدى پايدالانعانىنا قاراي – 45, قاراشا ايىندا – 68, ءتىپتى, ەڭ سۋىق جەلتوقسان, قاڭتار ايلارىندا 90, 129 تەڭگە تولەگەن. جاقىندا قوستانايدا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى تاقىرىبىنا وتكەن سەمينار-كەڭەسكە وبلىستاعى بەس قالا مەن تاران اۋدانىنان وكىلدەر شاقىرىلدى. وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەۆگەني امان سەمينار-كەڭەس جۇمىسىن قاتىسۋشىلارعا وسى ءۇيدى كورسەتۋدەن باس­تادى. تۇرعىن ۇيلەردى جاڭعىرتۋ, جوندەۋ جۇمىستارى وسىلاي جۇزەگە اسۋى كەرەك. ونىڭ باستى ماقساتى جىلۋدى ۇنەمدەۋ بولۋى ءتيىس. ول ءۇيدىڭ شاتىرىن, قابىرعاسىن, جەرتولەسىن, ەدەنىن ساپالى جوندەگەندە, قىمتاعاندا عانا مۇمكىن بولادى. سودان كەيىن اۆتوماتتىق جىلۋ بەكەتىن ورناتقان دۇرىس, دەدى ەۆگەني يوسيفوۆيچ. سەمينار-كەڭەستە تۇرعىن ۇيلەردى جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن تۇرعىندار كوندومينيمۋمعا تىركەلۋى كەرەكتىگى ايتىلدى. ءبىر كەمەگە مىنگەندەي, ءبىر ۇيدە تۇرعان سوڭ, ونىڭ جىلۋىنا دا, سۇلۋىنا دا ءبىر كىسىدەي جاۋاپتى بولماسا مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان قارجى-كومەكتىڭ بارلىعى دا جەلگە ۇشاتىنى انىق. وبلىستا 3206 كوپقاباتتى ءۇي بار, بۇگىندە سونىڭ 585-ءى كوندومينيۋمعا تىركەلگەن. وبلىستا وسى ىسكە باسشىلىق جاساپ وتىرعان ەۆگەني اماننىڭ ايتۋىنشا, توزىعى جەتكەن كوپقاباتتى ۇيلەردى جوندەپ, جاڭعىرتۋدىڭ كوندومينيۋمعا تىركەلۋدەن باسقا ءتيىمدى جولى جوق. ورتاق ىسكە بىرىكپەسە بەرەكە بولا ما؟ كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ بارلىعى دا جەكە ادامداردىڭ مەنشىگىندە. سوندىقتان ونى بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن جوندەۋ زاڭعا قايشى كەلەدى. ەلىمىزدە 2011 جانە 2020 جىلدار اراسىندا جۇرگىزىلەتىن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى ءۇشىن 2,5 تريلليون تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان. سونىڭ 8 ميلليارد تەڭگەسى 2014 جىلعا تيەسىلى. سودان قوستاناي وبلىسى ءۇشىن بيىل 700 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. وسى قارجى وبلىس قالالارى مەن اۋداندارىنداعى كوندومينيۋمعا تىركەلگەن, جوندەلەتىن ۇيلەر تۇرعىندارىنا ءبولىنىپ بەرىلەدى. ال ونى قايتارۋ مەرزىمىن تۇرعىنداردىڭ وزدەرى شەشەدى. وسى 700 ميلليون تەڭگەنىڭ جارتىسىنا جۋىعى قوستاناي قالاسىنداعى ۇيلەرگە بەرىلەتىن بولدى. مۇندا بارلىعى 1050 كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تورتتەن ءبىرى كوندومينيۋمعا بىرىكتى. بيىل كوپقاباتتى 18 ءۇي جوندەۋدەن ءوتىپ, ولارعا اۆتوماتتى جىلۋ بەكەتىن, جىلۋ ەسەپتەگىش ورناتاتىن بولادى. العاشقى كەزدە تۇرعىندار بۇل ىسكە سەنىمسىزدىكپەن قاراپ, نەسيە الۋعا قورقا سوقتى. قۇرامىندا قالا اكىمدىگى قىزمەتكەرلەرى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى, «نۇر وتان» پارتياسى مۇشەلەرى, ىشكى ىستەر ورگانى جانە باسقا دا قۇرىلىمدار وكىلدەرىنەن تۇراتىن جەدەل ناسيحات توبى جۇرگىزگەن جۇمىستىڭ ارقاسىندا تۇرعىندار كوندومينيۋمنىڭ ءمانىن ءتۇسىنىپ, وزدەرى تۇرعان ءۇيدى جوندەۋگە, جىلىتۋعا, تازا ۇستاۋعا بەلسەندىلىك تانىتا باستادى. ەڭ باستىسى, ولاردىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تيىمدىلىگىنە كوزى جەتتى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي.