قارۋلى كۇشتەر قورعانىسقا قابىلەتتى بولۋى ءتيىس

كەشە ەلىمىزدىڭ قورعانىس مينيسترلىگىندە مەملەكەت باسشىسى, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن كەڭەس ءوتىپ, وعان مينيسترلىكتەر مەن قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى باس شتابىنىڭ جەتەكشىلەرى, دەپارتامەنتتەر مەن باس باسقارمالاردىڭ باسشىلارى, باس قولباسشىلار مەن اسكەر تۇرلەرىنىڭ قولباسشىلارى قاتىستى. «وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ارمياعا ءاردايىم كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە ايرىقشا نازاردا تۇر. ەل تۇرعىندارى بىزگە, ارمياعا, ونىڭ جاراقتانۋىنا قارجى ءبولىپ جاتقان قازاقستان ازاماتتارى ءبىزدىڭ ارميامىزدىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەر مەن كەز كەلگەن تاپسىرمانى ورىنداۋداعى اسكەري قابىلەتىنىڭ دەڭگەيىنە سەنىمدى بولۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ سوزىندە. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا ارميانى قارجىلاندىرۋ ۇدايى جانە ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 3 جىلدىق بيۋدجەتتىڭ جيىنتىعى 1 ترلن. تەڭگەگە جۋىقتاعان. بۇل تيىسىنشە, الەمدەگى ەكونوميكالىق كونيۋنكتۋرانىڭ قالىپتاسقان قيىن جاعدايىندا بولىپ وتىرعان كورسەتكىش. «بۇگىندە ەۋروپانىڭ باي ەلدەرى وزدەرىنىڭ تەك اسكەري باعىتتاعى شىعىستارىن عانا ەمەس, الەۋمەتتىك باعدارلامالارىن دا قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. مەملەكەت ءوزىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى, اسكەري قىزمەتشىلەرى ءۇشىن بار جاعدايدى جاساۋدا. تەك وتكەن جىلى عانا باسپانامەن 7 مىڭعا تارتا اسكەريلەر قامتاماسىز ەتىلدى. 5430 ازاماتقا باس­پانانى جالعا العانى ءۇشىن وتەماقى تولەندى. قارۋلى كۇشتەردە قىزمەت ەتەتىن وفيتسەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 170 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى ەلباسى. ن.نازارباەۆ اسكەري قىزمەت­شىلەردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى دە ەلىمىز ازاماتتارىنىڭ بارلىق كاتەگوريالارىنان وتە جوعارى ەكەنىن, دەمەك, وسىنشالىق قامقورلىققا سايكەس, قازاقستان ازاماتتارى ءبىزدىڭ ارميادان, اسكەري قىزمەتشىلەردەن جوعارى اسكەري دايىندىق پەن قابىلەتتىلىكتى, كىرشىكسىز تازالىقتى كۇتۋگە قۇقىلى ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, پرەزيدەنت: «بۇگىنگى جيىنعا ورتالىق اپپارات پەن وڭىرلىك قولباسشىلىقتاردان, بىرقاتار اسكەرلەردەن كومانديرلەر قاتىسىپ وتىر. سىزدەر حالىق الدىندا ءوز الدارىڭىزعا قويعان مىندەتتەرگە سايكەس جاۋاپكەرشىلىككە يەسىزدەر. سول سەبەپتى, مەملەكەت باسشىسى جانە جوعارعى باس قولباسشى رەتىندە مەنى جانە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىن قورعانىس ۆەدومستۆوسىندا بولعان سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىس­تى ورىن العان ارەكەتتەر ايرىقشا الاڭداتادى», دەي كەلە, قازاقستاندىق قوعام بۇعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە ءتونىپ تۇرعان قاتەر رەتىندە قارايتىنىن, سول سەبەپتى, قارۋلى كۇشتەردە مۇنداي جاعدايلار مۇلدەم بولماۋى كەرەكتىگىن, زاڭ مەن قۇقىققا قايشى كەلەتىن كەز كەلگەن سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتتەر تۇتاس ارمياعا, اسكەري ۇجىمدارعا كولەڭكە ءتۇسىرۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «وكىنىشكە قاراي, مۇنداي تەرىس ارەكەتتەرگە گەنەرالداردىڭ وزدەرى دە قاتىستى بولۋدا. بۇگىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. وسىعان سايكەس, بارلىق كىنالىلەرگە شارا قولدانىلىپ, ولار وزدەرىنە تيەسىلى جازالارىن الاتىن بولادى. بارلىق انىقتالعان قۇقىق بۇزۋشىلىققا قاتىستى مالىمەتتى ءبىز شارا قولدانۋ ءۇشىن مينيسترگە بەرەمىز. ارينە, سىزدەر ەكونوميستەر, قارجى سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەمەسسىزدەر, سىزدەر اسكەري سالادا جۇرگەن ازاماتتارسىزدار. الايدا, كەز كەلگەن بولىنگەن قارجى ءتيىستى باعىتتار بويىنشا جۇمسالۋى ءتيىس.     سوندىقتان, بۇل ماسەلەلەر بويىنشا ارميادا, سىزدەردە, ياعني كومانديرلەردە سەنىمسىزدىك بولماۋى ءتيىس: ءمينيستردىڭ جەكە تۇلعاسىنا جانە ونىڭ بۇگىنگى تاڭدا قىزمەت ەتىپ جاتقان ورىنباسارلارىنا ەسكەرتۋلەر جوق. مەن قارۋلى كۇش­تەر باسشىلىعىنا, مينيسترگە سەنە­مىن. سول سەبەپتى, مۇنداي كەرى قۇبىلىستار تاعى دا ورىن الماس ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلدانۋى ءتيىس. كوپ قارجى بولعان جاعدايدا, ءتيىس­تى قارۋ-جاراقتار ساتىپ الىن­عان كەزدە, جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلگەن ۋاقىتتا باقىلاۋ تەتىگى كۇشەيتىلۋى كەرەك», دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە. وسىلاي دەي كەلە, مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى. «بىرىنشىدەن, اسكەرلەردە جوعارى دەڭگەيدەگى اسكەري دايىن­دىقتاردى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. اسكەري باعىتتا جۇرگىزىلەتىن جات­تىعۋلار قازىرگى جاڭا زامان جاعدايىنا سايكەس كەلەتىن ءمىن­دەتتەردى يگەرۋگە باعىتتالۋى ءتيىس. ءبىز بۇل رەتتە وڭىرلىك قولباس­شى­لىقتارداعى جانە اسكەري ءبولىم­شەلەردەگى اسكەري دايىن­دىق­تاردىڭ دەڭگەيىن كەنەتتەن جانە كەز كەلگەن جاعدايدا تەكسەرۋدى قولعا الاتىن بولامىز. سول سەبەپتى, بۇ­عان ءاردايىم اسكەري دايىندىقتا بولۋ­لارىڭىز كەرەك», دەدى پرەزيدەنت بۇل رەتتە. قا­زاق­ستاننىڭ بارلىق قارۋلى كۇشتەرى­نىڭ ۇيلەستىرىلۋىن قازىرگى زامانعا ساي جەتىلدىرىپ, ءبىزدىڭ وداقتاس ەلدەر­مەن جانە سەرىكتەستەرمەن ىنتى­ماق­تاس­تىقتى دامىتۋ قا­جەت. ول ءۇشىن اسكە­ري دايىندىق باع­دار­لامالارى جاڭا مازمۇنمەن, ياعني جاھاندانۋ زاما­نى­نىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىنە جاۋاپ بەرە­تىندەي مازمۇنمەن تولىقتىرىلۋى ءتيىس. ەكىنشى كەزەكتە ەلباسى جىل سايىن قارۋلى كۇشتەرگە اسكەري تەحنيكالاردىڭ جاڭا ۇلگىلەرى الىنىپ جاتقانىنا, ماسەلەن, ەلىمىز اسكەري ونىمدەر مەن تەحنيكالاردى تەك قانا رەسەيدەن, تمد ەلدەرىنەن ساتىپ المايتىنىنا, ياعني قازاقستاندىق ارميانىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ەڭ وزىق دەگەن تەحنيكالارمەن جاراقتالىپ-جابدىقتالۋىنا, قارۋلانۋىنا مۇمكىندىگى بارىنا توقتالدى. «سوندىقتان, بۇعان سىزدەر جاۋ­اپ بەرەسىزدەر. ول ءۇشىن سىزدەر مەم­لەكەتكە, ۇكىمەتكە كەز كەلگەن جاعدايعا دايىن بولۋ ءۇشىن بىزگە نە قاجەت ەكەنىن ايتىپ وتى­رۋ­لارىڭىز كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ كور­شى ەلدەردەن جانە الەمدىك دەڭ­گەيدەن قالىپ قويماۋىمىز ءۇشىن كەرەك. اۋقىمدىلىعى جاعىنان الىپ مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا جاتپاعانىمىزبەن, ءبىزدىڭ قارۋلى جانە قورعانىس كۇشتەرىمىز ەش­كىم بىزبەن بەتپە-بەت كەلۋگە باتپايتىنداي دارەجەدە ساقاداي ساي بولۋى ءتيىس», دەدى پرەزيدەنت بۇل ورايدا. جيىندا ەلباسى ەلدىڭ اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنى تىكۇشاقتاردى, اسكەري وپتيكالاردى, راديولاكاتسيالار جۇيەسىن قۇراستىرۋعا كوشكەنىن, اسكەري-تەڭىز فلوتىنا قاجەتتى كەمەلەر جاسالىپ, اۆيا­تسيالىق جانە بروندى تەحنيكالاردى جوندەۋدەن وتكىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «الايدا, ءبىزدىڭ زەرتتەۋىمىزگە سايكەس, بۇلار ءبىز ءۇشىن جەتكىلىكسىز ەكەن. ول ءۇشىن ءبىز بۇل جۇمىستاردىڭ قارقىنىن ۇدەتە ءتۇسۋىمىز كەرەك. ءبىز جاڭا قورعانىس زاۋىتتارى قۇرىلىستارىنىڭ باستالۋىنا قولداۋ كورسەتەتىن بولامىز. بۇل ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى, سونداي-اق, ەلدى يندۋستريالاندىرۋ ءۇشىن دە قاجەت. اسكەري زاۋىتتاردىڭ ارقاسىندا باسقا دا سالالار داميتىن بولادى. سول سەبەپتى, بىزگە ەلىمىزدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ نە ىستەۋىمىز كەرەكتىگىن جانە نەنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋى­مىز قاجەتتىگىن انىقتايتىن باع­دار­لاما ازىرلەۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ىرعاعىن كۇشەيتىپ, ارميانى قايتا جا­راقتاندىرۋىمىز قاجەت», دەدى ەلباسى. مەملەكەت باسشىسى قا­رۋلى كۇشتەردەگى كادرلىق سايا­ساتقا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت­تىگىنە دە نازار اۋداردى. «مەملەكەت اسكەري قىزمەت­كەر­لەردى, كومانديرلەردى دايىن­داپ شىعارۋعا كوپ قارجى, ۋاقىت, كۇش جۇمسايدى. ماسەلەن, اسكەري-اۋە كۇشتەرىندە قىزمەت ەتەتىن ازاماتتاردىڭ بەلگىلى ءبىر كاسىبي بىلىكتىلىككە يە بولۋى, جوعارى اسكەري دايىندىقتان ءوتۋى ءۇشىن كوپ ۋاقىت قاجەت. الايدا, ونىڭ ءالى دە بۇل سالادا جۇمىس ىستەۋ قارىم-قابىلەتىنىڭ بولۋىنا قاراماستان, بەلگىلى ءبىر جاس مولشەرىنە دەيىن عانا جۇمىس ىستەۋگە بولاتىن تالاپ-ەرەجەگە سايكەس, ولار اسكەري قىزمەتتەن ەرىكسىز كەتىپ جاتادى. دەمەك, ءبىز بۇل باعىتتا ءتيىستى وزگەرىستەردى ەنگىزۋىمىز كەرەك. ءبىز جاس مەملەكەت رەتىندە تاجىريبەلى كادرلارعا باي ەمەسپىز. سوندىقتان, وزىمىزدەگى باردان, ونىڭ ىشىندە اسكەري سالادا ءالى دە قىزمەت ەتكىسى كەلەتىن ازاماتتاردان باس تارتپاۋىمىز ءتيىس», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى جوعارى لاۋازىمعا كوتەرىلۋ ءۇشىن جوعارى اسكەري دايىندىق جانە جوعارى اسكەري ءبىلىم دەڭگەيىنە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى اسكەردى قايتا قۇرىلىمداي بەرۋدىڭ ارميا­دا قولايسىز جاعدايلار تۋىنداتاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. «بۇل وتە قاۋىپتى ءۇردىس. تەك 2012 جىلى عانا ءتۇرلى اسكەر تۇرلەرىندە 260-تاي ۇيىمداستىرۋ-شتاتتىق ءىس-شارالار جۇرگىزىلدى جانە 320 ملن. تەڭگە شىعىندالدى. 2013 جىلى 116 ۇيىمداستىرۋ-شتاتتىق ءىس-شارالار جۇرگىزىلىپ, قوسىمشا 490 ملن. تەڭگە ءبولىندى. بۇل جەكە قۇرام اراسىندا قوبالجۋشىلىق احۋال تۋدىرىپ, اسكەري قىزمەتشىلەرگە تولەنەتىن تولەمدەر شىعىنىنا اپارىپ سوقتىرادى. ەڭ باستىسى, مۇنداي جاعدايدا اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايارلىعى تومەندەيدى. مەن كوزال­داۋشىلىق سيپاتقا يە «بوس» جۇمىس رەتىندەگى ۇيىمداستىرۋ-شتاتتىق ءىس-شارالار سانىن ازايتۋدى تالاپ ەتەمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى جيىن بارىسىندا ەلى­مىزدىڭ كەزەڭ-كەزەڭمەن, بىرتىندەپ جوعارى اسكەري ءبىلىم جۇيەسىن قۇ­رىپ جاتقانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. «بىزدە وفيتسەرلەردى, اسىرە­سە, جوعارى اسكەري قۇرامدى جۇيە­لى تۇردە دايىندايتىن جۇيە بول­عان جوق. ءبىز ولاردى ۇنەمى شەتەل­دە وقىتا المايمىز, سول ءۇشىن ولاردى قازاقستاندا وقىتۋى­مىز كەرەك. دەمەك, اسكەري جوعا­رى وقۋ ورىندارىن جاڭا زامان­عا ساي قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاندىرۋ, باسقا ەلدەردىڭ ماماندارىنان كەم بولمايتىن ءوزىمىزدىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردى دايىنداۋ جۇمىس­تارىن جالعاستىرۋىمىز كەرەك. سوندىقتان, بيىلعى جىلى ۇلت­تىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى ءوزى­نىڭ جۇمىسىن باس­تايدى دەپ وي­لايمىن. ونىڭ ءتۇ­لەك­تەرى قازاق­ستاندىق ارميانىڭ ماق­تا­نىشتا­رىنا اينالۋى ءتيىس», دەدى مەم­لەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەلى­مىز­دىڭ جاقىن ايماقتارىندا ءالى دە بەلگىسىزدىك احۋالى ساقتالىپ تۇرعانىن دا اتاپ ءوتتى. «كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى ايقىندالعان جوق, جاعالاۋداعى ەلدەردە ميليتاريزاتسيالانۋ ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق, اۋعانستاننان اسكەري كواليتسيالاردىڭ شىعا­رى­لۋىنا بايلانىستى تاۋەكەلدەر مەن قاۋىپ-قاتەرلەر ساقتالۋدا. بۇل رەتتە, وڭتۇستىك جانە باتىس ستراتەگيالىق باعىتتارىنداعى توپتاردىڭ جۇمىستارىن ساپالى تۇرعىدا كۇشەيتۋدى جالعاستىرۋدى تاپسىرامىن», دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى. جوعارعى باس قولباسشى, سونداي-اق, XXI عاسىرداعى كاسىبي قارۋلى كۇشتەر اسكەري سالاداعى ساپالى ماماندارمەن, ەلىمىزدىڭ شىن مانىسىندەگى پاتريوت, پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ۇستامدى, ادامگەرشىلىگى مول ازاماتتارمەن تولىعۋى كەرەكتىگىنە دە باسا نازار اۋداردى. «قارۋلى كۇشتەردىڭ نەگىزى – وفيتسەرلەر, سەرجانتتار, ياعني ءوزىنىڭ ومىرلەرىن سانالى تۇردە وتانعا قىزمەت ەتۋگە ارناعان ادامدار. ءبىز تاربيەلىك جانە پاتريوتتىق جۇمىستاردى جەتىلدىرۋ ءۇشىن قوسىمشا ءىس-شارالار قابىلداعانىمىز ءجون. اسكەري سالادا جۇرگەن قاراپايىم ساربازداردان باستاپ, گەنەرالعا دەيىنگى بارلىق اسكەريلەردىڭ مورالدىق رۋحىن نىعايتاتىنداي تاربيەلىك جانە پاتريوتتىق جۇ­مىستاردى جەتىلدىرۋ جونىنەن قو­سىم­شا شارالار قابىلداۋ قاجەت», دەدى ن. نازارباەۆ. ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى قارۋلى كۇشتەردى دامىتۋعا نازار اۋدارۋ ءار مەملە­كەتتىڭ بورىشى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتىپ, مينيسترلىكتىڭ بۇكىل اسكەري قۇرامىنا قىزمەتتە تابىستار تىلەدى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».