قازاقستان • 06 جەلتوقسان، 2021

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

94 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىندا  قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ  «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» اتتى وتىز جىلدىق بەلەسكە كوز جىبەرىپ، پاراساتتى وي قورىتقان مازمۇندى ماقالاسى جارىق كوردى. 

تاۋەلسىزدىك – قاسيەتتى ۇعىم، ساۋ­لەلى قۇبىلىس. بوستاندىق جو­لىندا باسىن بايگەگە تىككەن با­بالارىمىزدىڭ اسىل ارمانى بول­عان ازاتتىعىمىز اق قانات­تى پەرىشتە سيپاتىندا حالقى­مىزدىڭ باسىنا باق بولىپ قوندى. 

دالىرەك ايتقاندا، تاۋەلسىز­دىك پەن ماڭگىلىك  ەلدىڭ مۇراتىن قالىپ­تاستىرۋدا تۇڭعىش پرە­زي­دەنتىمىزدىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور.

ەلباسى ماقالاسىندا ەگە­مەن­دىكتىڭ ءمان-ماعىناسى تۋرالى ءتۇرلى عىلىم وكىلدەرى وزىنشە تۇجىرىم جاسايتىنى انىق دەي كەلىپ: «بىراق ءبىر نارسە اقيقات، ول – اتا-بابالارىمىزدىڭ ازات­تىق جولىنداعى جان الىسىپ، جان بەرىسكەن سان عاسىرلىق كۇ­رە­سىنىڭ زاڭدى جالعاسى، حالىق­ارالىق قۇجاتتارمەن بەكىتىلىپ، ماڭگىلىككە بەرىلگەن سىيى» دەپ  تەرەڭنەن تارتىپ وي تولعايدى.

شىندىعىندا، ابىلاي حان، قانجىعالى قارت بوگەنباي، قاراكەرەي قابانباي، شاپى­راشتى ناۋرىزباي سىندى باھا­دۇرلەردىڭ، سونىمەن بىرگە ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ تۋ ۇستاۋشىلارى سىرىم دات ۇلى، يساتاي-ماحامبەت، كەنەسارى حاننىڭ  جورىقتارى ۇلى دالانى قورعاۋداعى تەڭدەسى جوق ەرلىكتىڭ ۇلگىسى بولدى.  «سار دالا – سارى اتانداي جاۋىر ەدى» دەپ جۇمەكەن اقىن زار يلەگەندەي، بۇل ەل تەپەرىشتىڭ، نەبىر ز ۇلىمدىق، نەبىر جىرت­قىش­تىقتىڭ ءبارىن كوردى. دالا داناگويى بۇقار جىراۋ كۇن­باتىستان ءبىر قورعاسىنداي قارا بۇلت شىعىپ، قازاق دالا­سىن ويران-توپىر ەتەتىنىن كورەگەن­دىك­پەن سەزىندى، زار زامان اقىندارى دۋلات، شورتانباي، مۇراتتار وتار­لىق ەزگىنىڭ ەلگە، جەرگە، دىنگە، تىلگە تيگىزەر زيانىن زار ەڭىرەپ تۇرىپ جىرعا قوس­تى. ولار ءداستۇرىمىزدىڭ، ەپوستارى­مىز­د­ىڭ تۇبىنە بالتا شابىلاتىنىن كۇنى بۇرىن سەزىپ، كۇيىندى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ  وتكەن عاسىرداعى جۇرتىمىز باسى­­نان كەشكەن تاريحي كەزەڭدەر­دەن ءسوز وربىتە وتىرىپ، اسىرەسە، 1916 جىلى پاتشا جارلىعىمەن قازاق جاستارىن مايدانداعى تىل جۇمىسىنا تارتىلۋىنا قارسىلىق كورسەتىپ،  ەر مىنەزدى تۇلعالاردىڭ باستاۋىمەن ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ بولۋى، ودان كەيىنگى – 1921-1922 جىل مەن 1930-1932 جىلدارداعى سۇر­قيا ساياسات سالدارىنان ورناعان زوبالاڭدا حالقىمىزدىڭ تەڭ جار­تىسى قىرىلعانى مەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ زاردابى مول بولعانىنا دا توقتالىپ، 1989 جىلى رەسپۋبليكامىزدىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولىپ ساي­لانعاندا، سول جىلى وتكىزىلگەن كسرو-نىڭ سوڭعى حالىق سانا­عىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ەلىمىزدەگى قازاقتاردىڭ ۇلەس سالماعى نەبارى 40% عانا بول­عانىن كەلتىرەدى.

سوندىقتان دا تۇڭعىش پرە­زيدەنتىمىزدىڭ ء«بىز تاۋەلسىزدىك­كە بەيبىت جولمەن قول جەتكىزسەك تە، وعان بارار جولدا بابالار قانى از توگىلگەن جوق. تاۋەلسىزدىك سول كيەلى قاننىڭ وتەۋى ەدى. مەن مۇ­نىڭ ءبارىن ءبىز سەنگەن، تار­بيە­لە­گەن بۇگىنگى جاس ۇرپاق ءبىلسىن، ساناسىنا ءسىڭىرسىن دەپ ادەيى جازىپ وتىرمىن» دەپ ايتقانىنان ويلى سىر تۇيەمىز.

ەلباسى ەگەمەندىكتىڭ العاش­قى كۇندەرىنەن باستاپ، بەرە­كە-بىرلىك پەن ىنتىماققا، ۇلتارا­لىق تاتۋلىق پەن دىنارالىق كەلىسىمگە نەگىزدەلگەن ساياساتتى  قولعا الدى. بۇگىنگى  جەتىس­تىك­تەرى­مىزگە بەرىك زاڭنا­ما­لىق ىر­گەتاس بولىپ قالان­عان اتا زا­ڭى­مىز – جاڭا كونستي­تۋ­تسيا­­مىز قابىلداندى. شەكارا­مىز­­دىڭ بارلىق بويلىعىنا قاتىس­تى سىندارلى كەلىسسوز جۇرگى­زىل­دى. وسىنىڭ ءبارىن از ۋاقىتتا جۇزەگە اسىرۋ وڭاي بولعان جوق.

تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاعى ءبىر ەرلىگى – سارىارقانىڭ تورىنە، ەركە ەسىلدىڭ بويىنا ەل قوندىرىپ، جاڭا دا اسەم ەلوردا سالعانى. ءيا، سارىارقانىڭ سايىن دالاسىندا ءدال وسىنداي سامالاداي جارقىراعان سۇلۋ شاھار ورنايدى دەگەن كىمنىڭ ويىندا بولدى دەيسىز. ەلوردانى رەسپۋب­ليكامىزدىڭ ءدال گەوگرافيا­لىق كىندىگىنە كوشىرۋ يدەياسى – ەلباسىنىڭ كەمەل ساياساتىنان، مەملەكەت تاعدىرىن تەرەڭ ويلاعاندىعىنان تۋىنداعان. وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ: «استانانىڭ قارىش­تاپ دامۋى ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىر­لەرىنىڭ وركەندەپ وسۋىنە سەرپىن بەردى. شىمكەنت حالقىنىڭ سانى ميلليوننان اسقان رەسپۋب­لي­كالىق دەربەس ءۇشىنشى قالا قاتا­رىنا قوسىلدى. ەكى مىڭ جىل­دىق تاريحى بار كونە تۇركىستان كەيىنگى ەكى جىلدىڭ ىشىندە ايتارلىق­تاي وزگەرىپ، اسەم شاھارلاردىڭ بىرىنە اينالدى. ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرى مەن ءىرى قالالارىن دا ءدال وسىنداي بولاشاق كۇتىپ تۇر دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن»، دەپ ايتۋى دا كەلەشەككە دەگەن ەل سەنى­مىن ىنتالاندىرا تۇسەدى. قورى­تا ايتقاندا، نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ تاريحتىڭ تەرەڭى­نە بوي­لاپ، ازاتتىقتىڭ ابى­رو­يىن اسقاقتاتقان ويلى ماقا­لاسىن وقىپ، تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرى مەن قۇن­دىلىعى بولەك ەكەنىن تۇسىندىك.

 

سەرىك نەگيموۆ،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور

سوڭعى جاڭالىقتار

مۇناي باعاسى ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 13:23

ۇقساس جاڭالىقتار