رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ
كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى ءسوزىن قۋانا قولداپ وتىر
14 اقپاندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىن وتكىزگەنى بەلگىلى. بۇل القالى باسقوسۋدا مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مىندەتتەر قازاقستاندىقتار تاراپىنان ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى.بۇل – بارىمىزگە ورتاق تىرلىك
مەن 45 جىلدان بەرى قۇس شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن, بۇگىندە ۇلدارىم مەن نەمەرەلەرىم وسى اتالعان شارۋاشىلىقتا ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاستىرۋدا. ءبىر قۋانارلىعى, بۇل تەك مەنىڭ وتباسىمداعى عانا كاسىپ جالعاستىعى ەمەس, ءبىزدىڭ «شىمكەنت قۇس» جشس-ىندە 550 ادام قىزمەت ەتسە, سونىڭ ىشىندە بۇگىندە 50 وتباسىندا اتا-اكە جولىن قۋعان ءۇشىنشى بۋىنى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تۇرعىنداردىڭ تابىستارىن قولداۋ جونىندەگى حالىقتىق تاپسىرمالارى وتە ورىندى ءارى دەر كەزىندە قولعا الىنىپ وتىر. بۇل ەلباسىنىڭ حالىقتىڭ جاعدايىن ءبىر ءسات تە ەسىنەن شىعارمايتىنىن بىلدىرسە كەرەك. ەلدىڭ جاعدايىن جاساۋ – ءبارىمىزگە ورتاق تىرلىك. ءبىز الداعى ۋاقىتتا كاسىبىمىزدى جانداندىرۋ ءۇشىن ينۆەستورلار تارتىپ, ءوندىرىستى جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل, ارينە, ءونىم كولەمىن ۇلعايتىپ, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن وسىرەتىنى ءسوزسىز. پرەزيدەنت تاپسىرماسىن قولداۋ ماقساتىندا وسى باستان جاڭا ءمۇمكىندىكتەردى قاراستىرىپ جاتىرمىز. جالپى, وبلىسىمىز ەلىمىز بويىنشا كوش باستاپ كەلەدى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ابىلقاسىم دوسبولوۆ, «شىمكەنت قۇس» جشس باقىلاۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.جۇرەككە جىلۋ قوسادى
مەن بۇرىنعى لەنين اۋدانىنداعى گوركي اتىنداعى شارۋاشىلىقتا وتىز جىلدان استام مەحانيزاتور بولىپ جۇمىس ىستەدىم. قالاعا كوشىپ كەلگەنىمىزگە دە ءبىراز بولدى. ونداعى وي سىرقات ايەلىمدى ەمدەتۋ ەدى. قۋانىشىمىزعا وراي, وبلىستىق ونكولوگيالىق اۋرۋحانادا جاسالعان وتا ءساتتى بولىپ, ءۇي-ءىشىمىزدىڭ شىرايى كىرىپ قالدى. ۇل مەن قىزىمىزدى اياقتاندىرىپ, ماماندىق الۋىنا مۇمكىندىك جاسادىق. بىراق, ءوزىمنىڭ دە جۇرەگىم سىر بەرىپ, كۆوتا ارقىلى كوكشەتاۋداعى كارديولوگيالىق ورتالىقتا وتا جاساتۋىما تۋرا كەلدى. كوميسسيا بيىلعى جىلدىڭ باسىندا ءۇشىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىككە شىعاردى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالدى. قاڭتار ايىندا ۇلگىرمەگەندىكتەن, ەكى ايدىڭ تولەمىن قوسىپ الماقپىن. وسى قاڭتار ايى قامكوڭىلىمىزدى جادىراتقانداي جىلىلىققا تولى بولدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جاقسى جاڭالىقتارعا تولى جولداۋى جاريالاندى. ۇكىمەت وندا كورسەتىلگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا جەدەل كىرىسىپ كەتتى. 1 قاڭتاردان الەۋمەتتىك تولەمدەر 7 پايىزعا كوبەيتىلدى. ال 14 اقپانداعى كەڭەيتىلگەن ءماجىلىستە ەلباسىمىز ونى تاعى دا 5 پايىزعا ۇستەمەلەپ, 12 پايىزعا جەتكىزۋدى تاپسىردى. بۇل ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدى كوتەرىپ, ەرتەڭگى كۇنىمىزگە سەنىم ۇيالاتتى. ونىڭ ۇستىنە, ارنايى ەسەپتە تۇراتىندىقتان, ءدارى-دارمەكتى جەڭىلدەتىلگەن باعامەن الامىز. مەملەكەت باسشىسى قوعام مۇشەلەرىنىڭ تابىستارىن قولداۋدىڭ حالىقتىق 6 تاپسىرماسىن بەلگىلەۋى «ماڭگىلىك ەلدىڭ» مۇراتتارى جارقىن ەكەندىگىن دالەلدەيدى. ءاسىرەسە, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى 40 پايىزعا كوتەرىلەتىنى – ساۋاپتى قادام. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار مۇنى جاقسى تۇسىنەدى. باقىت دۇيسەنوۆ, ءىىى توپتاعى مۇگەدەك. كوكشەتاۋ.ءتۇسىم تۇرلەرىن ارتتىرۋ كەرەك
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى قوعامداعى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر تۋراسىندا ءسوز قوزعادى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىندا ءتۇسىم كوزى تولىق شەشىلمەي تۇرعانىن ايتتى. «ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن ىسكە اسىرۋ جوباسى بويىنشا دامۋ ينستيتۋتتارىنان, زەينەتاقى قورلارىنان, قارجىلىق ۇيىمداردان قاراجات تارتۋ جونىندەگى ۇسىنىس بويىنشا ناقتى ناتيجە شىعارا العان جوق. اۋىل شارۋاشىلىعى جونىندەگى ماسەلەلەر دە شەشىمىن تاپقان جوق. بۇل ءتىزىمدى ودان ءارى دە جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. ال بۇلاردىڭ ءبارى دە جولداۋدىڭ ساپالى تۇردە ورىندالۋىنا قاجەتتى ماڭىزدى ماسەلەلەر», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ ايتقان ماسەلە بويىنشا قىزىلوردا وبلىسىندا ءبىرشاما العا ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالادى. بىلتىر ايماق سالىق تۇسىمدەرىن ارتتىرۋ مەن ينۆەستيتسيا تارتۋ شارۋاسىندا رەسپۋبليكادا جوعارى كورسەتكىشكە يە بولعانى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى بولسا كەرەك. ارينە, ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن, قىزىلوردا وبلىسىندا بۇل تۇرعىدا اۋقىمدى جانە جۇيەلى جۇمىس جاسالدى. وتكەن جىلدىڭ ىشىندە ەكى رەت «بايقوڭىر» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى ۇيىمداستىرىلىپ, وعان وزگە ەلدەردەن بيزنەس وكىلدەرى مەن ەلىمىزدە تىركەلگەن ەلشىلىك وكىلدەرى شاقىرىلىپ, ايماقتىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى تولىق تانىستىرىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا سىر بويىنا ينۆەستورلار كەلە باستادى. سالىق تۇرلەرى ءتۇسىمىنىڭ ارتۋىنا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك دامۋىنا جاسالعان جايلى جاعدايدىڭ اسەر ەتكەنى دە انىق. بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسىندا كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ قانات جايۋى ءۇشىن ءتيىستى كومەك جاسالىپ جاتىر. البەتتە, تۇتاستاي العاندا, ەلىمىزدە ەلباسى ايتقان ماسەلەنىڭ تولىقتاي ورىندالماي تۇرعانى اقيقات. سوندىقتان جەرگىلىكتى باسقارۋشى ورگاندار رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تۇسەتىن قارجىعا بايلانباي, ايماقتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ءتۇرلى سالانى دامىتىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋى شارت. بۇل بۇگىنگى بيلىكتىڭ ءارتۇرلى تارماقتارىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ازاماتتارعا قويىلاتىن باستى تالاپتىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك. 2012 جىلى حالىقتىق IPO باعدارلاماسى كوتەرىلدى. دەگەنمەن, وسى ءبىر يگى باستاما ءوز دارەجەسىندە اتقارىلماعانى جاسىرىن ەمەس. مۇنىڭ دا وزىندىك سەبەپتەرى بار شىعار. الايدا, اتالعان باعدارلاما جۇرتشىلىقتى ىرىسقا كەنەلتەتىن جوبانىڭ ءبىرى دەر ەدىك. سوندىقتان بۇل تۇرعىدا دا كەشەندى جۇمىستار اتقارىلۋى ءتيىس. ەڭ الدىمەن, حالىققا تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ابزال. ويتكەنى, باعدارلامانىڭ تولىقتاي اتقارىلۋى حالىقتىڭ ىنتا-ىقىلاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. باستىسى, ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن قابىلدانعان قۇجات ورتا جولدا قالىپ قويماۋى كەرەك. قامبار اجىبەكوۆ, قارجىگەر. قىزىلوردا.ايتىلۋىندا كەمدىك جوق, ماسەلە ورىندالۋىندا
مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ «كولەڭكەلى ەكونوميكانى» اۋىزدىقتاۋ تۋرالى ايتۋى, ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرما بەرۋى – وتە قۇپتارلىق ءىس. ويتكەنى, ەگىننىڭ نەمەسە باۋ-باقشانىڭ دۇرىس ءوسۋى ءۇشىن ونىمەن جارىسا وسكەن ارامشوپتەردى ج ۇلىپ, ماڭايدى تازارتىپ وتىرادى عوي. سول سەكىلدى بەلگىلى ءبىر كاسىپ تۇرىمەن اينالىسقان كاسىپكەر ەلدىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن ءونىم وندىرۋمەن عانا قوسىپ قويماي, زاڭدىق نەگىزدە سالىق تولەپ, مەملەكەتىمىزدىڭ بارلىق زاڭ-تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋى شارت. مۇنىڭ بارىنەن جالتارىپ, تەك ءوز ەسەبىن تۇگەندەۋمەن اينالىساتىن «كاسىپكەر مەن كاسىپكەرلىكتىڭ» عۇمىرى ۇزاققا بارمايتىنى بەلگىلى. مەنىڭ كاسىپكەرلىك تاريحىم 1988 جىلى كووپەراتيۆتە جۇمىس جاساعان كەزىمنەن باستالدى دەۋىمە بولادى. ال ورتكە قارسى قىزمەت كورسەتۋ جانە قۇرىلىس جۇمىستارىمەن اينالىساتىن جشس-ءنى 2000 جىلى اشتىم. سودان بەرى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ زاڭى اياسىندا, بارلىق تالاپ-تارتىپتەر شەڭبەرىندە جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەمىز. ءبارى دۇرىس بولعان سوڭ, كوڭىل دە تىنىش, جۇمىس الاڭسىز. ەلباسى «كولەڭكەلى ەكونوميكا» كولەمى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ بەستەن ءبىرىن قامتيتىن شاماعا جەتكەندىگىن ايتۋمەن قاتار, ونىڭ سالدارىنىڭ قانشالىقتى بولاتىندىعىن قۇلاعدار ەتتى. ەندىگى كەزەكتە ەل ۇكىمەتى ەلباسى تاپسىرماسىن كەشىكتىرمەي ورىنداپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمگە اتالمىش كەلەڭسىزدىكتى اۋىزدىقتاۋدىڭ جولدارىن ۇسىنسا دەيمىز. بۇلاي دەۋىمنىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس, ويتكەنى, ەلباسى 2013 جىلدىڭ كۇز ايىندا بەرىلگەن 33 تاپسىرمانىڭ 11-ءى ورىندالعانىن ايتتى, ال «كولەڭكەلى ەكونوميكا» تۇرعىسىندا ءالى ەشتەڭە جاسالىپ ۇلگەرمەگەن... دەمەك, تاپسىرما قايتالاپ بەرىلدى, «ۇزىن ارقاۋ, كەڭ تۇساۋعا» سالۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق دەپ بىلەمىن. مەملەكەتىمىزدىڭ ودان ءارى نىعايا ءتۇسۋى ءۇشىن قاجەتتى باعىتتار ايتىلىپ, تاپسىرمالار جۇكتەلگەن ماجىلىستە ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ جايباسارلىعى تۋرالى دا ورىندى ايتىلدى. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ تابالدىرىعىن تاۋەلسىزدىكتى الىسىمەن اتتاعان جاس مەملەكەتىمىزگە ينۆەستورلاردى تارتۋ, ينۆەستيتسيا قۇيدىرۋ – بارىنشا قاجەتتى ءىس. مۇنايلى ماڭعىستاۋ ايماعىندا ينۆەستورلار كوبىنە مۇناي-گاز سالالارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتادى. ال ينۆەستورلاردى اۋىل شارۋاشىلىعىنا تارتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ءتيىستى ورىندار وسىنداي تۇستاردى باعامداپ, ناقتىلاۋى ءتيىس. وڭىرىمىزدە قۇرىلعان «اقتاۋ ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا» كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ايماقتىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جەتىلدىرىپ, ينۆەستورلاردى ءار سالاعا تارتۋدىڭ تەتىكتەرى قاراستىرىلسا دەيمىن. مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان ايتىلىپ, ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلىپ جاتىر, ەندى ورىندالۋداعى ولقىلىقتار جوندەلسە ەكەن. گادجيماگوممەد سەليموۆ, «سامۋر» لەزگين ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, «پوجسترويسەرۆيس» جشس ديرەكتورى. ماڭعىستاۋ وبلىسى.ۇستازداردىڭ دا ۇلتتىق ماقتانىشى
ەلباسى ءداستۇرلى جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمگە باعدارلانعان زور الەۋەتتەرىمىزدى بەلگىلەپ, ونىڭ ىشىندە بىرەگەي ساپالى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاقسارتۋدىڭ ايقىن ماقساتتارىن قويعانى ءمالىم. وسى ورايدا, ۇستازدار قاۋىمى الدىندا زاماناۋي باعدارلامالار مەن وقىتۋ ادىستەمەلەرىن جەتىلدىرۋ, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ, وقۋشىلاردى سىندارلى ويلاۋ, وزىندىك ىزدەنىس پەن اقپاراتتى تەرەڭ تالداۋ ماشىعىنا باۋلۋ سەكىلدى اۋقىمدى تالاپتار تۇرعانىن باسا ايتقىم كەلەدى. ال ۇلگەرىمى جاقسى ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردىڭ شاكىرتاقىسىن, ءبىلىم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ءوسىرۋ جونىندەگى قادامدار الەۋمەتتىك قورعاۋدى ودان ءارى قامتاماسىز ەتەرى انىق. ەندى, مىنە, ۇستىمىزدەگى جىلعى جولداۋدىڭ تاپسىرمالارى مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ورىنداۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا حالىقتىڭ تۇرمىسى مەن ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان كەشەندى الەۋمەتتىك پاكەتتەردىڭ قابىلدانعانىن ەستىپ, قۋانىپ وتىرعان جايىمىز بار. ءيا, پرەزيدەنتىمىز قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن جارقىن ەتە تۇسەتىن ناقتى پراكتيكالىق ىستەر باعدارلاماسىن اركەز ۇسىنىپ كەلەدى. سونىڭ ناقتى ۇلگىسىنە بيىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن مەملەكەتتىك قازىناشىلىق كاسىپورىنداردا قىزمەت ەتەتىن ازاماتتاردىڭ ەڭبەكاقىلارىنا اي سايىن 10 پايىزدان ۇستەمە تولەۋ قاراستىرىلاتىنىن ايتار ەدىك. بۇل ساناتقا ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, سپورت جانە الەۋمەتتىك قولداۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى جاتاتىنىن ەسكەرسەك, كۇردەلى جاھاندىق باسەكەلەستىك جاعدايدىڭ وزىندە مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن 7 باسىم باعىتتاردىڭ ويداعىداي ورىندالىپ جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى. بۇعان كەلەسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ وسى توپقا جاتاتىندارعا ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ جاڭا مودەلىن جاساۋ جونىندە ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرىلگەنىن ەسكە الساق, اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جالاقىنىڭ 29 پايىزعا كوتەرىلەتىنى ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىمىزدىڭ, قارىشتى دامۋىمىزدىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىز. الداعى ماقساتىمىز ايقىن: ول – ەڭ وركەنيەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ. ەل تاريحىنداعى جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتى – وزگەلەر سەكىلدى ۇستازداردىڭ دا ۇلتتىق ماقتانىشى. قۇرىشتاي بىرلىگىمىز بەن تاپجىلماس تۇراقتىلىعىمىز سىنالاتىن ۇلكەن ەمتيحاننان سۇرىنبەي ءوتۋ جولىندا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە سەنىممەن قارايتىن ۇرپاق تاربيەلەپ كەلە جاتقان ءبىلىم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرى دە ايانباي ەڭبەك ەتە بەرەتىن بولادى. زاۋرەش جيەنتاەۆا, «ءال-فارابي» مەكتەپ-ليتسەيى ديرەكتورىنىڭ وقۋ-تاربيە جونىندەگى ورىنباسارى. پەتروپاۆل.دەر ۋاقىتىندا كورسەتىلگەن قولداۋ
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا جاعداي جاساۋ, ول ءۇشىن جۇيەلى شارالاردى ازىرلەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندە بيىلعى جولداۋىندا دا ايتقانى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى وسى ماسەلەنى وتە دۇرىس كوتەرىپ وتىر. راسىندا, كاسىپكەرلەرگە ءىس اشۋ ءۇشىن كاپيتال كەرەك. ولار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە جۇگىنەدى, ال بانك بەرگەن نەسيەسىن ءبىر جىلدان كەيىن قايتارا باستاۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىر جىلدا ەشقانداي كاسىپورىن اياعىنان تىك تۇرىپ, پايدا تاۋىپ كەتپەيدى. كاسىپورىندار كەمەلىنە كەلۋى ءۇشىن 5-6 جىل ۋاقىت كەرەك. ۇزاقمەرزىمدى نەسيە بولماعان سوڭ, كاسىپورىن دامۋدىڭ ورنىنا نارىقتىڭ تالابىنا دا, بانكتىڭ تالابىنا دا ىلەسە الماي, تىعىرىققا تىرەلەدى. مىسالى, مەن تەز دايىندالاتىن كەسپە ءوندىرۋ ءۇشىن ونى سەگىز اي بويى زەرتتەدىم. سوسىن رۋدنىي قالاسىندا زاۋىت اشۋعا بەل بايلادىم. يننوۆاتسيالىق-ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قۇنى 150 ميلليون تەڭگە بولدى. ءبىزدىڭ تەك ۇننان جاسالعان ءونىمىمىز قىتايدىڭ ارزانقول لاپشاسىن دۇكەن سورەسىنەن ىسىرادى دەپ ويلايمىن. مەن ءونىمنىڭ تەك ساپاسىنا عانا سەنىپ وتىرمىن. تۇتىنۋشى تاڭداۋ جاساۋعا ءتيىس. مەنىڭ پىكىرىمشە, قازىر ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىندا بارلىق جۇمىسشىلاردىڭ شامامەن 30 پايىزى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاراسىن مۇنان دا كوبەيتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىك دامۋى ءتيىس. قازىر كاسىپكەرلەرگە تاۋار ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ, ساپالى ءونىم شىعارۋ وڭاي ەمەس. ويتكەنى, قازاقستاندا بۇرىن ونەركاسىپ كاسىپورىندارى, ياعني ۇقساتۋ, وڭدەۋ جۇيەسى قالىپتاسپادى, ينفراقۇرىلىم ناشار. ونىڭ ۇستىنە, بۇگىن باسەكە وتە جوعارى. ەۋروپا مەن رەسەيدەن, قىتايدان كەلەتىن يمپورتتىق تاۋارلارعا قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارى وندىرگەن تاۋارلاردى سىرتقا شىعارعاندا ولار قازىنامىزعا قارجى بولىپ ورالادى. بۇل ەكونوميكانىڭ دامۋىنا دا سەرپىلىس بەرەر ەدى. ول ءۇشىن وندىرگەن ءونىمنىڭ ساپاسى ءمىنسىز بولۋى, حالىقارالىق ستاندارتقا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. وسى تالاپتاردىڭ بارلىعىن كاسىپكەر تاپقان تابىستى نەسيەگە تولەپ ءجۇرىپ ورىنداۋى مۇمكىن بە؟ ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن الىستان بولجاعان ەلباسىنىڭ وسى سالانى, ونىڭ ىشىندە دە ءونىم وندىرەتىن كاسىپورىنداردى قولداۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 1 تريلليون تەڭگە قارجى ءبولۋدى تاپسىرعانى مەنى اسا قۋانتتى. مەملەكەت تاراپىنان وسىنداي قولداۋدى سەزىنگەن كاسىپكەرلەر ەشقايدا جالتاقتاماي, ىنتامەن نارىقتى زەرتتەيتىن بولادى, بۇل باستاعان ءىستىڭ ناتيجەسىن كورۋگە قۇلشىندىرادى. ىزدەنىسكە ساي وسىنداي قولداۋ بولعاندا, كاسىپورىنداردىڭ ساپالى ءونىم ءوندىرۋ مادەنيەتى دە ارتا تۇسەرىنە ەشكىمنىڭ كۇمانى قالمايدى. ازامات نۇرعازين, «اق بارىس» نك» جشس ديرەكتورى. قوستاناي وبلىسى, رۋدنىي قالاسى.ادىمىمىز ارشىندى بولسىن دەسەك...
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە الەۋمەتتىك قولداۋعا باسىم باعىت بەرىلەدى. مۇنى جىل سايىن زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرىنىڭ كوبەيۋىنەن ايقىن اڭعارىپ كەلەمىز. اسىرەسە, ۇزاق جىلدار بويعى بەينەتتى ەڭبەگىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىرعان زەينەتكەرلەر دە جاسالىپ وتىرعان الەۋمەتتىك قولداۋدان كەندە ەمەس. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن زەينەتاقىمىزعا جىل سايىن ۇستەمە قوسىلادى. بيىلعى جىلدىڭ باسىندا زەينەتاقى مولشەرى 9 پايىزعا, ال مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تولەمدەر 7 پايىزعا كوبەيتىلىپ ەدى. ال وتكەن اپتاداعى تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى ايىرباس باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ تاعى دا وسەتىندىگى, اسىرەسە, ارداگەرلەر كوڭىلىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. مۇنىمەن بىرگە, ءار سالا وكىلدەرىنىڭ دە جالاقىسى وسەدى. «الدىمەن... ەكونوميكا» ساياساتىن ۇستاناتىن ەلىمىز الەمدىك قارجى داعدارىسى كەزىندە دە تۇرمىسى تومەن وتباسىلار مەن زەينەتكەرلەرگە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋىن شەكتەپ كورگەن ەمەس. ءبىز ەلىمىزدىڭ وسىناۋ بەرىك ۇستانىمىنا, مىنە, تاعى دا كۋا بولىپ وتىرمىز. دەمەك, حالىقتىڭ تۇرمىسى تومەندەيدى دەۋگە ەش نەگىز جوق. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وتكەن جۇماداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىنان وسىنى ۇعىندىق. ارينە, وتاندىق ەكونوميكانى وركەندەتۋ ءۇشىن سان الۋان قيىندىقتاردىڭ الدان شىعارى انىق. ويتكەنى, ءبىز وزىمەن ءوزى توماعا-تۇيىق وتىرعان ەل ەمەسپىز. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق, ديپلوماتيالىق, ىسكەرلىك بايلانىس ورناتتىق. ءتىپتى, ەلىمىزدەن الەمدىك رىنوكقا بىرنەشە وتاندىق ءونىم ەكسپورتتالادى. الەمدەگى دامىعان ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق وركەندەۋىن, الەمدىك نارىقتاعى باعا ايىرماشىلىعىن مەزگىلىندە ساراپتاپ, سوعان وراي ارەكەت ەتۋ – بۇگىنگى نارىقتىڭ تالابى. مىنە, وسى تۇرعىدان ايتقاندا, تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىن جاساندى تۇردە ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل وزگەرىس مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن, استىق پەن ەت سەكىلدى قازاقستاندىق تاۋارلاردى سىرتقى رىنوكقا ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن وتە ءتيىمدى بولادى ەكەن. قازاقستاننىڭ ەكسپورتتالاتىن تاۋارلارىنان ەل بيۋدجەتىنە تۇسەتىن قارجى كولەمى دە مولايادى. سونىمەن بىرگە, وتاندىق ەكونوميكانىڭ وسىمىنە وڭ ىقپال ەتپەك. ال ىشكى نارىقتاعى ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ بۇعان دەيىنگى تۇراقتى قالپىن ساقتايتىندىعىنا ءبىر اپتانىڭ ىشىندە كوزىمىز جەتتى. كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىكتەر باعاسىنىڭ قالىپتى دەڭگەيدەن اسپايتىندىعىنا كەپىلدىك بارلىعىن ايتار بولساق, الدىمەن, ەلىمىزدەگى استىق قورىنىڭ مولدىعىنا ءۇمىت ارتامىز. بۇرىنعىداي ەمەس, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى دە ءوز ەلىمىزدە مولىنان وڭدەلەدى. تاۋەلسىز ەلىمىز الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنان لايىقتى ورنىن الۋعا ۇمتىلىپ وتىر. تورتكۇل دۇنيەگە باسەكەگە قابىلەتتى قۋاتتى مەملەكەت رەتىندە تانىلعان تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن جاڭا بيىكتەرگە كوتەرەتىن بۇل شارا الدىمەن ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ تۇرعىسىنان قولعا الىنعانىن سەزىنىپ وتىرمىز. ەندەشە, بۇل وتاندىق ەكونوميكانىڭ وركەندەۋىنە, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋىنا وڭ وزگەرىس اكەلەتىندىگىنە سەنىمدىمىن. وتەپ نۇريەۆ, يندەر اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى. اتىراۋ وبلىسى.ىلگەرىلەۋدىڭ ىلكىمدى باعىتتارى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ۇستىمىزدەگى جىلعى جولداۋدىڭ تاپسىرمالارى مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ورىنداۋدىڭ ماسەلەلەرىن قاراستىردى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى بۇگىنگى كۇنى الەمدىك احۋالدىڭ وڭاي ەمەستىگىن, داعدارىستىڭ سالدارى ءالى اياقتالماعانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «كۇشتى, قۋاتتى مەملەكەتتەر عانا ۇزاق مەرزىمدىك جوسپارلاۋمەن, تۇراقتى ەكونوميكالىق وسۋمەن اينالىسادى... ءححى عاسىردا «جەڭىل سەرۋەن» بولمايدى... دامىعان ەلدەر وزدەرىنىڭ ستراتەگيالارىن ءححى عاسىرعا ولشەپ-ءپىشىپ جاتىر», دەگەن سوزدەرىنىڭ تەرەڭ عىلىمي استارى بار. سەبەبى, وندىرىستىك قاتىناستاردىڭ وندىرگىش كۇشتەردىڭ دامۋ دەڭگەيىنە سايكەس بولۋى وبەكتيۆتى زاڭىنا وراي, ولاردىڭ اراسىندا ورىن الاتىن ديالەكتيكالىق قاراما-قايشىلىقتار ۋاقىت تالابىنا ساي كەزەڭ-كەزەڭمەن شەشىلىپ وتىرماسا, وندىرگىش كۇشتەردىڭ دامۋىنا بوگەت جاسايتىن تۇساۋعا اينالادى, ولاردىڭ شيەلەنىسۋى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروگرەستىڭ داعدارىسىنا اكەلىپ سوقتىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان, جوعارىدا كەلتىرىلگەندەرمەن قاتار, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ءححى عاسىرداعى ءنومىرى 1 ەرەجە بولىپ تابىلادى. ەگەر ەل ءوزىنىڭ ءجۇرۋ باعدارىن جانە جەتۋ ايلاعىن بىلمەسە, ەشقانداي جەل ىلەسپە بولا المايدى», دەۋىنىڭ عىلىمي استارلى ماعىناسى بار. ەلباسى الەمدىك ەكونوميكا مەن قالىپتاسقان ءۇردىستى ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانككە ماكروەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن جەتى باعىتتاعى الدىن الۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋى كەرەكتىگىن ەسكە سالدى. حالىقتىڭ تابىس تابۋىن قولداۋ, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ىنتالاندىرۋ, قارجى سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ, ەكونوميكاعا مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىن ازايتۋ, «كولەڭكەلى ەكونوميكانى» قىسقارتۋ, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى جارقىن بولاشاعىن ايقىندايتىن ارنالار ەكەنى ءسوزسىز. بۇل مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا بەرىك نەگىز قالانادى. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا قاتىسۋىن ازايتۋ ارقىلى ونەركاسىپتىڭ وركەندەۋىنە قول جەتكىزىلەدى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ستاندارتتارىنا سايكەس, جىلما-جىل ءىجو-ءنىڭ ءوسۋىن 4 پايىزعا, ەكونوميكانىڭ عىلىمي سىيىمدىلىعى جوعارى مودەلىن ەنگىزە وتىرىپ, قازاقستاندىق ەكسپورتتا شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەردىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا كوبەيتۋ مىندەتى قويىلدى. بۇل كورسەتكىشتەردىڭ وزىندىك ءمانى بار. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە دە وسىنداي ءوسىم تۇراقتى ساپالىق ءوسۋ دەڭگەيىن كورسەتەدى, ال قوسىلعان قۇنى جوعارى دايىن ونىمدەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىن, ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى, سونىمەن بىرگە, حالىقارالىق رىنوكتا باسەكەلەستىك باسىمدىققا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەلباسى ەل دامۋىنىڭ كوكجيەكتەرىن ناقتى كورسەتە وتىرىپ, بولاشاققا باتىل بولجامدى قادامدار جاساپ وتىر. بۇعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مۇمكىندىگى مول. تەك ەلباسى ايقىنداعان باعىتتاردى باياندى جۇزەگە اسىرۋعا بارشامىز جۇمىلۋىمىز كەرەك. ەڭبەك ەتەمىن دەگەندەرگە جۇمىس تا تابىلادى, تابىس كوزى دە بار. ۇبايدوللا مامبەتوۆ, قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇقىق جانە ەكونوميكا نەگىزدەرى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى. اقتوبە.
