سالاعا سالماقتى وزگەرىستەر قاجەت

كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەر­گەي دياچەنكونىڭ جەتەكشىلىگىمەن «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ: 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى جانە 2014 جىلعا ارنالعان مىندەتتەر تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا ۇكىمەت ساعاتى بولىپ ءوتتى. جولداۋدا العاشقى مەدي­تسينالىق كومەك كورسەتۋدى دامىتۋ جانە مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋدى ەنگىزۋ قاجەت ەكەنى ەرەكشە ايتىلعاندىعىن تىلگە تيەك ەتكەن ۆيتسە-سپيكەر ەلباسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ جولدارى 2011-2015 جىلدارعا ارنال­عان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا انىق كورسەتىلگەندىگىن جەتكىزدى. باعدارلاما قابىلدانعاننان بەرگى ءۇش جىلدى سارالاي كەلە, نەندەي جۇمىستار اتقارىلدى, الداعى ۋاقىتتا نە ىستەۋ قاجەت, قانداي پروبلەمالار بار جانە ونى قالاي شەشۋ كەرەك, دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ تابۋ ءۇشىن بايانداما جاساۋعا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆانى ورتاعا شاقىردى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بالا تۋدىڭ ارتۋى مەن ءولىم-ءجىتىمنىڭ تۇراقتانۋىنان قازاقستاندا حالىق سانىنىڭ تابيعي ءوسىمى 4,6 پايىزعا ۇلعايعان. سونىڭ ناتيجەسىندە ەل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 0,69 جاسقا ارتىپ, بىلتىر 70,3 جىلدى قۇراپتى. ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ بويىنشا ەرلەر 65,6 جاسقا جەتسە, ال ايەلدەردە 74,8 جاس ەكەن. سونداي-اق, مينيستر ەسەپتى كەزەڭدە انالار ءولىمى 6,7 پايىزعا جانە نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى 17 پايىزعا تومەندەگەنىن ەرەكشە اتادى. ال جالپى سوڭعى 5 جىلدا انا ءولىمى 3 ەسەگە, ال نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى 1,5 ەسەگە ازايىپتى. بۇدان باسقا, تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 24 پايىزعا, قايعىلى جاعدايلار, ۋلانۋ مەن جاراقات الۋدان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 7 پايىزعا تومەندەگەنى دە كولدەنەڭ تارتىلدى. اسىرەسە, سكرينينگتىك تەكسەرۋلەر ەرەكشە نازارعا الىنعان. 2013 جىلدىڭ وزىندە سكرينينگتىك زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە 879 مىڭ ادامنان العاش رەت ءتۇرلى اۋرۋلار تابىلىپتى. قاتەرلى ىسىكتەردى ەرتە انىقتاۋ بويىنشا زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە 1370 ناۋقاستان وبىر دەرتىن ەرتە كەزەڭدە جانە 67 400 ادامنان وسى اۋرۋعا الىپ كەلۋى مۇمكىن جاعدايلار انىقتالعان. جانە دە 380 مىڭعا تارتا ايەل ءسۇت بەزى وبىرىنا تەكسەرىلىپ, سونىڭ 45 مىڭىندا قاتەرسىز, ال 616-سىندا قاتەرلى ىسىك شىققان. وسى مەرزىم ىشىندە 77 مىڭ ەر ادام ەركەكتىك بەزى وبىرىنا تەكسەرىلىپ, ەرتە كە­زەڭدەگى 156 اۋرۋ بەلگىلى بولىپتى. مينيستر ەلىمىزدەگى اعزا الماستىرۋ جايىن دا اينالىپ وتپەدى. تەك بىلتىردىڭ وزىندە اعزالاردى ترانسپلانتتاۋدىڭ 177 وپەراتسياسى جاسالسا, سونىڭ ىشىندە 130-ى بۇيرەككە, ال 19-ى باۋىرعا جاسالىپتى. جانە دە كار­ديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيانىڭ ءوزى 60 مىڭنان, ال جۇرەككە اشىق وتا جاساۋ 10 مىڭنان اسقان. ەلىمىزدە قازىر 40 ينسۋلتتىك ورتالىق اشىلعاندىعىن دا ايتا كەتكەن ءجون.   ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, وزىق حالىقارالىق مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋ ءۇشىن 128 وتاندىق دارىگەر شەت ەلدەرگە جىبەرىلسە, بىلتىر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 50 مىڭنان استام مەديتسينالىق قىزمەتكەر بىلىكتىلىگىن ارتتىرعان. قوسىمشا بايانداما جاساعان پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى دا­ريعا نازارباەۆا سالادا شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان بىرقاتار پروبلەمالارعا ەرەكشە نازار اۋدارتتى. اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەر ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتپەن ءالى قامتىلماي وتىرعاندىعى وتكىر سىنعا الىندى. اتاپ ايتقاندا, «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا 71 نىسان سالىنسا, سونىڭ 25-ءى عانا اۋىلدا, ا قالعانى 2016 جىلى اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپتى. بۇل ادامداردىڭ, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردە ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتكە قولجەتىمدىلىگى شە­شى­مىن تاپپاعاندىعىن كورسەتەدى. «كوپ­تەگەن اۋىلدار اۋدان ورتا­لىقتارىنان قاشىقتا ورنالاس­قان. ەندەشە, اۋا رايىنىڭ قولاي­سىزدىعى جاعدايلارىن, جولدارى­مىزدىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن ەسەپكە الساق, شۇعىل مەديتسينالىق كومەكتى قاجەتسىنەتىن ادامنىڭ جاي-كۇيىن كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن», دەدى داريعا نۇرسۇلتانقىزى. ءماجىلىس دەپۋتاتى, سونىمەن قاتار, «سك-فارماتسيا» ءدارى-دارمەكپەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىن شەشە الماي كەلە جاتقاندىعىن دا جەتكىزدى. ءتورايىم ءوز سوزىندە «سك-فار­ماتسيا» قازاقستاندىق ءدارى-ءدار­مەك­تەردى ساتىپ الۋدى 3 ميلليارد تەڭگەگە ازايتقانىن جانە وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ باسىن سوت پروتسەستەرىمەن قاتىرىپ جۇرگەنىن دە جاسىرعان جوق. «ۇكىمەت جىلىنا ءتورت مارتە ءدارى-دارمەك سا­تىپ الۋ ەرەجەسىن وزگەرتەدى. بۇل دا سىبايلاس جەمقورلىق پەن قازى­نا قارجىسىنا قول سالۋعا جول اشىپ وتىر», دەدى دەپۋتات. ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ وزىندە ناۋقاستاردى تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىندە سالاقتىق, نەم­قۇ­رايدىلىق ەتەك الىپ بارادى. بىرقاتار اۋرۋحانالاردا, ءتىپتى, قولدانۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن, قىم­بات دارىلەردى پايدالانۋ دەرەكتەرى دە بار كورىنەدى.   مامانداردىڭ مىندەتتى جانە ەرىكتى تۇردە سەرتيفيكات الۋى ماسەلەسىندە, مەديتسينالىق ۇيىمدارعا اككرەديتتەۋ جۇرگىزۋدە دە كەمشىلىكتەردىڭ بارلىعى ورتاعا سالىندى. كوميتەت ءتورايىمى بۇل تەكسەرۋلەردىڭ بارلىعى دا اقشا تابۋدىڭ كوزىنە اينالىپ كەتكەندىگىنە قىنجىلىس ءبىلدىردى. بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار مينيسترگە سۇراقتار قويدى. بەلگىلى بولعانداي, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ جۇرگىزگەن تەكسەرىستەرى ناتيجەسىندە بىلتىر بيۋدجەتكە 6 ميلليارد تەڭگە قايتارىلعان. جالپى 500-گە تارتا مەديتسينالىق قىزمەتكەر اكىمشىلىكتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, 300 دەرەك بويىنشا ءىس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جولدانىپتى. دەپۋتاتتاردىڭ سۇراقتار قويىپ, ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرلەرى تىندالعان سوڭ وتىرىستى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قورىتىندىلادى. ۆيتسە-سپيكەر ءوز سوزىندە قازىرگى ۋاقىتتا «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماجىلىستە قارالىپ جاتقاندىعىن قاپەرگە سالدى. ناتيجەسىندە ۇكىمەت ساعاتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سالاعا زاڭنامالىق تۇرعىدان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزى ەرەكشە اتالدى. دەپۋتاتتاردىڭ بىلدىرگەن پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى تولىق ەسكەرىلىپ, ۇكىمەتكە بىرقاتار ۇسىنىستار جوباسى دايىندالدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».