21 قاڭتار، 2014

سەرپىندى وركەندەۋدىڭ باستى تەمىرقازىعى

113 رەت كورسەتىلدى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى–2050: ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە، ءبىر بولاشاق» اتتى بيىل­عى جولداۋىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭى­زى ايرىقشا. ويتكەنى، وسىناۋ سترا­تەگيالىق قۇجات ىسپەتتەس جولداۋدا وركەنيەتتىڭ شىڭىنا جەتۋدى ماقسات ەتەتىن جانە ونىڭ جولدارىن ناقتى بەلگىلەيتىن كەشەندى باعدارلاما ۇسىنىلىپ وتىر. قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالاسىن قامتىپ، عىلىم، ءبى­لىم جانە جاستار ماسەلەسى ەرەكشە ورىنعا قويىلعان. اسىرەسە، ەل­دىڭ ەكونوميكالىق كەلەشەگىنە تومەن­دەگىشە تالداۋ جاسايدى. ماسەلەن، ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن 4 پايىزدان كەم ەتپەۋدىڭ جوس­پارى بەلگىلەنۋدە. ال ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا سالىناتىن ينۆەس­تيتسيانىڭ كولەمىن بۇكىل ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋ بۇگىنگىدەن دە ماڭىزدىراق بولماق.

 

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى–2050: ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە، ءبىر بولاشاق» اتتى بيىل­عى جولداۋىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭى­زى ايرىقشا. ويتكەنى، وسىناۋ سترا­تەگيالىق قۇجات ىسپەتتەس جولداۋدا وركەنيەتتىڭ شىڭىنا جەتۋدى ماقسات ەتەتىن جانە ونىڭ جولدارىن ناقتى بەلگىلەيتىن كەشەندى باعدارلاما ۇسىنىلىپ وتىر. قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالاسىن قامتىپ، عىلىم، ءبى­لىم جانە جاستار ماسەلەسى ەرەكشە ورىنعا قويىلعان. اسىرەسە، ەل­دىڭ ەكونوميكالىق كەلەشەگىنە تومەن­دەگىشە تالداۋ جاسايدى. ماسەلەن، ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن 4 پايىزدان كەم ەتپەۋدىڭ جوس­پارى بەلگىلەنۋدە. ال ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا سالىناتىن ينۆەس­تيتسيانىڭ كولەمىن بۇكىل ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋ بۇگىنگىدەن دە ماڭىزدىراق بولماق.

تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ الەمدەگى 30 ەل­دىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتى قويىلىپ وتىرعان ساتتە ەكونوميكانىڭ عىلى­مي قامتىمدى مودەلىن ەنگىزۋدىڭ قاجەت­تىلىگى قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە وڭ اسەر ەتۋى ءتيىس. سەبەبى، ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ساپالى ونىمدەردىڭ اراسىندا شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەر ۇلەسى 70 پايىزدىق دەڭ­گەيگە جەتۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە، ەكونوميكانىڭ جوعارى تەحنولو­گيالىق جاڭا سالالارىن قۇرۋ عىلىم­دى قارجىلاندىرۋعا باسىم باعىت بەرىلۋىمەن قۇندىلىعى ارتا ءتۇس­پەك. ەلباسى وسى ورايدا عىلىمدى قار­جى­لاندىرۋعا بولىنەتىن قارجىنى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3 پايىزىنان كەم ەمەس دەڭگەيگە دەيىن ارتتىرۋدى ۇسىن­دى. بۇل وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋى­نا، جاڭا يدەيالاردى ۇسىناتىن عا­لىم­داردىڭ جاڭاشىل ىستەرىنە سەر­پىن بەرەدى دەگەن سەنىمىمىزدى نىعايتىپ وتىر.

ءبىز ءالى دە ەنەرگيانى ۇنەمدەۋگە بەت بۇرا الماي كەلەتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. ەلباسى بۇگىنگى نارىقتىڭ داۋىرىندە ۇنەمشىل بولۋدى ۇدايى ايتىپ كەلەدى. بيىلعى جولداۋدا دا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋ اۋقىمىن 2 ەسە ازايتۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىنا توقتالدى. ۇنەمشىلدىك بولماعان جەردە ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ وزىندىك قۇنى ارتا بەرەتىنىن، اسىرەسە، شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى مىق­تاپ تۇسىنەتىن كەز جەتتى. قازىر بۇل سالا وكىلدەرى ىشكى جالپى ءونىم­نىڭ 20 پايىزىن عانا وندىرۋمەن شەك­تەلىپ قالىپ وتىر. ەندى شاعىن جانە ورتا بيزنەس 2050 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ كەمىندە 50 پايىزىن ءوندىرۋى تيىستىگىنە نازار اۋدارىلىپ وتىر. ارينە، ەنەرگيا تۇتىنۋ اۋقىمىن كەمىندە 2 ەسەگە ازايتا الساق، بۇل ەڭبەك ونىمدىلىگىن 5 ەسەگە – قازىرگى 24،5 مىڭنان 126 مىڭ دوللارعا دەيىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەرىنە كۇمان جوق.

ەلىمىزدە الەۋمەتتىك سالانى جاق­سارتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى كە­زەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ كە­لە­دى. ناق وسى سالانى ودان ءارى دامى­تۋدىڭ 2050 جىلعا دەيىن باستى باع­دارلارىندا ىشكى جالپى ءونىم كولە­مى جان باسىنا شاققاندا 4،5 ەسە – 13 مىڭ دوللاردان 60 مىڭ دوللار­عا دەيىن ارتتىرىلماق. دەمەك، بۇدان حالىقتىڭ باسىم بولىگىن الەۋ­مەت­تىك تۇرعىدان قولدايتىن كەشەندى باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلاتىنى انىق بايقالادى. مۇنىڭ استارىندا مەملەكەتتىڭ قۋاتتىلىعى ەلى­مىزدىڭ ءار ايماعىندا تۇرىپ جاتقان حا­لىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىمەن ولشەنەتىنى اڭعارىلىپ تۇر.

وسى باعىتتا ەلىمىزدە يگىلىكتى ءىس­تەر اتقارىلۋدا. اتاپ ايتقاندا، قا­لا مەن اۋدانداردا بالاباقشالار سالىنىپ جانە جاڭا مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ، جولداردىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتۋى ايرىقشا قۋانتادى. بولاشاعىمىز جاستارعا دا كوڭىل ءبولىنىپ، ولاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. ماسەلەن، اتىراۋ وبلىسىندا جاستاردىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى بەلگىلەنىپ، «جاس وتاۋ» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ستۋدەنتتەردىڭ جول اقىسى جەڭىلدىكتەرى قاراستىرىلىپ، بۇل ماسەلە دە ءوز شەشىمىن تاپتى.

ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا، قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ بارىسىندا بۇگىنگى جاستاردىڭ شەتەلدەردە اكادەميالىق ۇتقىرلىق ارقىلى ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسالۋدا. سوڭعى ەكى جىلدا جۇزدەگەن ستۋدەنتتەر مەن ماگيس­ترانت­تار جانە وقىتۋشىلار «بولاشاق» باعدارلاماسى جانە ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولداۋى ارقىلى ءوز بىلىمدەرىن ەۋروپانىڭ ءىرى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە جەتىلدىردى. بۇل ۇدەرىس بولون دەكلاراتسياسىنا سايكەس تۇراقتى جۇرگىزىلەدى.

ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى تاربيەنىڭ ورنى قاي كەزدە دە ماڭىزىن جويمايدى. ويتكەنى، ءبىلىم بەرۋ ءىسى پات­ريو­تيزم، ادامگەرشىلىك، رۋحاني دا­مۋ، زاڭعا باعىنۋشىلىق سياقتى قۇن­­­دى­لىق­تارمەن استاسا ءجۇرۋى كەرەك ەكەن­دىگى قوعام تاراپىنان قول­داۋ تاۋىپ وتىرعانىن ايتۋىمىز كە­رەك. ايتىلعانداردىڭ بارىنە نەم­قۇ­راي­لىقپەن قاراماي، تاربيە ىسىندە ۇساق-تۇيەك بولمايتىندىعىن بارلىعىمىز جەتە ءتۇسىنىپ، اتا-انا، قوعام مۇشەسى رەتىندە كوزقا­را­سى­مىزدى ايقىن تانىتىپ، جاستارى­مىزدىڭ بويىنا ادامي قۇندىلىق­تاردى سىڭىرە بىلسەك، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا دا جاستارعا تاربيە بەرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ تالاپ ەتىلدى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مامان دايارلاۋمەن قاتار، ونىڭ سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى، ەرىك-جىگەرى مىقتى، ەلىن، جەرىن قاستەرلەيتىن، الدا تۇرعان اسۋلاردى قينالماي الۋعا قابىلەتتى ادام تاربيەلەۋگە مىندەتتى. سوندىقتان، ءبىزدىڭ الدىمىزدا تاربيە جۇمىسىن تۇبىرىنەن قايتا قۇرۋ مىندەتى تۇر. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە جاستار تاربيەسى سالاسىندا دا تىندىرىلعان ىستەرىمىز از ەمەس. جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ جانە جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندە جاسالعان ارنايى باعدارلامالارعا سايكەس ءاربىر فاكۋلتەت پەن كافەدرا ۇجىمى قىز-جىگىتتەردىڭ وي-ءورىسىن كەڭەيتۋ، وتان­سۇيگىشتىك سەزىمىن كۇشەيتۋ، پارا­قورلىقتىڭ الدىن الۋ جولىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جول­داۋعا سايكەس بۇل باعدارلامالارعا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىپ، جۇمى­سىمىزدىڭ مازمۇنىن جاڭا شارالارمەن بايىتا تۇسپەكپىز.

جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم مەن ءتار­بيە بەرۋ وتباسىنان، بالا­باق­شا­دان جانە ورتا مەكتەپتەن باس­تاۋ الا­دى. ەلباسىنىڭ جولداۋدا وسى ءما­سە­لەگە جانە ءبىر رەت كوڭىل اۋدارۋى قو­عام­داعى سەنىمدىلىكتى نىعايتىپ وتىر. سەبەبى، قوعامنىڭ اسا ماڭىزدى قۇن­­دىلىقتارىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم. جال­پى، بيىلعى جولداۋدى ەلىمىزدى سەر­پىن­دى، ەكپىندى وركەندەتۋدىڭ باس­تى تە­مىر­قازىعىن ايقىنداپ بەرگەن سترا­تە­گيالىق قۇجات رەتىندە باعا­لاۋعا بولادى.

بەيبىت مامراەۆ،

ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك

ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى، فيلولوگيا

عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور.

سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار