ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى–2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى بيىلعى جولداۋىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى ايرىقشا. ويتكەنى, وسىناۋ ستراتەگيالىق قۇجات ىسپەتتەس جولداۋدا وركەنيەتتىڭ شىڭىنا جەتۋدى ماقسات ەتەتىن جانە ونىڭ جولدارىن ناقتى بەلگىلەيتىن كەشەندى باعدارلاما ۇسىنىلىپ وتىر. قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالاسىن قامتىپ, عىلىم, ءبىلىم جانە جاستار ماسەلەسى ەرەكشە ورىنعا قويىلعان. اسىرەسە, ەلدىڭ ەكونوميكالىق كەلەشەگىنە تومەندەگىشە تالداۋ جاسايدى. ماسەلەن, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن 4 پايىزدان كەم ەتپەۋدىڭ جوسپارى بەلگىلەنۋدە. ال ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيانىڭ كولەمىن بۇكىل ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋ بۇگىنگىدەن دە ماڭىزدىراق بولماق.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى–2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى بيىلعى جولداۋىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى ايرىقشا. ويتكەنى, وسىناۋ ستراتەگيالىق قۇجات ىسپەتتەس جولداۋدا وركەنيەتتىڭ شىڭىنا جەتۋدى ماقسات ەتەتىن جانە ونىڭ جولدارىن ناقتى بەلگىلەيتىن كەشەندى باعدارلاما ۇسىنىلىپ وتىر. قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالاسىن قامتىپ, عىلىم, ءبىلىم جانە جاستار ماسەلەسى ەرەكشە ورىنعا قويىلعان. اسىرەسە, ەلدىڭ ەكونوميكالىق كەلەشەگىنە تومەندەگىشە تالداۋ جاسايدى. ماسەلەن, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن 4 پايىزدان كەم ەتپەۋدىڭ جوسپارى بەلگىلەنۋدە. ال ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيانىڭ كولەمىن بۇكىل ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋ بۇگىنگىدەن دە ماڭىزدىراق بولماق.
تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ الەمدەگى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتى قويىلىپ وتىرعان ساتتە ەكونوميكانىڭ عىلىمي قامتىمدى مودەلىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە وڭ اسەر ەتۋى ءتيىس. سەبەبى, ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ساپالى ونىمدەردىڭ اراسىندا شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەر ۇلەسى 70 پايىزدىق دەڭگەيگە جەتۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە, ەكونوميكانىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق جاڭا سالالارىن قۇرۋ عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا باسىم باعىت بەرىلۋىمەن قۇندىلىعى ارتا ءتۇسپەك. ەلباسى وسى ورايدا عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا بولىنەتىن قارجىنى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3 پايىزىنان كەم ەمەس دەڭگەيگە دەيىن ارتتىرۋدى ۇسىندى. بۇل وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا, جاڭا يدەيالاردى ۇسىناتىن عالىمداردىڭ جاڭاشىل ىستەرىنە سەرپىن بەرەدى دەگەن سەنىمىمىزدى نىعايتىپ وتىر.
ءبىز ءالى دە ەنەرگيانى ۇنەمدەۋگە بەت بۇرا الماي كەلەتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. ەلباسى بۇگىنگى نارىقتىڭ داۋىرىندە ۇنەمشىل بولۋدى ۇدايى ايتىپ كەلەدى. بيىلعى جولداۋدا دا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋ اۋقىمىن 2 ەسە ازايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ۇنەمشىلدىك بولماعان جەردە ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ وزىندىك قۇنى ارتا بەرەتىنىن, اسىرەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى مىقتاپ تۇسىنەتىن كەز جەتتى. قازىر بۇل سالا وكىلدەرى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 20 پايىزىن عانا وندىرۋمەن شەكتەلىپ قالىپ وتىر. ەندى شاعىن جانە ورتا بيزنەس 2050 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ كەمىندە 50 پايىزىن ءوندىرۋى تيىستىگىنە نازار اۋدارىلىپ وتىر. ارينە, ەنەرگيا تۇتىنۋ اۋقىمىن كەمىندە 2 ەسەگە ازايتا الساق, بۇل ەڭبەك ونىمدىلىگىن 5 ەسەگە – قازىرگى 24,5 مىڭنان 126 مىڭ دوللارعا دەيىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەرىنە كۇمان جوق.
ەلىمىزدە الەۋمەتتىك سالانى جاقسارتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. ناق وسى سالانى ودان ءارى دامىتۋدىڭ 2050 جىلعا دەيىن باستى باعدارلارىندا ىشكى جالپى ءونىم كولەمى جان باسىنا شاققاندا 4,5 ەسە – 13 مىڭ دوللاردان 60 مىڭ دوللارعا دەيىن ارتتىرىلماق. دەمەك, بۇدان حالىقتىڭ باسىم بولىگىن الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولدايتىن كەشەندى باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلاتىنى انىق بايقالادى. مۇنىڭ استارىندا مەملەكەتتىڭ قۋاتتىلىعى ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا تۇرىپ جاتقان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىمەن ولشەنەتىنى اڭعارىلىپ تۇر.
وسى باعىتتا ەلىمىزدە يگىلىكتى ءىستەر اتقارىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, قالا مەن اۋدانداردا بالاباقشالار سالىنىپ جانە جاڭا مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, جولداردىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتۋى ايرىقشا قۋانتادى. بولاشاعىمىز جاستارعا دا كوڭىل ءبولىنىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا جاستاردىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى بەلگىلەنىپ, «جاس وتاۋ» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ستۋدەنتتەردىڭ جول اقىسى جەڭىلدىكتەرى قاراستىرىلىپ, بۇل ماسەلە دە ءوز شەشىمىن تاپتى.
ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ بارىسىندا بۇگىنگى جاستاردىڭ شەتەلدەردە اكادەميالىق ۇتقىرلىق ارقىلى ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسالۋدا. سوڭعى ەكى جىلدا جۇزدەگەن ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتار جانە وقىتۋشىلار «بولاشاق» باعدارلاماسى جانە ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولداۋى ارقىلى ءوز بىلىمدەرىن ەۋروپانىڭ ءىرى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە جەتىلدىردى. بۇل ۇدەرىس بولون دەكلاراتسياسىنا سايكەس تۇراقتى جۇرگىزىلەدى.
ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى تاربيەنىڭ ورنى قاي كەزدە دە ماڭىزىن جويمايدى. ويتكەنى, ءبىلىم بەرۋ ءىسى پاتريوتيزم, ادامگەرشىلىك, رۋحاني دامۋ, زاڭعا باعىنۋشىلىق سياقتى قۇندىلىقتارمەن استاسا ءجۇرۋى كەرەك ەكەندىگى قوعام تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىرعانىن ايتۋىمىز كەرەك. ايتىلعانداردىڭ بارىنە نەمقۇرايلىقپەن قاراماي, تاربيە ىسىندە ۇساق-تۇيەك بولمايتىندىعىن بارلىعىمىز جەتە ءتۇسىنىپ, اتا-انا, قوعام مۇشەسى رەتىندە كوزقاراسىمىزدى ايقىن تانىتىپ, جاستارىمىزدىڭ بويىنا ادامي قۇندىلىقتاردى سىڭىرە بىلسەك, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا دا جاستارعا تاربيە بەرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ تالاپ ەتىلدى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مامان دايارلاۋمەن قاتار, ونىڭ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى, ەرىك-جىگەرى مىقتى, ەلىن, جەرىن قاستەرلەيتىن, الدا تۇرعان اسۋلاردى قينالماي الۋعا قابىلەتتى ادام تاربيەلەۋگە مىندەتتى. سوندىقتان, ءبىزدىڭ الدىمىزدا تاربيە جۇمىسىن تۇبىرىنەن قايتا قۇرۋ مىندەتى تۇر. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە جاستار تاربيەسى سالاسىندا دا تىندىرىلعان ىستەرىمىز از ەمەس. جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ جانە جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندە جاسالعان ارنايى باعدارلامالارعا سايكەس ءاربىر فاكۋلتەت پەن كافەدرا ۇجىمى قىز-جىگىتتەردىڭ وي-ءورىسىن كەڭەيتۋ, وتانسۇيگىشتىك سەزىمىن كۇشەيتۋ, پاراقورلىقتىڭ الدىن الۋ جولىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جولداۋعا سايكەس بۇل باعدارلامالارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىپ, جۇمىسىمىزدىڭ مازمۇنىن جاڭا شارالارمەن بايىتا تۇسپەكپىز.
جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم مەن ءتاربيە بەرۋ وتباسىنان, بالاباقشادان جانە ورتا مەكتەپتەن باستاۋ الادى. ەلباسىنىڭ جولداۋدا وسى ءماسەلەگە جانە ءبىر رەت كوڭىل اۋدارۋى قوعامداعى سەنىمدىلىكتى نىعايتىپ وتىر. سەبەبى, قوعامنىڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم. جالپى, بيىلعى جولداۋدى ەلىمىزدى سەرپىندى, ەكپىندى وركەندەتۋدىڭ باستى تەمىرقازىعىن ايقىنداپ بەرگەن ستراتەگيالىق قۇجات رەتىندە باعالاۋعا بولادى.
بەيبىت مامراەۆ,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, فيلولوگيا
عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
