ايماقتار • 12 تامىز، 2021

سىر بويىنداعى سادىق احۋن مۇراسى

168 رەت كورسەتىلدى

قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ اقمەشىت فيليالى مەن Qyzylorda تەلەارناسى بىرلەسىپ قولعا العان «قۇندى جادىگەر» جوباسى اياسىندا اتاقتى ءدىني قايراتكەر سادىق قودار ۇلى جايلى قۇندى مالىمەتتەر مەن ەل اراسىندا ەمشىلىگىمەن دە تانىمال بولعان احۋن پايدالانعان زاتتار جيناقتالدى.

سادىق احۋن قازىرگى سىرداريا اۋدانىنداعى اقجارما اۋىلىندا 1860 جىلى دۇنيەگە كەلىپ، وسىندا 1937 جىلى قايتىس بولعان. بوزبالا كۇنىندە تاپال احۋنعا شاكىرت بولعان سادىق كەيىننەن قارماقشىداعى وراز احۋن بەكەتاي ۇلىنان ءدارىس الىپ، ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى.

كوكىلتاش مەدرەسەسىندە ءتورت جىل ءبىلىم الىپ، «احۋن» دارە­جەسىن يەلەنگەن سادىق مەدرەسە جانىنداعى دارىگەرلىك مەكتەپتە وقىپ، تالاپ-زەيىنىمەن تالايدى تاڭعالدىرادى. يبن سينا ىلىمدەرىن ۇزدىك وقىعان وعان ۇستازدارى ءبىلىمىن يران مەن فرانتسيادا جالعاستىرۋعا كەڭەس بەرىپتى دەسەدى. بىراق احۋن ءوزىن بۇكىل ەل كۇتىپ وتىرعانىن ەسكەرىپ، سىر بويىنا قايتىپ ورالادى.

سادىق احۋن 1898 جىلدان باستاپ مەشىتتە يمام بولعان. كوپ ۇزاماي قارماقشىداعى يىركول ماڭىنا كوشىپ كەلىپ، داۋلەتتىلەر كومەگىمەن مەشىت سالىپ، سوندا ۇستازدىق ەتەدى. قازىر «سادىق احۋن مەشىتى» اتانعان سول يماندىلىق ءۇيىنىڭ ورنى ساقتالىپتى.

– ەل اۋزىندا سادىق احۋن­نىڭ اتاقتى اكادەميك قانىش ساتباەۆتى ەمدەگەنى تۋ­رالى ايتىلادى. احۋننىڭ جەكە قورىندا ساقتالىپ، كەيىن ۇر­پاقتارى سىرداريا اۋدان­دىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە وتكىز­گەن زاتتارىنىڭ ىشىندە ەكى كىتاپتىڭ جالپى مازمۇنى اۋدارىلدى. قۇندى دۇنيەلەردى تارجىمالاۋعا بەلگىلى ءدىن­تانۋشى مالىك تولەباي مەن قار­ماق­شى اۋدانىنداعى جاڭا­قالا اۋىلىنىڭ يمامى ەر­بول تاعىبەرگەن ۇلىنىڭ كوپ كومەگى ءتيدى. كىتاپتىڭ اتى «ۋافا، ۋ-الۋافا، بياحباري داريل­مۋستافا»، اۆتورى – ابۋل حاسان يبن ابدۋللاح ءال-سامعۋدي. زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە ابۋل حاسان ءال-سامعۋديدىڭ مى­سىرداعى سامعۋد ەلدىمەكەنىندە 1440 جىلى دۇنيەگە كەلىپ، 1505 جىلى ءمادينا قالاسىندا دۇنيەدەن وتكەنى، 50-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى ەكەندىگى، كوبىنەسە تاريحي تاقىرىپتارعا قالام تارتقانى بەلگىلى بولدى، – دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عى­لىمي حاتشىسى اسحات سايلاۋ.

ەكىنشى كىتاپ قۇران تاپسىر­لەۋگە ارنالعان. تۋىندىنىڭ جالپى مازمۇنىن وتىرار مەم­لەكەتتىك قورىق مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى ەرالى شوقاي انىق­تاپتى. اۆتورى مۋحيددين ءابۋ ابدۋللاح مۇحاممەد يبن ءالي ءال-اندالۋسي (1165-1240 جج.) يسلام الەمىندە « ۇلى ۇستاز» اتا­عىن العان عۇلا­ما­لاردىڭ ءبىرى. وسمان يمپەرياسىندا جارىق كورۋى مۇمكىن تۋىندى ەلىمىزدە وتە سيرەك كەزدەسەدى. ءبىر وكىنىشتىسى، ەكى كىتاپتىڭ دا باسپا بەتىن كورگەن جىلدارى جايلى مالىمەتتەر جو­يىلى­پ كەتكەن. الداعى ۋاقىتتا بۇل تولىق زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى.

ەكسپەديتسيا بارىسىندا سادىق احۋننىڭ ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا ساقتالعان اسا تاياعى، ءدارى ۇككىشى تۋرالى مالىمەتتەر جيناقتالدى.

 

قىزىلوردا

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆاكتسينا سالدىرعاندار سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

1227 قازاقستاندىق ىندەتتەن ساۋىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:08

وتكەن تاۋلىكتە 1169 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:01

قارسىلاستار انىقتالدى

سپورت • بۇگىن، 08:47

پۋتينتسەۆا ۇتىلىپ قالدى

سپورت • بۇگىن، 08:46

مەرەي كۇمىس الدى

سپورت • بۇگىن، 08:45

سەربيادان ولجالى ورالدى

سپورت • بۇگىن، 08:43

تەمىرتاۋدا گاز تۇتاندى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

جومارت جاننىڭ جاقسىلىعى كوپ

قوعام • بۇگىن، 08:40

مەدال سانى 70-تەن استى

سپورت • بۇگىن، 08:38

ادەبيەتتانۋ تارلانى

ادەبيەت • بۇگىن، 08:33

شۇمەكتەن شىققان سۋ مەن شۋ

قوعام • بۇگىن، 08:23

«اينەگىڭىزدى جۋىپ بەرەيىك»

قوعام • بۇگىن، 08:21

اۋىل ەڭبەككەرلەرىمەن جۇزدەستى

ساياسات • بۇگىن، 08:15

شەكارانىڭ شەبى بەرىك

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار