الماتىداعى №7 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانادا قازاقستاندا تۇڭعىش ماماندانعان ترانسپلانتاتسيا بولىمشەسىندە العاشقى باۋىر الماستىرۋ وپەراتسياسى جاسالىپ, ءساتتى ءوتتى. بۇعان دەيىن قاتارداعى مەملەكەتتىك قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانا بازاسىندا ءبىر جارىم جىلدا 54 بۇيرەك, ونىڭ ءبىرى قازاقستاندا تۇڭعىش رەت ءبىر ۋاقىتتا بۇيرەك پەن ۇيقى بەزىن اۋىستىرۋ وپەراتسياسىنىڭ جاسالۋى – ەلىمىزدە, ونىڭ ىشىندە كۇنگەيدەگى باس قالاداعى مەديتسينا سالاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ ينتەگرالدى كورسەتكىشى ەكەنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون.
الماتىداعى №7 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانادا قازاقستاندا تۇڭعىش ماماندانعان ترانسپلانتاتسيا بولىمشەسىندە العاشقى باۋىر الماستىرۋ وپەراتسياسى جاسالىپ, ءساتتى ءوتتى. بۇعان دەيىن قاتارداعى مەملەكەتتىك قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانا بازاسىندا ءبىر جارىم جىلدا 54 بۇيرەك, ونىڭ ءبىرى قازاقستاندا تۇڭعىش رەت ءبىر ۋاقىتتا بۇيرەك پەن ۇيقى بەزىن اۋىستىرۋ وپەراتسياسىنىڭ جاسالۋى – ەلىمىزدە, ونىڭ ىشىندە كۇنگەيدەگى باس قالاداعى مەديتسينا سالاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ ينتەگرالدى كورسەتكىشى ەكەنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون.
ارينە, ءبارىمىز دە پەندەمىز عوي. جاڭالىققا جاقىن جۇرەتىن جۋرناليستەر قاۋىمى «قىزى اناسىنا باۋىرىنىڭ 60 پايىزىن بەرىپتى» دەگەن حابار قۇلاعىمىزعا جەتكەندە, تاڭداي قاعىپ, اۋرۋحاناعا جەتكەنشە اسىققانىمىز راس. ءبۇگىندە مۇشەلەردى الماستىرۋ ادام ءومىرىن ساقتاپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى بولىپ تابىلاتىنىن ەسكەرىپ, بۇعان دەيىن تۋىستىق دونور ارقىلى بۇيرەك, جۇرەك الماستىرۋدى بىلگەنىمىزبەن, اياۋلى قالامىزدا وتە كىرپياز مۇشە بولىپ سانالاتىن باۋىردى قاق ءبولىپ بەرۋ شىنىندا دا سەنساتسيالىق وقيعا ەدى...
– بۇگىن ءبىز №7 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانا حيرۋرگتەرىنىڭ تاماشا قول جەتكىزگەن تابىستارىمەن بولىسپەكپىز, – دەدى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا الماتى قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانات قاسىمجانوۆا. – «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە اتالمىش اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىندا مۇشە ترانسپلانتاتسياسىن ەنگىزۋ مىندەتتەرى قويىلعان بولاتىن. تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي, ياعني 16 جەلتوقساندا قالامىزدا تۋىستىق دونوردان باۋىر الماستىرۋ وپەراتسياسى جاسالىپ, ءساتتى اياقتالدى. بۇل ارينە, قازاقستاندا باۋىر الماستىرۋعا جاسالعان العاشقى وپەراتسيا بولماسا دا, بىراق قاتارداعى مەملەكەتتىك قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانا بازاسىندا جاسالعان تۇڭعىش وتا.
ودان ءارى قالانىڭ باس دارىگەرى وپەراتسيا قۇنى وتە قىمبات – 6-8 ملن. تەڭگە تۇراتىنىن, بىراق مەملەكەت كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك نەگىزىندە وتا جاساۋ, ودان كەيىنگى ناۋقاستى ديسپانسەرلىك ەسەپكە قويىپ, باقىلاۋدىڭ ءبارى تەگىن ەكەنىن جەتكىزدى. ال شەتەلدە مۇنداي وتا 300 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە.
– جالپى, ترانسپلانتولوگيا – ەڭ جوعارى ماماندانعان مەديتسينالىق قىزمەتكە جاتاتىن, كۇردەلى ۇيىمداستىرۋدى قاجەت ەتەتىن «اشىق» مەديتسينا, – دەدى جانات كاكىمسەيىتقىزى. – بۇل جەردە وتە جوعارى كاسىبي بىلىكتىلىك, شەبەرلىكپەن بىرگە وپەراتسياعا قاجەتتى قولدانىلاتىن وتە قىمبات تۇراتىن قۇرىلعىلار – ميكروسكوپ, انگيوگراف, كومپيۋتەرلىك توموگراف, رەنتگەن, قۇرال-سايماندار, ءتىپتى, ءار كەزەڭدە پايدالانىلاتىن ۇساق قۇرالداردىڭ ءوزى ۇلكەن ءرول اتقارادى. سوندىقتان قاجەتتى قۇرىلعىلاردى ىرىكتەپ جيناقتاپ, جابدىقتاۋ دا شەشۋشى ورىن الادى. بۇگىندە ەلىمىزدە مۇشە الماستىرۋ قىزمەتى ءبارى تەگىن. ەندەشە, بۇل وپەراتسيالاردىڭ تيىمدىلىگى سوندا جاتسا كەرەك. قازىر بۇيرەك الماستىرۋدى ءبىزدىڭ حيرۋرگتەر شەتەلدىك مامانداردىڭ كومەگىنسىز وزدەرى اتقارادى. مۇنداي وپەراتسيا جاساۋداعى تەحنولوگيا ءوز الدىنا, ال ونىڭ ۇلكەن مورالدىق جاعى دا بار. بۇل جەردە دارىگەرلەر ەكى ادامنىڭ ومىرىمەن كۇرەسەدى. مەن ءوزىم دارىگەر بولعاندىقتان, بۇل وپەراتسيانىڭ قانشالىقتى كۇردەلى ءارى اسقان جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىنىن جاقسى بىلەمىن. باستى ايتارىم, بۇل ەمدەۋ ورنى ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى ەمەس, قاتارداعى قالالىق اۋرۋحانا جاعدايىندا وسىنداي بىرەگەي وپەراتسياعا قول جەتكىزۋىمىز – تاماشا جەتىستىك, ايتۋلى وقيعا. بۇگىنگى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, وسىنداي كۇردەلى وپەراتسيانى قولعا الىپ, ىسكە اسىرعان پروفەسسور بولات بايماحانوۆ باستاعان حيرۋرگتەرگە راحمەت ايتامىز, ولار ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز.
جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىسى 55 جاستاعى سۆەتلانا كايۋپوۆا ءتورت جىل بويى اۋىرىپ, باۋىر تسيرروزى دياگنوزى قويىلادى. وپەراتسياسىز ەمدەۋ ماقساتىندا تاشكەنت, ماسكەۋ قالالارىندا, ءتىپتى, الىس شەتەل تايلاندقا بارىپ تا ەمدەلەدى. ناتيجە بولمايدى. وسىدان ءبىر اي بۇرىن ناۋقاسقا وسى قاتال ۇكىممەن جاڭا جىلعا دەيىن جەتۋدىڭ ءوزى ەكىتالاي ەدى. ويتكەنى, دەنەسى تۇگەل سارعايىپ, بيليرۋبين نورماداعى 20-دان اسىپ, 850-گە جەتكەن. وسىنداي سارعايۋمەن ءبىر جىلداي جۇرگەن. ياعني شلاك سىرتقا شىقپاي, ءوتتىڭ ۋى تەرىگە, قانعا سىڭگەندىكتەن, ادامنىڭ دەنەسى كۇنى-ءتۇنى تۇگەل قىشىپ, شىداتپاعان. ىشىنە جەتى ليتر سۇيىقتىق جينالعان. ناۋقاستىڭ ەندىگى ءۇمىتى تەك ترانسپلانتاتسيادا ەكەنىن تۇسىنگەن وتباسى مۇشەلەرى وسىنداي تاۋەكەلگە بەل بۋادى. بەس بالانىڭ ىشىندەگى گۇلشاتتىڭ دەنساۋلىعى اناسىنا دونور بولۋعا لايىقتى بولعاندىقتان باۋىر الماستىرۋعا كەلىسىم بەرەدى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر اتالمىش اۋرۋحانادا رەسپۋبليكادا العاش رەت مۇشە الماستىرۋ – ترانسپلانتولوگيا بولىمشەسى اشىلعان بولاتىن. وعان اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى, الماتى قالاسىنىڭ شتاتتان تىس باس ترانسپلانتولوگى, بۇگىندە رەسپۋبليكاعا تانىمال كورنەكتى حيرۋرگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولات بايماحانوۆ جەتەكشىلىك ەتۋدە. بۇل جولعى وتانى بولات بيمەندى ۇلى بۇگىنگى كۇنگە دۇنيە جۇزىندە 300 رەت باۋىر الماستىرىپ سالعان اتاقتى ۇندىستاندىق دارىگەرمەن بىرگە جاسايدى. قازىرگى تاڭدا باۋىر الماستىرۋ بۇكىل دۇنيە جۇزىنە وتە كەڭ تارالعان ءادىس. قايتىس بولعان ادامنىڭ باۋىرىن العاننان گورى, اسىرەسە, ازيا مەملەكەتتەرىندە تۋىستىق دونور الۋ كەڭىنەن ەتەك الىپ كەلەدى.
– باۋىر وتە تەز قالپىنا كەلەتىن, وتە قايىرىمدى مۇشە, – دەدى «التىن قولدى» حيرۋرگ بولات بيمەندى ۇلى. – بۇل قادامعا ءبىر جىل بويى وتە جاۋاپتى, وتە مۇقيات دايىندىق جۇرگىزىلدى. اسىرەسە, بىزگە قارجىلىق قولداۋ كورسەتكەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنسىز مۇنداي كۇردەلى وپەراتسيانى جاساۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, بارلىق قاجەتتى زاماناۋي قۇرىلعىلاردى ساتىپ الۋمەن قاتار, مامانداردى شەتەلدە وقىتتىق. باۋىر الماستىرۋ – جالپى حيرۋرگياداعى ەڭ ءبىر كۇردەلى وپەراتسيا سانالاتىندىقتان جوعارى ماماندانعان رازريادقا جاتقىزىلادى. مۇنداي وپەراتسيا كەم دەگەندە باۋىرعا 200 وپەراتسيا جاساعان مامانعا عانا رۇقسات ەتىلەدى. بىزدەر دونور قىزدىڭ 60 پايىز باۋىرىن الماستىرىپ سالدىق. قالعان 40 پايىز باۋىر قىزعا تولىعىمەن جەتكىلىكتى, 3-4 ايدا مۇشە تولىعىمەن قالپىنا كەلەدى. ەكەۋى ەكى وپەراتسيالىق بلوكتا, الدىمەن دونورعا وپەراتسيا جاسالدى. وپەراتسيا وتە تازا ءوتىپ, قان كەتۋ بولعان جوق. بۇگىندە گۇلشات قىزىمىز ۇيىندە, بالالارىنىڭ قاسىندا. اناسىنىڭ دا, قىزىنىڭ دا دەنساۋلىعى جاقسى.
پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, ترانسپلانتاتسيانىڭ ەكى ءتۇرى بار. ءبىرى قايتىس بولعان, ەكىنشىسى ءتىرى ادامنىڭ باۋىرى الىنىپ قوندىرىلادى. اسىرەسە, باۋىر ترانسپلانتاتسياسىندا قان تامىرلارىن اۋىستىرىپ جالعاۋ جۇرەكتىڭ قان تامىرلارىنا قاراعاندا ءالدەقالاي كۇردەلىرەك ەكەن. ويتكەنى, ونداعى قان تامىرلارى وتە نازىك, جىڭىشكە. ترانسپلانتاتسيا – نەگىزىنەن كوماندالىق ەڭبەكتىڭ جەمىسى. ماسەلەن, اتالمىش وپەراتسياعا قانشاما مەيىربيكە, زەرتحانالارداعى قىزمەتكەرلەردى قوسپاعاندا جيىرماشاقتى دارىگەر قاتىسقان. وپەراتسيا جەتى ساعاتقا سوزىلعان.
– بىرىنشىدەن, دونور ادامعا مورالدىق تۇردە قيىن, – دەدى باۋىرمەن جيىرما بەس جىل اينالىسىپ, باۋىر اۋىستىرۋعا ون جىلدان بەرى دايىندىق ۇستىندە جۇرگەن بولات بيمەندى ۇلىنان بۇيرەك پەن باۋىر اۋىستىرۋدىڭ ايىرماشىلىعىن سۇراعانىمىزدا. – ءوزى ساۋ, ءارى تۋىسقان ادامنىڭ باۋىرىن الۋ, ول دا ۇلكەن وپەراتسيا. جالپى, باۋىردىڭ جەتپىس پايىزىنا دەيىن الۋعا بولادى. سوندىقتان دونوردىڭ وپەراتسياسى 100 پايىز دۇرىس شىعۋى كەرەك. دۇنيە جۇزىندەگى ساياسات تا سونداي. ويتكەنى, ساۋ ادام ءوزىنىڭ ساۋ باۋىرىن بەرىپ جاتقان سوڭ وپەراتسيادان كەيىن ەشقانداي اسقىنۋلارعا جول بەرىلمەۋى ءتيىس. مىسالى, باۋىرعا كىشكەنتاي وپەراتسيانىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. ءتىپتى, تىگىسىنىڭ ءوزى دۇرىس بولماسا, ول ەرتەڭ ناۋقاستىڭ تاعدىرىن شەشەدى. مۇنداي وپەراتسيا قازاقستاندا بۇدان ەكى جىل بۇرىن ا.ن.سىزگانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعىندا ىسكە اسسا, بىلتىردان باستاپ استانادا پروفەسسور دوسقاليەۆ باسقارعان كوماندا وڭتۇستىك كورەيا ماماندارىمەن بىرگە ون وپەراتسيا جاسادى.
...جۋرناليستەردىڭ دە كۇتكەن ءساتى جەتتى. ارنايى كيىمدەرىمىزدى كيىپ, جانساقتاۋ بولىمىندەگى سۆەتلانا حانىممەن دە جۇزدەستىك. الدىمەن دەپارتامەنت باسشىسى جانات قاسىمجانوۆا ناۋقاستىڭ حال-جاعدايىن سۇراپ, گۇل شوعىن سىيلاپ, اناسى مەن قىزىن قۇتتىقتادى.
– ءوزىمدى وتە جاقسى سەزىنەمىن. مەنى ولىمنەن اراشالاپ قالىپ, ەكىنشى ءومىر سىيلاعان بارلىق دارىگەرلەرگە, باس دارىگەر بولات بيمەندى ۇلىنا, وسىنداي جاعداي جاساعان قالا اكىمدىگىنە, قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ بولىمىنە انالىق ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىرىپ, باسىمدى يەمىن. ال, قىزىما بارلىق انالاردىڭ اتىنان شەكسىز العىسىمدى بىلدىرەمىن. مەن قىزىممەن ماقتانامىن, – دەدى كوڭىلى تولقىپ كوزىنە جاس العان سۆەتلانا.
اناسىنا باۋىر ەتىن كەسىپ بەرگەن گۇلشات تا كىشكەنتاي ەكى بوپەسىنە قاراماي اناسىنىڭ اماندىعى ءۇشىن بۇل شەشىمگە باراردا ويلانباستان ءبىر اللاعا جانە ءوزىمىزدىڭ دارىگەرلەرگە سەنگەنىن ايتا كەلىپ, ولارعا بالالارى اتىنان شەكسىز العىس ءبىلدىرەتىنىن جەتكىزدى.
قازىرگى كەزدە قازاقستاندا جالپى ترانسپلانتاتسياعا قاجەتتىلىك جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, بۇيرەك الماستىرۋعا 3000, جۇرەككە – 1146, باۋىرعا – 1500, وكپەگە – 235, ۇيقى بەزى – 233, جۇرەك پەن وكپەگە كەشەندى الماستىرۋعا – 314 پاتسيەنت مۇقتاج ەكەن. دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الماتىدا جىلىنا 120 ادام باۋىر الماستىرۋدى قاجەت ەتەدى ەكەن. اتالمىش اۋرۋحانا بولسا, بيىل 70 بۇيرەك, 10 باۋىر الماستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
بەرسىنبەك سارسەنوۆ.
