پرەزيدەنت تەلەراديوكەشەنى ءتۇسىرىپ, كەشە تۇساۋكەسەرى وتكىزىلگەن «تۇركى الەمىنىڭ تەگەۋرىندى تۇلعاسى» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالاعان اركىمنىڭ دە جۇرەك تۇكپىرىندە وي جەلكەنى كەرىلىپ, نەبىر تەبىرەنىستى ساتتەردى باستان كەشەرى انىق. ويتكەنى, بۇل ەڭبەك قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سان-سالالى قىزمەتىنىڭ ءبىر قىرى – التاي مەن اقتەڭىزدىڭ اراسىن الىپ جاتقان ۇلان-بايتاق جەردى مەكەن ەتكەن ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىن تۇگەندەپ, اعايىن اراسىنداعى اۋىزبىرلىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان كۇش-جىگەرى, وسى ورايداعى تىڭ ويلارى مەن قۇندى باستامالارى, تىندىرعان تولىمدى ىستەرى جايلى سىر شەرتەدى.
پرەزيدەنت تەلەراديوكەشەنى ءتۇسىرىپ, كەشە تۇساۋكەسەرى وتكىزىلگەن «تۇركى الەمىنىڭ تەگەۋرىندى تۇلعاسى» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالاعان اركىمنىڭ دە جۇرەك تۇكپىرىندە وي جەلكەنى كەرىلىپ, نەبىر تەبىرەنىستى ساتتەردى باستان كەشەرى انىق. ويتكەنى, بۇل ەڭبەك قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سان-سالالى قىزمەتىنىڭ ءبىر قىرى – التاي مەن اقتەڭىزدىڭ اراسىن الىپ جاتقان ۇلان-بايتاق جەردى مەكەن ەتكەن ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىن تۇگەندەپ, اعايىن اراسىنداعى اۋىزبىرلىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان كۇش-جىگەرى, وسى ورايداعى تىڭ ويلارى مەن قۇندى باستامالارى, تىندىرعان تولىمدى ىستەرى جايلى سىر شەرتەدى.
كوز الدىڭىزدا ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن ۇلى دالا كوسىلىپ جاتىر. اش حالىقتى توق قىلسام, از حالىقتى كوپ قىلسام, ماڭگىلىك ەل ورناتسام دەگەن ارماننىڭ جەتەگىندە كۇندىز وتىرماعان, تۇندە ۇيىقتاماعان بابالار, ەلىنىڭ جەرىنىڭ تۇتاستىعى جولىندا قانىن دا, جانىن دا اياماعان بىلەكتى باتىرلار, ۇلتىنىڭ بولاشاعىن ويلاعان عۇلامالار... تولقىمالى تاريح... اۋمالى-توكپەلى زامان...ەكراندا – ەل تاعدىرى...
سان عاسىرلىق تاريحىندا مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاق ەلىن عاسىرلار توعىسىندا تاعى ءبىر سىن كۇتىپ تۇر ەدى. ءبارى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا وزگەردى. اللانىڭ سىيى شىعار, قازاق ەلى دە بوداندىقتان قۇتىلىپ, بوستاندىقپەن قاۋىشتى. دەسەك تە, ءدال سول كەزدە الدا نە كۇتىپ تۇرعانى بەلگىسىز ەدى. قالىپتى جۇيە استان-كەستەن بولىپ, ەل ادامداردىڭ الەۋمەتتىك كۇيزەلىسى مەن بەيجايلىعى, پسيحولوگيالىق شيەلەنىسى ءتارىزدى دەرتتەردىڭ سىناعىنا ءتۇستى. «تالماۋ كۇيدىڭ» ءولىارا جاعدايىندا كەز كەلگەن كەشىگۋ مەن تەرىس شەشىم قابىلداۋدىڭ زاردابى «ولىممەن اياقتالاتىنى» ءسوزسىز ەدى. مىنە, وسىنداي الماعايىپ ۋاقىتتا ەل تىزگىنىن قولىنا العان ن.نازارباەۆ تار كەزەڭنەن شىعار جول ىزدەدى, وڭىرلەردى ارالادى, حالىقپەن كەزدەستى, ولارعا قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايدى ءتۇسىندىردى, قيىندىقتاردى جەڭۋ جولدارىن ۇسىندى. مازاسىز كۇندەر, ۇيقىسىز تۇندەر باستالدى. وي ۇستىندە وتىرعان ەلباسى بەينەسى ارقىلى ءوزىمىز كۋا بولعان وسى سياقتى تالاي وقيعالاردىڭ جادىمىزدا جاڭعىرعانى انىق.
ەلباسى وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە ەڭ الدىمەن ەلگە بابالار ۇرپاعىنا ميراس ەتكەن ىنتىماق, بىرلىك كەرەك ەكەنىن, تاريح ۇسىنعان تار جول, تايعاق كەشۋلەردەن قالىڭ كوشتى تىنىشتىقتى, ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاي وتىرىپ امان الىپ شىعۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندى. ءتۇسىندى دە ەل بىرلىگىن ساقتاۋدى ءوز ساياساتىنا التىن ارقاۋ ەتتى, تۋ ەتىپ كوتەردى. ونىمەن دە شەكتەلگەن جوق, كۇردەلى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق حالىقارالىق جاعدايدا كەز كەلگەن ەلدىڭ جالعىز, جەكە-دارا دامي المايتىنىن شەگەلەپ ايتىپ, تاريحي-مادەني جانە گەوگرافيالىق-ەكونوميكالىق تۇرعىدان مۇددەلەس ەلدەرمەن, ونىڭ ىشىندە تۇركى مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاسىپ, ايماقتىق دەڭگەيدە بىرلەسۋ, ەكونوميكالىق جانە مادەني ينتەگراتسيانى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ بىرلەسۋى تاڭداۋ ەمەس, كەرىسىنشە, قاجەتتىلىك ەكەنىن, ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كۇردەلى جاھاندىق جاعدايدا ەلدىڭ تۇركىلىك بولمىسىن, مادەنيەتىن, ءتىلىن ساقتاپ قالۋعا, ورتاق مادەني-اقپاراتتىق كەڭىستىك قۇرۋ جانە ساۋدا-شارۋاشىلىق بايلانىستارىن نىعايتۋعا جول اشاتىنىن ءتۇسىندىردى.
فيلمدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناقتى ءىستىڭ ادامى ەكەنى ايشىقتى كورسەتىلگەن. قازاق ەلى باسشىسىنىڭ 1991 جىلى ءوزىنىڭ العاشقى شەتەلدىك ساپارىن تۇركياعا جاساۋىنىڭ ءوزى-اق كورەرمەندى كوپ ويعا جەتەلەيدى. ءسويتىپ, ن.نازارباەۆ كەڭەستىك تۇركى رەسپۋبليكالارى ىشىندە تۇركياعا كەلگەن العاشقى پرەزيدەنت رەتىندە تاريحقا ەندى. وسى قادامنان باستاۋ العان باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جيىرما جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ۇلكەن جولدان ءوتتى. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان تۋىندىعا وسى جولدا تىندىرىلعان ۇلان-عايىر ىستەر ارقاۋ بولعان.
جيىرما جىلدان استام ۋاقىتتىڭ ىشىندە تۇركى ەلدەرى ينتەگراتسياسىندا قانداي باستى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى؟ فيلمنەن وسى ساۋالعا ناقتى جاۋاپتار تاباسىز. 1992 جىلدان كەيىن تۇركىتىلدەس ەلدەر باسشىلارى جۇيەلى تۇردە جوعارى دەڭگەيدە كەزدەسىپ تۇراتىن بولدى. 2008 جىلعى ىستامبۇل سامميتىندە ن.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ءتۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (تۇركپا) قۇرىلدى. استانا قالاسىندا تۇركى اكادەمياسى اشىلدى. ودان بولەك, اقساقالدار كەڭەسى, كاسىپكەرلەر كەڭەسى, تۇركى ەلدەرى اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى وركەندەتۋدى, ورتاق مادەنيەت پەن ءتىلدى, تاريح پەن ونەردى, سالت-ءداستۇر مەن ادەپ-عۇرىپتى ساباقتاستىرا زەرتتەۋدى, رۋحاني يگىلىكتەردى كەلەشەك ۇرپاققا كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ جەتكىزۋدى, تۇركى دۇنيەسىندە ورتاق ءتىل مەن ءالىپبي قولدانۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋدى ماقسات تۇتقان ءتۇبى ءبىر تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن بىردەن-ءبىر حالىقارالىق ۇيىم (تۇركسوي) ومىرگە كەلدى, باكۋ قالاسىندا ورتاق مادەني مۇرانى قورعاۋ جونىندەگى قور, تۇركى مۋزەيى مەن كىتاپحاناسى, تۇركى عىلىمي-زەرتتەۋ قورىنىڭ قۇرىلۋى ناقتى قولعا الىندى, تۇركى دۇنيەسىن زەرتتەۋ ورتالىعى اشىلدى, تۇركى كەڭەسى قۇرىلدى, تۇركى ەلدەرىنىڭ ورتاق بايراعى بەلگىلەندى. ونىڭ نەگىزىنە قازاق ەلى تۋىنىڭ ءتۇسى الىندى. ويتكەنى, ءبىز ءبارىمىز – كوك تۇرىكتەرىنىڭ ۇرپاقتارىمىز. 2011 جىلى تۇركى كەڭەسى بۇۇ جانىندا باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە بولدى, سول جىلعى قىرعىزستانداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ءوز بايقاۋشىلارىن جىبەردى. 2011 جىلى قازاقستان تۇركى كەڭەسى ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتتى. 2012 جىلى استانا تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى بولىپ جاريالاندى.
ەلباسىمىزدىڭ اقىل-ويىمەن, كەمەل كەڭەسىمەن اسقاقتاعان استانا ەل ۇلىلىعىنىڭ ايعاعى رەتىندە ءوز توڭىرەگىنە قازاقستاننىڭ بۇكىل ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني, عىلىمي, الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرىن, عۇمىرىن توعىستىرىپ تۇر, ەلدىڭ ناعىز تىرەگى بولىپ, پرەزيدەنتتىڭ كوكسەگەن ارمانىن دالەلدەۋدە. فيلمدە (جوبا جەتەكشىسى – ەرلان بەكحوجين, رەجيسسەرى – جانار جۇماباەۆا) استانانىڭ ەلدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىندا قانداي وراسان زور ورىن الاتىندىعى ايشىقتى بەدەرلەنگەن, بۇل شەشىمنىڭ گەوساياسي تۇرعىداعى باعا جەتكىسىز ماڭىزدىلىعى كەلىستى كورسەتىلگەن. قازىرگى استانامىز تاستان قالانعان, تاسپەن ورىلگەن ولەڭ ىسپەتتى, قيالدان تۋعان عاجايىپتار الەمى سياقتى. استانا ءوزىنىڭ تۋ تىككەن كۇنىنەن باستاپ ۇنەمى دامۋ, وركەندەۋ ۇستىندە. استانا – ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان دا, گەوساياسي مىندەتتەر تۇرعىسىنان دا, تازا ادامي قارىم-قاتىناستار تۇرعىسىنان دا ءوزىن ءوزى تولىق اقتايتىن ومىرشەڭ يدەيا. ول يدەيانىڭ اۆتورى, ونى جۇزەگە اسىرۋشى باستى تۇلعا – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ!
فيلم ەۋرازيانىڭ ءدال جۇرەگىندە پايدا بولعان قازاقتىڭ جاڭا ەلورداسى جايلى سىر شەرتە وتىرىپ, ونىڭ بولاشاق بەينەسىن دە كوز الدىمىزعا ەلەستەتەدى. سايىپ كەلگەندە, مۇنىڭ ءوزى حالىقتى ەرلىككە باستاۋ. قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز وتانىنا دەگەن ماقتانىشى مەن ەلباسىنا دەگەن شەكسىز ريزاشىلىق سەزىمدەرىنىڭ ءفيلمنىڭ ءون بويىنا التىن ارقاۋ بولىپ ورىلگەنى قانداي عانيبەت.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياساتتىڭ شىن جۇيرىگى ەكەنىن, قاي ماسەلە دە بولماسىن, باسقالاردان وق بويى الدا كەلە جاتقانىن بۇگىن بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى مويىنداپ وتىر. ول تاريحي قىسقا مەرزىمدە ءوز ەلىن دامۋدىڭ بيىك شىڭىنا باستاپ, ەل تاريحىن تۇلعالار جاسايتىنىن, تۇلعا – ەلدىڭ تۇعىرى, تۇلعا – ەلدىڭ تۇتقاسى ەكەنىن دالەلدەپ شىقتى. سول سياقتى, ەلباسىمىز ءدىلى ءبىر, ءتىلى ءبىر باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ۇردىسىندە جاساعان ناقتىلى ۇسىنىستارىمەن, باتىل باستامالارىمەن, تاباندى پوزيتسياسىمەن ايرىقشا كوزگە ءتۇسىپ وتىر. تاتارستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى مەنتەمير شايميەۆ, قىرعىزستاننىڭ پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ, تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى سۇلەيمەن دەميرەل, قازىرگى ۇكىمەت باسشىسى رەدجەپ تايىپ ەردوعان, ازەربايجاننىڭ پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ, تۇركى ەلدەرى ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى حاليل اكىندجى, ت.ب. بەلگىلى تۇلعالار وسى جايلاردى تىلگە تيەك ەتىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باۋىرلاس مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ تەتىكتەرىن تاۋىپ, ىسكەرلىك بايلانىستاردى نىعايتۋعا قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسىنە زور باعا بەرەدى. «نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىز ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتى عانا ەمەس, ول سونىمەن قاتار, بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ پرەزيدەنتى» – تۇركيانىڭ پرەزيدەنتى ابدوللا گۇل وسىلاي دەي كەلىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جالپىعا ءبىردەي تانىلعان كوشباسشى, ءتۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ اقساقالى, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىقپالداستىق ۇدەرىستەردىڭ باستاۋى جانە نىعايا ءتۇسۋى ءۇشىن كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن تولاعاي تۇلعا دەگەن ويدى دىتتەيدى. تونىكوك, كۇلتەگىندەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, كەشەگى الاش ارىستارى دا تەگى ءبىر, ءتىلى ءبىر, تاريحى ورتاق تۇركى حالىقتارىنىڭ تۇتاستىعىن اڭساپ وتكەنى بەلگىلى. وسى اسىل ارماندى تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتۇپ وتانى, اتاجۇرتى سانالاتىن تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى جۇزەگە اسىرعانى قانداي قۋانىش!
بۇگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى قازاقستان دەگەن ءسوزدىڭ بالاماسى ىسپەتتى. ەلباسى تۋرالى جاڭا دەرەكتى ءفيلمدى كورىپ وتىرعاندا قازاق دەگەن قايسار دا قاجىرلى جۇرتتىڭ دارا تۋعان دانا ۇلىنىڭ بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعانىنا دا كوز جەتكىزدىك.
جاراسباي سۇلەيمەنوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
