عىلىمي تەرميندە «ميدىڭ اعۋى» دەگەن ۇعىم بار. وزىمىزدە عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋدىڭ ەشقانداي دا مۇمكىندىگى بولماۋى سەبەپتى, ەرەكشە جاراتىلعان ينتەللەكت يەلەرىنىڭ وزىق وي, تىڭ يدەيالارىنىڭ, اشقان جاڭالىقتارىنىڭ – «ميدىڭ» سىرتقا, شەت مەملەكەتتەرگە «اعۋىمەن» بايلانىستى سوزدىك قورىمىزعا دا ەندى. ەلىمىزدەگى ءبازبىر تالانتتى تۇلعالاردىڭ عىلىمدا, بىلىمدە, ادەبيەتتە, وندىرىستە, باسقا دا سالالارداعى ايرىقشا قۇندى جوبالارى, اشقان جاڭالىقتارى بولسا, بولماشى اقىعا باعالاپ, تۇبەگەيلى مەنشىكتەپ, امەريكا, انگليا, جاپونيا سەكىلدى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ عىلىم وكىلدەرى قيداي سىپىرىپ الىپ كەتىپ تە جاتىر.
عىلىمي تەرميندە «ميدىڭ اعۋى» دەگەن ۇعىم بار. وزىمىزدە عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋدىڭ ەشقانداي دا مۇمكىندىگى بولماۋى سەبەپتى, ەرەكشە جاراتىلعان ينتەللەكت يەلەرىنىڭ وزىق وي, تىڭ يدەيالارىنىڭ, اشقان جاڭالىقتارىنىڭ – «ميدىڭ» سىرتقا, شەت مەملەكەتتەرگە «اعۋىمەن» بايلانىستى سوزدىك قورىمىزعا دا ەندى. ەلىمىزدەگى ءبازبىر تالانتتى تۇلعالاردىڭ عىلىمدا, بىلىمدە, ادەبيەتتە, وندىرىستە, باسقا دا سالالارداعى ايرىقشا قۇندى جوبالارى, اشقان جاڭالىقتارى بولسا, بولماشى اقىعا باعالاپ, تۇبەگەيلى مەنشىكتەپ, امەريكا, انگليا, جاپونيا سەكىلدى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ عىلىم وكىلدەرى قيداي سىپىرىپ الىپ كەتىپ تە جاتىر.انەبىر جىلدارى ولاردىڭ «جىلت ەتكەن جاڭالىققا» بولسىن عالامتور ارقىلى بايقاۋ جاريالاپ, وزدەرى دە ارنايى كەلىپ اڭگىمە وتكىزىپ, ايماقتاعى بىرقاتار جوعارى وقۋ ورىندارىن جاعالاپ كەتكەنى ەسىمىزدە. قيىرشىعىستىق ءبىر ازاماتتىڭ ءوزى ويلاپ تاپقان تسەمەنتتىڭ جاڭا قوسپاسىن قىرۋار اقشاعا قىتاي ەلىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاپ جىبەرگەنى دە بەلگىلى...
وسىندايدا وزىمىزدەگى ەرەكشە تالانت يەلەرى اشقان جىلت ەتكەن جاڭالىق جەردە قالماسا, ءوز اقىل-ويىمىز ءوزىمىزدىڭ يگىلىگىمىزگە جاراتىلسا دەگەن وي كەلەدى كوڭىلگە. جەرلەسىمىز, جازۋشى سەيىلبەك قىشقاشاەۆتىڭ ءوزى ويلاپ تاۋىپ, تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ پاتەنتتەپ تە قويعان اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ جەتىلدىرىلگەن نۇسقالارىنىڭ ءالى كۇنگە وندىرىسكە ەنگىزىلمەي جاتقانىنا ازداپ قىنجىلامىز كەيدە. وبلىسىمىزداعى ونەرتاپقىشتاردىڭ ءبىر پاراسى ءورت ءسوندىرۋ ءادىسى, شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسى, ت. ب. تۇرىندەگى وزدەرى اشقان جاڭالىقتارىنىڭ ءوزىن قانشا جەردەن ءتيىمدى بولا تۇرسا دا جاپپاي وندىرىسكە ەنگىزە الماي ءجۇر ەمەس پە؟! وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ زياتكەرلىك مەنشىككە دەگەن «كوزقاراسىمىز» وسىنداي. ال, ونداي ارزان ءارى قاراپايىم جوبالار قازىرگىدەي «قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەي جاتقان» تۇستا اۋىلدىقتار, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى ءۇشىن قانشالىقتى قاجەت دەسەڭىزشى! باعزى نەمقۇرايلىعىمىزعا باعىپ, مۇنداي جاڭاشىل يدەيالاردىڭ تالايىن «ءجورگەگىندە» تۇنشىقتىرۋدامىز.
ويىق اۋىلىندا تۇراتىن بايىرعى مال دارىگەرى بوتا تۇرسىنبەكوۆتىڭ ويلاپ تاپقان, كوپ جىلدار بويى ناقتى تاجىريبەدە تابىسپەن قولدانىپ تا جۇرگەن جىلقىدا كەزدەسەتىن «قۋتەزەك», ياعني تىك ىشەكتىڭ تولۋى (زاكۋپور پرياموگو كيشكا) دەرتىنە بايلانىستى وتا جاساۋ ءادىسى ادەپكىدە وسى سالا توڭىرەگىندەگىلەردى ەلەڭ ەتكىزگەنىمەن, جاندى قولداۋ تاپپاي, ورتا جولدا ىركىلىڭكىرەپ تۇر. عىلىمي ورتا دا ءۇنسىز. جاڭالىق يەسى مۇنىسىن ءوز مەنشىگى رەتىندە پاتەنتتىك تىركەۋگە العىزۋدىڭ دا ءجونىن تاپپاي, قۇزىرلى ورىنداردىڭ ەسىگىن قاعا-قاعا تاۋى شاعىلىپ, تاۋانى قايتقانداي كۇي كەشۋلى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جىلقىنى, اسىرەسە, كوكتەمدە كوك جوڭىشقا اسقازانىندا دۇرىس قورىتىلماي, جۇمىرلانۋىنان توق ىشەگى بىتەلۋىنە اپارىپ سوقتىراتىن «قۋتەزەك» دەرتىنەن امان ساۋ الىپ قالۋ ەش مۇمكىن ەمەس, وعان وتا جاساۋدىڭ دا كومەگى شامالى. ولار: «كەمى ەكى ءجۇز كيلوگرامداي سالماققا يە انانداي ءىرى مال ورنىنان تۇرا كەلگەندە-اق وتا جاساعان جەردىڭ تىگىسى ىدىراپ, سوگىلىپ كەتەدى ەمەس پە؟» دەپ اۋىلدىق ۆەتەرينار ءادىسىنىڭ ءتيىمدى ناتيجە بەرەتىنىنە اسا سەنە دە قويمايدى.
ال... بوتا اعامىز بولسا, اۋىلدا تۇرىپ-اق ىزدەنىمپازدىعىنىڭ, ەپسەكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا ولەدى دەگەن جىلقى مالىنىڭ ءوزىن ءوز ادىسىمەن ەمدەپ جازىپ, اياعىنان تۇرعىزىپ جىبەرىپ جاتىر. تەك وسى ءادىسىنىڭ قىر-سىرىن قاعازدا قاتتاپ, عىلىمي تىلمەن تاپسىرلەپ جازىپ شىعۋ عانا قولىنان كەلىڭكىرەمەي جۇرگەن سىڭايلى.
الايدا, اۋىل ۆەتەرينارى وعان دا مويىماي, جاڭالىقتان سوڭ جاڭالىق اشۋ ۇستىندە. ەلگە بارعانىمدا ەستىدىم, بوتا تۇرسىنبەكوۆ ەندى مال ءتولىن ەشقانداي دا زاماناۋي تەحنولوگيا كومەگىنسىز, قانداۋىر دا, لازەر دە قولدانباي, قان شىعارماي ءپىشتىرۋ ءادىسىن ويلاپ تاۋىپ, ءبىراز ۋاق-تۇيەك مالعا تاجىريبە جاساپ كورىپتى. «جالپى, ەل ىشىندە ەركەك مالدى پىشتىرۋدە تامىر ءۇزۋ ءتاسىلى ەرتەدەن بار. بىراق مۇندايدان سوڭ مال تەز وڭالا قويمايدى. كۇز, كوكتەمدە سۋىق ءتيىپ, ءتىپتى اسقىنىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. ال مەنىڭ ادىسىمدە بۇلاي بولمايدى. قانداي مال دا بىردەن اياعىنا تۇرىپ كەتەدى. مۇنداي ءادىستى جىلقىدان باسقاسىنىڭ بارىنە قولداندىم. ناتيجەسى جامان ەمەس», دەيدى ول جاڭالىعىمەن ءبولىسىپ.
اۋىلعا زاماناۋي عىلىمنىڭ كومەگى ءالى جەتە قويعان جوق. دەگەنمەن, ءبىر كەزدەگى «وزىق عىلىم جەتىستىگى» سانالعان سجك پرەپاراتىنىڭ كومەگىنسىز-اق تابيعي جولمەن ەگىزدەن, سەگىزدەن ءتول ورگىزىپ وتىرعان اۋىلدىقتارعا قاتارداعى ۆەتەرينار ىزدەنىستەرىنىڭ سەبى ءتيىپ-اق تۇر.
اۋىلدا تۇراتىن قاراپايىم مال دارىگەرى بوتا تۇرسىنبەكوۆتىڭ اتقا وتا جاساۋعا, ەركەك مالدى قان شىعارماي پىشۋگە بايلانىستى جاڭالىقتارىن وزىق تاجىريبە رەتىندە تاراتىپ, ناسيحاتتاۋ ماقساتىمەن تالاس اۋداندىق مالدارىگەرلىك قىزمەت ءبولىمى جۋىردا ويىق اۋىلىندا سەمينار-ترەنينگ ۇيىمداستىرىپ وتكىزدى. وعان اتالعان مەكەمە مەن اۋىلدىق وكرۋگتەر اكىمشىلىگى قۇزىرىنداعى مال دارىگەرلەرى قاتىسىپ, اۋىل ۆەتەرينارىنىڭ جاڭالىقتارىمەن تاجىريبە جۇزىندە تىكەلەي تانىسۋ مۇمكىندىگىنە دە يە بولدى.
– اۋداندا بۇل سالادا بۇگىندە ءجۇزدەن استام مامان جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ دەنى – جاستار. جيىندى ۇيىمداستىرۋداعى ماقساتىمىز دا سولاردىڭ ءوز ءىسىن جەتىك مەڭگەرۋىنە, وزىق ءتاجىريبەلەردى ۇيرەنۋىنە ىقپال ەتۋ بولدى. ب.تۇرسىنبەكوۆتىڭ مىنا ءىسى, ءسوز جوق, تىڭ ءادىس. ول ءوزى اشقان جاڭالىقتارىن پاتەنتتەۋدە كەدەرگىلەرگە دە كەزدەسۋدە. ءبىز وعان بۇل تۇرعىدا قولدان كەلگەنىنشە كومەكتەسەتىن بولامىز, – دەيدى اۋداندىق مالدارىگەرلىك قىزمەت ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەرىك قاراتاەۆ.
بايماحانبەت احمەت,
جۋرناليست.
جامبىل وبلىسى,
تالاس اۋدانى.
