رۋحانيات • 16 قاراشا، 2020

شورتانبايدىڭ جۇرتى

433 رەت كورسەتىلدى

قاراعاندى وبلىسى، شەت اۋدانىنىڭ ورتالىعى اقسۋ-ايۋلىدان 15 شا­قى­رىم جەردەگى قاتپار تاۋىنىڭ ەتەگىندە اتاقتى اقىن شورتانباي قاناي ۇلىنىڭ مەكەن ەتكەن جۇرتى جاتىر.

بۇل تۇلعانىڭ قازاق تاريحىنداعى ورنى زور. ءتىپتى اقىننىڭ وتتى جىرلارىن اكادەميك ۆ.رادلوۆتىڭ ءوزى باعالاپ، ونىڭ جارىق كورۋىنە جول اشقان ەكەن. ودان كەيىن بۇلعاق زامان بۇلدىراپ تۇرعان تۇستا شورتەكەڭ جىرلارى قازان قالاسىنان جارىق كورگەن. مۇحتار اۋەزوۆ شورتانبايعا قازاق ادەبيەتىندەگى «زار زامان» دەپ اتالاتىن ايگىلى كەزەڭنىڭ ءىرى وكىلدە­رىنىڭ ءبىرى دەپ باعا بەرگەن. اقىننىڭ بۇكىل سانالى ءومىرى ەل ەرتەڭى ءۇشىن بۇل­قىنۋمەن وتكەن. اسىرەسە تۋعان حال­قىنىڭ وتارشىلدىق ەزگىدەگى اۋىر ءحالىن، ونىڭ بولاشاعىنىڭ كۇماندى ءمان-جايىن جىرعا قوسقان. ياعني ءوزى كۋا بولىپ وتىرعان زاماننىڭ مەرەزىن وزگەلەردەن بۇرىن سەزىنىپ، سونى اياۋسىز اشكەرەلەۋگە ايانباي اتسالىستى.

اقىن بەلگىلى ءبىر ورتانىڭ ەمەس، بارشا حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تولعادى، كوپتىڭ جوقتاۋشىسى بولدى. رەسەي وتارشىلدىعىنىڭ زورلىعىن كوزىمەن كورىپ، جانىمەن، تانىمەن سەزىنگەن ول ءوزىنىڭ «زار زامان»، «بالا زارى»، «تار زامان»، «وپاسىز جال­عان»، ت.ب. تولعاۋلارى ارقىلى اقيقاتتىڭ استا­رىن اشىپ كورسەتتى. تولعاۋ­لارى­نىڭ ىشىندەگى كوپشىلىككە كەڭىنەن تاراعان تۋىندىسى «كەلەر زامان سيپا­تى» اتتى شىعارماسى. وندا حالىق­تىڭ بولاشاعىن بولجاي بىلگەن اقىن ەلى ءۇشىن قابىرعاسى قايىسا وتىرىپ، تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەيدى. كەلەر زاماننىڭ كەسكىن-كەلبەتىن كورە­گەن­دىكپەن كورسەتە كەلىپ، ءوز تاراپىنان تۇجىرىم جاسايدى، باعا بەرەدى.

ەكى جىل بۇرىن زامانا زاپىرانىن اقتارىپ، شەر تولعاۋىن توككەن اقىن-جىراۋ اتامىزدىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا جەرگىلىكتى جاناشىر اعايىنداردىڭ ۇيتقى بولۋىمەن ەسكى جۇرتقا بەلگىتاس قويىلىپ، وعان «شورتانباي جىراۋدىڭ ءۇيىنىڭ ورنى» دەگەن ءماتىنسوز قاشالىپتى.

ولكەتانۋشى، شەجىرە-جازۋشى كامەل جۇنىستەگىنىڭ ايتۋى بويىنشا، بۇل جۇرت اقىنعا ناعاشى اتاسى ناقىپ قوجادان مۇرا بوپ قالعان دەيدى.

«كونە قونىسقا جالپاقسازدىڭ سۋلى قويناۋىن قۋالاپ، قاتپار تاۋ­دىڭ تارعىل تاستى بوكتەرىن جاناي ءوتىپ، دالا جولىمەن بارۋعا بولادى. اقىننىڭ بايىرعى مەكەنى جال­دىڭ ۇستىندە تۇر. قازىرگى جاعدايى قويان­جون ۇيىندىگە اينالعان. باجايلاپ قارا­ساڭىز، تومپايعان توپىراق جيەگىنەن بىرنەشە بولىككە ءبولىنىپ، ءبىرىن-ءبىرى قۋالاي ورنالاسقان قورجىن تامنىڭ سۇلباسىن انىق بايقايسىز» دەيدى اقىننىڭ مۇراسىن جيناقتاۋشى ايگۇل ءۋايسوۆا قارىنداسىمىز.

جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل جەر نۋلى-سۋلى، مالعا پانا جايلى قونىس. قاتپار تاۋدىڭ جىقپىل-جىقپىلىنا قاسقىر ۇيالايدى. ەرتەرەك تە، شامامەن توقسانىنشى جىلدارى جازۋشى كامەل جۇنىستەگى ءدال وسى ماڭدا اڭ قۋالاپ ءجۇرىپ، تاۋدىڭ ەتەگىن جايلاپ وتىرعان تيىشباي دەگەن شوپاننىڭ شاڭىراعىنا كەلىپ تۇستەنبەي مە. سوزدەن ءسوز شىعىپ، ءۇي يەسى اي­تادى: «اناۋ تۇرعان بيىك جال شور­تانباي اتاڭ جۇرتى. ءتىپتى ەلۋىنشى جىلدارعا دەيىن، تام ءۇيىنىڭ قابىر­عالارى قۇلاماي ءبۇتىن كۇيىندە تۇردى». شورتەكەڭ جۇرتى وسىلاي تابىلىپتى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

«بارىس» ۇتىلىپ قالدى

سپورت • 06 ناۋرىز، 2021

ەلدوس سمەتوۆ كۇمىس الدى

سپورت • 06 ناۋرىز، 2021

«قايرات» – قولا جۇلدەگەر

ايماقتار • 06 ناۋرىز، 2021

ءار سالا ۇزدىكتەرىنە قۇرمەت تانىتتى

ايماقتار • 05 ناۋرىز، 2021

باعدات مۋسين شىمكەنتكە باردى

ايماقتار • 05 ناۋرىز، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار