كوكشە ءوڭىرىنىڭ بۋرابايدان كەيىنگى تابيعاتىنىڭ جاراتىلىسى دا ءبىر بولەك جەر سۇلۋى زەرەندى بولماق كەرەك. بۇل كۇندەرى بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ قىسقارتىلىپ كەتكەن ەكى بىردەي اۋدانىنىڭ جەر اۋماعىن الىپ جاتقان زەرەندى اۋدانىنىڭ ورتالىعى سوڭعى جىلدارى كوركەيىپ, ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. جانە بۇل كۇندەرى زەرەندى ايماعىندا ءتۋريزمنىڭ دە وركەندەي تۇسۋىنە جول اشىلىپ, بۇل سالادا يگى ىستەر قولعا الىنا باستادى.
ءسىزدى نە تولعاندىرادى؟
اۋدان ورتالىعى بالاباقشاعا ءزارۋ
كوكشە ءوڭىرىنىڭ بۋرابايدان كەيىنگى تابيعاتىنىڭ جاراتىلىسى دا ءبىر بولەك جەر سۇلۋى زەرەندى بولماق كەرەك. بۇل كۇندەرى بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ قىسقارتىلىپ كەتكەن ەكى بىردەي اۋدانىنىڭ جەر اۋماعىن الىپ جاتقان زەرەندى اۋدانىنىڭ ورتالىعى سوڭعى جىلدارى كوركەيىپ, ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. جانە بۇل كۇندەرى زەرەندى ايماعىندا ءتۋريزمنىڭ دە وركەندەي تۇسۋىنە جول اشىلىپ, بۇل سالادا يگى ىستەر قولعا الىنا باستادى.
الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسارىپ كەلە جاتقان ءجانە دە اۋاسى تازا, ورمانى قالىڭ, كولىنىڭ سۋى تۇنىق ءارى وبلىس ورتالىعى كوكشەتاۋدان نەبارى ەلۋ-اق شاقىرىم قاشىقتىقتا جاتقان كۇرە جولدىڭ بويىنداعى اۋدان ورتالىعى بولىپ سانالاتىن زەرەندى اۋىلىنا ماڭايداعى اۋىلداردىڭ جانە ەكولوگياسى ناشار قازاقستاننىڭ وزگە دە وڭىرلەرىنەن, الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن قونىس اۋدارعان قانداستارىمىز كوشىپ كەلىپ, ورنىعىپ جاتىر.
بۇل جاي سوڭعى جىلدارى اۋدان ورتالىعى زەرەندى اۋىلى حالقىنىڭ سانىنىڭ كۇرت وسۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر.
وسىعان بايلانىستى بالاباقشانىڭ زارۋلىگى دە ايقىن سەزىلە باستادى. قازىر مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى تاربيە بەرەتىن 240 ورىندى بار-جوعى ەكى عانا بالاباقشا, ءبىر شاعىن ورتالىق بار. ال, وزدەرىنىڭ جاس بالالارىن بالاباقشالارىنا بەرگىسى كەلەتىن 300 اتا-انا ءوز كەزەكتەرىن كۇتىپ وتىر. زەرەندى اۋىلىن بولاشاقتا دامىتۋدىڭ جانە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار سانىنىڭ جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتقاندىعى ەسكەرىلىپ, اۋدان ورتالىعىندا 280 ورىندى جاڭا بالاباقشا سالۋ ماقساتىندا جالپى قۇنى 4 ميلليون 280 مىڭ تەڭگەنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتى جاسالىپ, ول مەملەكەتتىك ساراپتامادان وڭ باعاسىن الدى. وسى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجات بويىنشا اۋدان ورتالىعىندا سالىنۋعا ءتيىستى 280 ورىندى بالاباقشانىڭ سمەتالىق قۇنى 560 ميلليون 163 مىڭ 892 تەڭگە بولىپ وتىر.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وسى قارجى قاراستىرىلسا, ەلدى مەكەننىڭ ءبىر الەۋمەتتىك پروبلەماسى جەڭىلدەپ قالار ەدى.
جابال ەرعاليەۆ,
سەنات دەپۋتاتى.
ارىپتەستىك الەۋەتى
پارلامەنتتىك فورۋمعا قاتىستى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى – رەسەي فەدەراتسياسى» پارلامەنتتىك ىنتىماقتاستىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قايسار وماروۆ ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن II حالىقارالىق پارلامەنتتىك فورۋمعا قاتىستى.
شارا رەسەي كونستيتۋتسياسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جينالىسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالدى. فورۋم تاقىرىبى «كونستيتۋتسيا. دەموكراتيا. پارلامەنتاريزم» دەپ اتالدى.
سەكتسيالىق وتىرىستار اياسىندا دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋداعى, ساياسات جانە سايلاۋ جۇيەلەرىن دامىتۋداعى پارلامەنتاريزمنىڭ ءرولى, كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارداعى رەسەي جانە الەمدىك تاجىريبەلەر, سونداي-اق, دۇنيە جۇزىندەگى پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ماسەلەلەرى تالقىلاندى, دەپ حابارلادى سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
فوتوكۇندەلىك
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
_____________
سايلاۋشى ءسوزى
وقۋشىلار قۋانىشىندا شەك بولمادى
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بيۋرو مۇشەسى نۇرتاي سابيليانوۆتىڭ اتقارىپ كەلە جاتقان ىستەرى ماعان جاقسى تانىس. كانيكۋلعا شىعىسىمەن ەل-ەلدى ارالاپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن قۇلاعىمەن ەستىپ, كوزىمەن كورەدى.كورىپ قانا قويماي, شەشىلمەي كەلە جاتقاندارىن ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال رەتىندە جولدايدى. ءسويتىپ, شەشىمىن تابۋىنا كومەكتەسەدى. شىعىس وڭىرىندە بارماعان اۋىلى جوق دەسەم قاتەلەسپەسپىن.
حالىق قالاۋلىسىمەن وتكەن قىستا ءبىر كەزدەسكەنىمدە: «شىعىس قازاقستاندا بارماعان جەرىڭىز جوق. 40 جىلعى تىنىمسىز جارىلىستان كوز اشپاعان ابىرالى ايماعىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن كورىپ, ءبىر بارىپ قايتپايسىز با؟», دەپ ناز ايتقان ەدىم. «ءوزىمنىڭ دە كوپتەن ويىمدا جۇرگەن شارۋا ەدى. بيىل مىندەتتى تۇردە بارامىن», دەگەن بولاتىن ول.
بيىلعى تامىلجىعان تامىز ايىنىڭ ورتاسىندا ءبىرىنشى رەت سەمەي پوليگونىنىڭ جانىنداعى بۇرىنعى ابىرالى اۋدانىندا, قاينار اۋىلىندا بولىپ, اتوم يادرولىق پوليگونىنان كوبىرەك زارداپ شەككەن تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ قايتتى. حالىق ن.سابيليانوۆپەن كەزدەسۋگە تايلى-تۇياعى قالماي كەلدى. دەپۋتات سوزىنەن كەيىن سۇراقتار دا قارشا جاۋدى. ويتكەنى, ونىڭ ايتسا ورىندايتىندىعىن جاقسى بىلەتىندىكتەن دە جۇرتشىلىق ساۋالى كوپ بولدى.
كەزدەسۋ سوڭىندا ابىرالىلىقتاردىڭ ەڭ ءبىر كوكەيكەستى ماسەلەسى – جولعا بايلانىستى سۇراقتى ۇكىمەتتىڭ الدىنا قوياتىندىعىنا, ونى ءوزى قاداعالاپ وتىراتىندىعىنا ۋادە بەردى. سونداي-اق, ۇستازداردىڭ سۇراۋى بويىنشا اكە-شەشەسى قايتىس بولعان ءبىر بالانى استانادا گرانتپەن وقىتاتىندىعىن ايتتى. ابىرالى ءوڭىرى بويىنشا 15 وقۋشىنى كۇن ساناپ كوركەيىپ, ابىرويى اسقاقتاپ كەلە جاتقان اسەم ەلوردامەن تانىستىرۋ ماقساتىندا استاناعا الدىراتىندىعىن قوسا مالىمدەدى.
جاقىندا سول ۋادەسىن ورىنداپ, الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان وتباسىلاردىڭ 15 بالاسىن استاناعا شاقىرىپ, 3 كۇن بويى قالانى ارالاتىپ, پارلامەنت ۇيىمەن تانىستىرىپ, اۋىلدان شىقپاعان بالالارعا ەستەن كەتپەس كوڭىلدى دەمالىس سىيلادى.
قاسيەتتى ابىرالى ءوڭىرى حالقىنىڭ ىستىق سالەمىن ەلىمىزدىڭ باس گازەتى ارقىلى جەتكىزگىم كەلدى.
بەيبىتبەك ابدىكارىموۆ,
جۋرناليست.
استانا.
تالقىلاۋ تاعىلىمى
زاڭدارعا وزگەرىستەر – زامان تالابى
ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاعان دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى.
زاڭ جوباسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى م.اشىمباەۆ, ز.باليەۆا, ق.سۇلتانوۆتىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن.
حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلارعا دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىستارى حالىقارالىق شارتتاردى جوسپارلاۋ مەن جاساۋ ۇدەرىسىن ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋگە, ولاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, وسى سالادا ۇلتتىق مۇددەلەردى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءرولىن نىعايتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن بىرگە, قۇجات جايىندا جوبا اۆتورلارى قۋانىش سۇلتانوۆ پەن زاعيپا باليەۆا جانە ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەلميرا ازيموۆا بايانداپ بەردى.
وتىرىس بارىسىندا قارالىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ءارتۇرلى قىرلارى تالقىلاندى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ازىرلەۋشىلەردىڭ حالىقارالىق شارتتار جاساۋدى جوسپارلاۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى ۇسىنىستارىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق, وتىرىسقا قاتىسۋشىلار حالىقارالىق شارتتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى ماتىندەرىنىڭ دايىندالۋ ساپاسىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ۆيكتور روگالەۆ دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلە, قارالىپ وتىرعان ماسەلەلەر جان-جاقتى ءارى ناقتى تالقىلانعانىن جانە تالقىلاۋ بارىسىندا ايتىلعان بارلىق سىندارلى ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار زاڭ جوباسىمەن ودان ءارى جۇمىس ىستەۋ كەزىندە ەسكەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
«ەگەمەن-اقپارات».
