قوستاناي قالاسىنداعى «دوستىق ۇيىندە» وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسىنىڭ ءتۇيىنى وسى ويعا كەلىپ تىرەلدى. «زاماندار كوشەدى, كورشىلەر قالادى». كەڭقولتىق قازەكەڭ كورشى حاقىسىنا ءجىتى قاراعان. «اعايىننىڭ اتى وزعانشا, اۋىلداستىڭ تايى وزسىن», دەگەن عوي. كورشىلىككە, جاقسى كوڭىلگە شەكارانىڭ قىزىل سىزىعى دا كەدەرگى ەمەس.
قوستاناي قالاسىنداعى «دوستىق ۇيىندە» وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسىنىڭ ءتۇيىنى وسى ويعا كەلىپ تىرەلدى. «زاماندار كوشەدى, كورشىلەر قالادى». كەڭقولتىق قازەكەڭ كورشى حاقىسىنا ءجىتى قاراعان. «اعايىننىڭ اتى وزعانشا, اۋىلداستىڭ تايى وزسىن», دەگەن عوي. كورشىلىككە, جاقسى كوڭىلگە شەكارانىڭ قىزىل سىزىعى دا كەدەرگى ەمەس.
رەسەيدىڭ ىرگەلەس قورعان, چەليابى وبلىستارى قوستانايمەن قاشاننان ارالاسىپ-قۇرالاسىپ جاتادى. تالاي زاماننىڭ جەلى قاتار جاتقان ورىس پەن قازاقتىڭ باسىنان بىردەي ءوتتى. شەكارانىڭ ىرگەسىندە بولعاندىقتان, رەسەيدىڭ وسى ەكى وبلىسىندا دا قازاقتار از ەمەس. ال قوستانايدا ورىسىڭ تولىپ ءجۇر.
بۇل جولى قوستانايعا زاۋرالە حالىقتارى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۋفيمتسەۆ قورعان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسياسىن باستاپ كەلدى, ال چەليابىدەن وبلىستىق «چەليابينسكي رابوچي» گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى, حالىقتار دوستىعى تاقىرىبىنا قالام سىلتەپ جۇرگەن جۋرناليست لەۆ لۋزين كەلىپ قاتىستى. قورعان دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا قانداسىمىز, قورعان وبلىسى قازاقتارىنىڭ ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق شايكەنوۆ تە بار.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان رەسەيلىك قوناقتار مەن وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, جۋرناليستەر «رەسەي مەن قازاقستاننىڭ شەكارالاس وبلىستارىنىڭ اقپاراتتىق ىنتىماقتاستىعى» دەگەن تاقىرىپ ءتوڭىرەگىندە ويلارىن ورتاعا سالدى.
– قورعان مەن قوستانايدىڭ ىرگەسى اجىراپ كورگەن ەمەس. كەڭەس وداعىنان بۇرىن, كەڭەس وداعى كەزىندە, ودان كەيىن ءارقايسىمىز ءوز الدىمىزعا تاۋەلسىز ەل بولعاندا دا قوس حالىقتىڭ كورشىلىك كوڭىلىنە قاياۋ تۇسپەدى. ويتكەنى, قاتار جاتقان ەكى وبلىستىڭ تۇرعىندارى تۋىس, اعايىن. بىرەۋدىڭ ءىنىسى قورعاندا تۇرسا, اعاسى قوستانايدى جايلاپ وتىر. بۇل – ءومىر, وعان ەشقانداي ساياساتتىڭ قاتىسى جوق. قورعاندا 20 ۇلتتىق-مادەني اۆتونوميا بار. سولاردىڭ اراسىنداعى بەلسەندىسى دە – قازاقتار, – دەدى زاۋرالە حالىقتارى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۋفيمتسەۆ.
قازاقستاندا حالىق اسسامبلەياسى 1995 جىلى قۇرىلدى. ەلدىڭ ەكونوميكاسى تۇرالاعان قيىن جىلدار ەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرلىك بولسا, تىرلىك بولاتىنىن ويلادى. رەسەيدە حالىقتار اسسامبلەياسى 2000 جىلى قۇرىلدى. چەليابىلىك ارىپتەسىمىز لەۆ لۋزين قوستانايداعى دوستىق ۇيىنە قىزىعا قارايتىنىن جاسىرمادى. قورعان مەن قوستاناي وبلىسىنىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق بايلانىستارى بەرىك. جىل سايىن ەكى وبلىستا جاستار فەستيۆالى كەزەك وتەدى. وسى ماجىلىستە فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قالقامان جاقىپ گەوگرافيالىق تۇرعىدان ماڭگى كورشى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ماڭگى ءارىپتەس, قورعانىس جاعىنان ماڭگى وداقتاس رەسەيلىكتەرمەن ءتۇرلى شارالاردى الدە دە قولعا الۋعا بولاتىنىن ايتتى.
قازىر قازاقستاندا تۋريزم ەندى دامۋعا بەت الىپ كەلەدى. مۇنى ەكى جاقتىڭ دا جاستارى, وقۋشىلارى اراسىندا قولعا العان دۇرىس. ەكى جاقتىڭ ستۋدەنتتەرىن ارحەولوگيالىق, تاريحي زەرتتەۋ جۇمىستارىندا ىنتىماقتاستىرۋعا بولادى, – دەگەن عالىمنىڭ ۇسىنىسى كوپكە ۇنادى. قوستاناي وبلىسىنداعى كىشى اسسامبلەيا جانىنداعى ساراپتامالىق توپتىڭ مۇشەسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەركىن ءابىل, ەڭبەك ارداگەرى ومىرزاق يحتيلياپوۆ حالىقتار دوستىعىنا سىنا قاققىسى كەلەتىندەردىڭ تابىلاتىندىعىن, كورشى ەكى حالىقتى, ەكى ەلدى جامان نيەتتەردەن ساقتاۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
دوستىق تاقىرىبى جىبەك جىپتەي سۋدىراپ ورىلگەن ءماجىلىسكە قورعاندىقتار قۇرقول كەلمەپتى. ۆلاديمير ۋفيمتسەۆ «كوستانايسكيە نوۆوستي» گازەتىنىڭ رەداكتورى سەرگەي حارچەنكو مەن وبلىسقا بەلگىلى شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرۋشى, كاسىپكەر ومىرزاق يحتيلياپوۆكە زاۋرالە حالىقتارى اسسامبلەياسىنىڭ «التىن مەدالىن» تابىس ەتتى. سەرگەي ۆاسيلەۆيچ – قوستانايداعى, قورعانداعى حالىقتار دوستىعىنا دانەكەر بولىپ جۇرگەن تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ال ومىرزاق بەكدىلدا ۇلى قورعانداعى مۇسىلمان مەشىتىن, پراۆوسلاۆيە شىركەۋىن سالۋعا, سونداعى قازاق دياسپوراسى اقساقالىنىڭ قاجىلىققا بارۋىنا, قوستاناي وبلىستىق گازەتتەرىن سونداعى اعايىندارعا جازدىرىپ بەرۋگە دەمەۋشىلىك كورسەتكەن ەدى.
– ءبىزدىڭ حالىقتار ومىرلىك تاجىريبە مەكتەبىنەن وتكەن. اشتىق, قۋعىن-سۇرگىن, سوعىس, ودان قالدى تىڭ كوتەرۋ – وسىنىڭ بارلىعى دا دوستىقسىز, ءبىرلىكسىز ءومىر بولمايتىنىن كورسەتكەن ەدى. رەسەيلىكتەرمەن ىشكەن سۋىمىز, جۇتقان اۋامىز ءبىر. تولەرانتتىلىق دەمەي-اق, ءبىر-بىرىمىزگە قۇرمەتپەن, سىيلاستىقپەن قاراساق, باعالاساق, مىنە, بارىمىزگە ورتاق بايلىق وسى. ال بۇگىنگى ءماجىلىس – ناعىز حالىقتىق ديپلوماتيا بولدى, – دەپ ماجىلىستە ءبىر اۋىز ءسوز العان قوستانايلىق پروفەسسور ۆلاديمير گەرشۋننىڭ لەبىزى وسى كەزدەسۋدىڭ ءادىل باعاسىنداي ەدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.
