قازاقستان فۋتبولىنا – 100 جىل! ايتۋلى مەرەكە سەمەي قالاسىندا ءۇش كۇن بويى ەستە قالاتىنداي ءماندى دە ءساندى اتالىپ ءوتتى. مەرەكەلىك شاراعا ديپلوماتتار مەن شەتەلدىك دەلەگاتسيالار ماسكەۋ قالاسىنىڭ «سپارتاك», كيەۆ پەن ءتبيليسيدىڭ «دينامو», قازاننىڭ «رۋبين», بىشكەكتىڭ «العا», الماتىنىڭ «قايرات», وسكەمەننىڭ «ۆوستوك» كوماندالارىنىڭ ارداگەرلەر توپتارى كەلدى. سوناۋ 60-70 جىلدارى كەڭەس وداعى فۋتبول ۇجىمدارى ساپىندا ونەر كورسەتىپ, حالىقارالىق جارىستاردا توپ جارعان ساڭلاقتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن كەزدەسكەن كەزدەگى ساتتەرى جان تولعاندىرارلىق بولدى.
قازاقستان فۋتبولىنا – 100 جىل! ايتۋلى مەرەكە سەمەي قالاسىندا ءۇش كۇن بويى ەستە قالاتىنداي ءماندى دە ءساندى اتالىپ ءوتتى. مەرەكەلىك شاراعا ديپلوماتتار مەن شەتەلدىك دەلەگاتسيالار ماسكەۋ قالاسىنىڭ «سپارتاك», كيەۆ پەن ءتبيليسيدىڭ «دينامو», قازاننىڭ «رۋبين», بىشكەكتىڭ «العا», الماتىنىڭ «قايرات», وسكەمەننىڭ «ۆوستوك» كوماندالارىنىڭ ارداگەرلەر توپتارى كەلدى. سوناۋ 60-70 جىلدارى كەڭەس وداعى فۋتبول ۇجىمدارى ساپىندا ونەر كورسەتىپ, حالىقارالىق جارىستاردا توپ جارعان ساڭلاقتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن كەزدەسكەن كەزدەگى ساتتەرى جان تولعاندىرارلىق بولدى.
مەرەكەلىك شارا 20 قىركۇيەك كۇنى ەجەلگى «يارىش» كومانداسىنىڭ تۇڭعىش كاپيتانى ءارى جاتتىقتىرۋشىسى يۋنۋس نيگماتۋلليننىڭ تۇرعان ۇيىنە مەموريالدى تاقتا ورناتۋدان باستالدى. وسىعان ارنالعان سالتاناتقا جينالعاندار قازاقستاننىڭ وسىناۋ تۇڭعىش فۋتبول جاساعى قۇرامىندا اتى الەمگە ايگىلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ دە بولعانىن ەسكە ءتۇسىردى. وسى جەردە جازۋشىنىڭ ۇلى مۇرات اۋەزوۆ اكەسى تۋرالى ەستەلىك ايتىپ, جۇرتشىلىقتى قازاقستان فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى. بۇدان كەيىن قوناقتار اۋلا كلۋبتارى اراسىندا قالا اكىمى جۇلدەسى ءۇشىن وتكىزىلەتىن «بىلعارى دوپ» ءتۋرنيرى جارىسىن باستاپ, م.اۋەزوۆ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى.
ەرتەڭىندە مەرەكەلىك شارانىڭ باستى وقيعالارى جەر-جەردە ءوتتى. ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىر عاسىرلىق مەرەكە جىل باسىنان بەرى وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارى مەن قالالارىن قامتىدى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ باستاماسىمەن سوڭعى ءبىر جىل ىشىندە ايماقتىڭ بارلىق اۋداندارى مەن قالالارىندا فۋتبول الاڭدارى سالىنا باستادى. «قازاقستان فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىعىنا – 100 فۋتبول الاڭى» ۇرانىمەن وتكەن بۇل اكتسيانىڭ ارناسىندا 100 فۋتبول الاڭى قاتارعا قوسىلدى. قازىر ايماقتا 275 فۋتبول كلۋبتارى مەن ۇجىمدار بار, ونىڭ قۇرامىنداعى 1322 سەكتسيادا 45 مىڭنان استام ادام جاتتىعادى. وڭىردە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ قانات جايا تۇسكەن. بيىل بۇل سالاعا 3 ملرد. 300 مىڭ تەڭگە ءبولىندى.
تاڭعى ساعات 10.30-دا فۋتبول مەرەكەسىنە كەلگەندەر حاكىم اباي ەسكەرتكىشىنە تاعزىم ەتىپ, گۇل شوقتارىن قويدى. ودان كەيىن كەمە جوندەۋ زاۋىتى ماڭىندا فۋتبول الاڭى اشىلدى. ساعات 11.30-دا قالا اكىمدىگىنىڭ اتشاپتىرىم زالىندا فۋتبول جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. وعان نەمىستىڭ اتاقتى اياقدوپ شەبەرى, جاتتىقتىرۋشى حورست حرۋبەش قاتىستى. المانيادان كەلگەن قوناقتىڭ اتاعىنان ات ۇركەدى دەۋگە بولادى. ونىڭ قاتىسۋىمەن المانيا 1979, 1982, 1983 جىلدارى ەۋروپا چەمپيونى, الەم بىرىنشىلىگىندە بولعان بىرنەشە رەت ەۋروپا چەمپيوندار كۋبوگىندا توپ جارعان. العاشقى ءسوز كەزەگىن العان حورست حرۋبەش قازاقستاندىقتاردى مەرەيتويمەن قۇتتىقتاپ, الداعى ۋاقىتتا قۇراماعا ءسات ساپار تىلەدى.
– المانيادا بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاستارعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ولارعا بارلىق جاعدايدى جاسايدى, ۇزدىك كوماندالار ساپىندا ونەر كورسەتۋگە قولايلى ءسات تۋعىزادى. ءسىزدىڭ ەلمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس جاساۋعا ءازىرمىز, تالانتتى جاستاردى بىزگە جىبەرىڭىزدەر, –دەدى مارتەبەلى قوناق.
ءبىر كەزدەرى فۋتبول الاڭىندا جاسىنداي جارقىراپ, تالاي جاستىڭ سيقىرلى دوپپەن اينالاسۋىنا ءۇمىت وتىن جاققان ءتبيليسيدىڭ «دينامو» كومانداسىنىڭ شابۋىلشىسى لەۆان نوديا, «سپارتاكتىڭ» اتاقتى ويىنشىسى ۆيكتور بۋكيەۆسكي, كيەۆتىڭ «دينامو» كومانداسىنىڭ فۋتبولشىسى اندرەي بيبا اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى قويعان ساۋالدارعا جاۋاپ قايتاردى.
– سەمەيگە كەلگەندە كسرو قۇراماسى ساپىندا ويناعان سەيىلدا بايشاقوۆتى, اتاقتى فۋتبولشى تيمۋر سەگىزباەۆتى كەزدەستىرىپ, مارە-سارە بولدىق. ءبىز سول كەزدى ساعىنامىز. فۋتبولشىلار ءبىر-بىرىمەن دوس, سىرلاس بولاتىن. سول كەزدەگى قارىم-قاتىناس الداعى ۋاقىتتا جالعاسا بەرمەك, – دەدى «سپارتاك» كومانداسىنىڭ بۇرىنعى ويىنشىسى ۆاسيلي كالينوۆ.
سەمەي قالاسىنداعى بۇرىنعى فيزكۋلتۋرنايا كوشەسى توزىعى جەتكەن, جارىعى جوق ەلەۋسىز ورام بولعان. سوڭعى بىرنەشە ايدا بۇل ماڭ ادام ت انىماستاي وزگەردى. كونسۋلتاتيۆتىك ەمحانا الىستان كوز تارتادى. كوشەگە اسفالت توسەلىپ, شام ورناتىلىپتى. قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى وعان «قازاقستان فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىعى» اتىن بەردى. ءسوز جوق, ەستە قالاتىن, جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرەتىن ۇلاعاتتى باستاما. ءتۇس اۋا ات قويىپ, ايدار تاعىلعان, جاڭارىپ, جاسارعان كوشە ادامدارعا لىق تولدى. قولدارىنا گۇل ۇستاعان مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ءجۇزى بال-بۇل جانادى. سالتاناتتى جيىن باستالار تۇستا سوناۋ قىزىلوردادان رەسپۋبليكالىق ۆەلوشەرۋگە قاتىسۋشى ءبىر توپ ساڭلاقتار ورتالىق الاڭعا كەلىپ جەتتى. ولاردى قىزىلوردالىق بەلگىلى باپكەر ا.شومىشباەۆ باستاپ كەلىپتى.
سالتاناتتى جيىندى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اشتى.
– قۇرمەتتى سەمەيلىكتەر, ءدۇبىرلى جيىنعا قاتىسۋشى قوناقتار, – دەپ باستادى قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ءوڭىر باسشىسى. – قازاقستان فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىق مەرەكەسى قۇتتى بولسىن. ەلباسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دەنساۋلىعى مىقتى, سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋ ءۇشىن بۇقارالىق سپورتقا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەنى بەلگىلى. ەلىمىزدە سپورت دامىپ كەلەدى. ءبىر عانا مىسال. «شاحتەر» مەن «اقتوبە» فۋتبول كوماندالارى ۋەفا سايىستارىندا ەۋروپانىڭ مىقتى كوماندالارىمەن تەڭ ونەر كورسەتتى. قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى فۋتبولدىڭ ءبىر عاسىرلىق تويى قۇرمەتىنە كوشەگە جاڭا اتاۋ بەردى. بىزگە سوناۋ قىزىلوردادان جاس ۆەلوسيپەدشىلەر كەلىپ قۇرمەت كورسەتىپ تۇر. بۇل وڭىردەن مارات ساتىبالديەۆ, سەرگەي كاپۋستين سياقتى بەلگىلى شاباندوزدار شىققان. كۇنى ەرتەڭ ولاردىڭ جولىن جاستار جالعاستىراتىنى ءسوزسىز.
قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسى پرەزيدەنتىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى سەيىلدا بايشاقوۆ بۇل مەرەكەنى ەستە قالارلىقتاي اتاپ ءوتىپ جاتقان ءوڭىر باسشىسىنا العىسىن ءبىلدىردى. «شىنىندا دا فۋتبولعا كوڭىل ءبولۋدىڭ, ايماقتا 100-دەن استام فۋتبول الاڭدارىن سالۋدىڭ, سەمەيدەگى «سپارتاك» ستاديونىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, وسكەمەندەگى «ۆوستوك» ستاديونىنىڭ جاڭارتىلۋىنىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار, ونىڭ ناتيجەسى بولادى», – دەپ اتاپ كورسەتتى اتاقتى فۋتبولشى.
شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كەڭ زالىنداعى فۋتبولدىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا دا مازمۇندى ءوتتى. وعان قاتىسقان فۋتبول ارداگەرلەرى, وسى تاقىرىپتى زەرتتەپ جۇرگەن ماماندار مەن عالىمدار ەلىمىزدەگى فۋتبولدىڭ قالىپتاسۋى, ونىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, اقساپ جاتقان تۇستارى جايلى دا ويلارىن ورتاعا سالدى.
كەشكىلىك جاڭارىپ, جاسارعان «سپارتاك» ستاديونىنا ادامدار سىيماي كەتتى. مۋزىكا اۋەنى شارىقتاپ تۇر. مەرەكەلىك ءىس-شارانى سەمەيلىكتەر اسەرلى وتكىزدى. فۋتبول ارداگەرلەرى مەن جاستار ساپ تۇزەپ وتكەن سوڭ ءوڭىر باسشىسى ب.ساپارباەۆ جينالعانداردى قۇتتىقتادى. بۇدان كەيىن ونەر شەبەرلەرى قىزىقتى كونتسەرت قويىپ, وتشاشۋ بولدى. ەرتەڭىندە 22 قىركۇيەك كۇنى دە مەرەكە جالعاسىن تاپتى. «ميلليوندار كۋبوگى» رەسپۋبليكالىق تۋرنيرىنا قاتىسۋشىلاردى مەرەكەگە ەرەكشە ازىرلەگەن قالا اكىمى ايبەك كارىموۆ قۇتتىقتادى. بۇدان كەيىن فۋتبول ارداگەرلەرى اراسىنداعى سايىس قىزىپ سالا بەردى. سامايلارىن اق قىراۋ شالعان بايىرعى فۋتبول شەبەرلەرى وزدەرىنىڭ وشپەس ونەرلەرىنىڭ ءبىر پاراسىن كورسەتىپ, كورەرمەندەردى كول-كوسىر قۋانىشقا بولەدى.
اتاقتى بالۋان داۋلەت تۇرلىقانوۆتىڭ جۇلدەسى ءۇشىن قازاق كۇرەسىنەن وتكەن حالىقارالىق تۋرنير دە مەرەيتوي ابىرويىن اسقاقتاتا ءتۇستى. بالالار ۆولەيبولى فەستيۆالى, فۋتبولدىڭ ءبىر عاسىرلىق تويىنا ارنالعان كورمەنىڭ اشىلۋى ەستە قالارلىقتاي ءوتتى. شوۋ-باعدارلاما, قازاقستاندىق ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ كونتسەرتى مەن وتشاشۋ كورەرمەنىن بارىنشا كوپ جينادى. فۋتبول مەرەكەسىنىڭ ءتالىم الاتىن جاقتارى از بولعان جوق.ونى وتكىزۋگە وبلىس, قالا جانە اۋدانداعى ەل باسقارىپ جۇرگەن ازاماتتار دا ۇلەس قوستى, قوناقتاردى كۇتىپ, ولكەنىڭ تاريحي جادىگەرلەرىمەن تانىستىردى.
تەك حالىقارالىق جارىستاردا ابىرويىمىز اسقاقتاي تۇسسە دەگەن نيەت جالعاسا بەرگەي.
وڭداسىن ەلۋباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
سەمەي قالاسى.
–––––––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.
