ايماقتار • 01 مامىر، 2020

سارىارقاداعى سارجالىن ساعىنادى ەكەن!..

762 رەت كورسەتىلدى

سەمەيدەن شىعىپ، سولتۇستىككە – سايىن سارىارقاعا بەت العانىڭىزدا جولاي كەزىگەتىن قاراسۋدان كەيىنگى ەكىنشى ءبىر ىرگەلى اۋىل سارجال دەپ اتالادى. بۇل ءوڭىر – كەشەگى الاشوردا ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولعان حالەل عابباسوۆ، تاعى ءبىر الاش ارىسى احمەتجان قوزىباعاروۆ، سول زاماندا سەمەيدە شىعا باستاعان «قازاق ءتىلى» گازەتىنىڭ رەداكتورى، ال ودان كەيىنگى جەردە «ەڭبەكشى قازاق» (قازىرگى «Egemen Qazaqstan») گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارعان شايمەردەن توقجىگىتوۆتىڭ جانە تاعى باسقا كوپتەگەن قاسقالار مەن جايساڭداردىڭ كىشى وتانى.

وكىنىشكە قاراي سول قا­سيەت­تى سارجال اۋىلىنىڭ ءبىر باسىنا جەتەرلىك قاسىرەتى دە بارشىلىق. ويتكەنى، حح عاسىردىڭ ديكتاتورى اتانعان ءستاليننىڭ وكىمى­مەن سەمەي اتوم پوليگونى جايعاسقان دەگەلەڭ تاۋى مەن ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ارا قاشىق­تىعى نەبارى جيىرما بەس شاقىرىمداي عانا. ال قازىر دە سارجالدىڭ داڭقى قى­­مىزدى اۋىل رەتىندە مۇ­قى­م رەسپۋبليكا كولەمىنە اي­گى­لى دەسەك، ارتىق ايتقاندىق ەمەس.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا ءجۇز ەلۋدەن استام سارجالدىق قان ماي­دانعا اتتانىپ كەتە بارادى. ءسويتىپ ادام كۇشى جەتىس­پەي ەلدەگى كارى-جاس قينالا باستاعاندا، قۇداي وڭداپ دەگەندەي، بۇلار­دىڭ كوكتەن ىزدەگەندەرى جەردەن تابىلادى. بىراق جەر­گىلىكتى حالىق وزدەرىنە كەلىپ قوسىلاتىن تىڭ كۇشتىڭ قازاق ەلىنە ءبىر قيىرداعى ەدىل بويى مەن قاپ تاۋىنان جەر اۋدارىلعان نە­مىس­تەر ەكەندىگىن ەستىپ، بىل­گەن­دە قاتتى ابىرجىپ قالا­دى. كەيى­ننەن بەلگىلى بول­عانداي، قازاق­ستانعا سول شاقتا جارتى ميل­ليونعا جۋىق نەمىس جەر اۋدا­رىلىپ، كوشى­رىلسە، سو­­­نىڭ ءجۇز مىڭنان استامى ەڭ­بەك ارمياسىنا جىبەرىلىپ­تى. كە­ڭەس وكىمەتىنىڭ ساياساتىن كور­مەي­سىز بە، الگى­لەر­دىڭ قال­عان­دارىن بۇكىل ەل كولە­مىنە تارىداي شاشىپ جىبەر­­گەن ەكەن. دەمەك كەيىن ولار­دىڭ ءتىلىن قالاي دامىتامىز، مەك­تە­بىن قايتىپ اشىپ بەرەمىز دەپ باس اۋىرتقىسى كەلمەگەن عوي.

ءسويتىپ سارجال اۋىلدىق كەڭە­سىنە قاراستى ءتورت كول­حوزعا جەر اۋىپ كەلگەن ەلۋگە جۋىق وتباسى جايعاس­تى­­رى­لادى. ولاردىڭ ىشى­نەن ەڭبەك ار­مياسىنا الىن­عان­داردىڭ كوبى ازاپ پەن اش­تىق­تان كوز جۇمعان كورى­نەدى. ال قازاق ىشىندە قال­عان­­دارى بىرتىندەپ جەرگىلىكتى حا­لىقپەن ءسىڭىسىپ كەتىپتى. وعان حالقىمىزدىڭ باسقاعا اۋىزداعىسىن جىرىپ بەرەتىن اقكوڭىل، باۋىر­مالدىعى، ال جەر اۋىپ كەلگەن­دەردىڭ بىرىنشىدەن ەڭبەك­شىلدىگى، ەكىنشىدەن تارتىپكە مويىنۇسىنا بىلەتىن ابزال قاسيەتتەرى سەپ بولسا كەرەك.

ۇشىنشىدەن، تورتىنشىدەن دەپ تارقاتىپ ايتاتىن بولساڭ، ەكى حالىق تا جاقسى قاسيەتتەن كەندە ەمەس-ءتى. ءبىزدىڭ اۋىل­دىڭ ادامدارى، اسىرەسە نەمىس­تەر­دىڭ تەز ارادا قازاق ءتىلىن مەڭ­گەرىپ العانىنا ءتانتى بولىپ­تى. قۇلاعىنىڭ مۇكىسى بار مانا­بەلدىڭ ءوزىنىڭ شاما-شار­قىنشا ءتىل ۇيرەنىپ العانى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. «مالدى قايىرىپ الىپ كەلدىم، ەندى شەڭگەل قايىرۋعا كەتىپ بارامىن» دەيتىن كورىنەدى الگى سابازىڭ. بۇل كىسىنىڭ شىن اتى يمانۋەل ەكەندىگىن كەيىندە عانا بىلدىك قوي.

مەنىڭ اكەم سەيسەن ەلۋىن­شى جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيىن سارجال اۋىلدىق كەڭە­سىنىڭ توراعاسى بولدى. ال ەلۋىن­شى جىلدىڭ باسىندا شاعىن ءتورت شارۋاشىلىقتىڭ باسى بىرىك­تىرىلىپ، ۇلكەن كول­حوزعا اينالعان ەدى. سوندا كول­حوز­شى­لاردىڭ بىرىككەن جيى­نىندا جاڭادان ۇيىم­داس­تى­رىلىپ جاتقان ۇلكەن شارۋاشىلىققا جەرگىلىكتى حالىق گەرمانياداعى نەمىس كوممۋنيستەرىنىڭ كوسەمى ە.تەلماننىڭ ەسىمىن بەرۋگە ءبىر كىسىدەي قول كوتەرىپتى. مۇنى ەندى كەشەگى اتالارىمىز بەن اعالارىمىزدىڭ اسىرە بەلسەندىلىگى دەپ تە، سونىمەن بىرگە تاعدىردىڭ تالكەگىمەن اۋا كوشىپ جۇرسە دە، ادامدىق قاسيەتتەرىن جوعالتپاعان نەمىس اعايىندارعا كوڭىلى دەپ تۇسىنۋگە دە بولادى. ارادا ءتورت-بەس جىلدان كەيىن اكەم كومسومولدىق جولدامامەن اتالعان كولحوزدىڭ تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ بارادى.

مۇنى ايتىپ جاتقانىم سول، سوندا وسى مانابەل اقسا­قال باستاعان ءبىراز نەمىس اعا­يىن­دار اكەمنىڭ قول استىندا جۇمىس ىستەدى. اكەم فەرمانى جازدا جايلاۋعا كوشىرگەندە ماناكەڭدى جايماداعى قىس­تاق­تىڭ كۇزەتىنە قالدىراتىن-دى. جايما دەپ اتى ايتىپ تۇر­عانداي، شاعان وزەنى كوك­تەمدە وسى القاپقا مولىنان جايىلىپ، سۋ باسىپ قالاتىن ەدى. ونىڭ شابىندىققا قانشا­لىقتى ءتيىمدى ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. مۇنىڭ سىرتىندا كۇزەتتە قالعان مانابەل اقساقال باۋ-باقشامەن دە الاڭسىز اينالىسىپ، ءبىر جاساپ قالاتىن. سودان سوڭ جەمىس پىس­كەن كەزدە ءبىر تاۋىعىن سو­يىپ دەگەندەي باستىعىن قوناق­قا شاقىراتىنى بار. ال جەمىس دەگەنىڭىز ءبىز ءۇشىن تاڭ­سىق دۇنيە. سوندىقتان اكەم­نەن قالماي مەن دە ەرە بارامىن.

ارەدىگىندە وسى ءۇيدىڭ ءبىر ۇلى، كلاستاسىم يوحان ەكەۋى­مىز ىرگەدەگى «جەتى بالا» وزەنىنە بالىق اۋلاۋعا بارا­­مىز. قولىمىزدا قولدان جا­سال­عان قارماق. نەگىزى بۇل شا­عان وزەنى عوي. سونىڭ ءبىر قول­تى­عىن «جەتى بالا» اتاندى­رىپ جىبەرگەن ءوزىمىز. سول جەتى بالانىڭ ىشىندە وسى يوحان دا بار. بۇل سابازدىڭ دا شىن اتى يوگانس ەكەندىگىن بەرتىندە بىلدىك قوي. ال ەندى ول بالىق اۋلاعاندا دۇنيەنىڭ ءبارىن ۇمىتادى. قارماعىن با­لىق قاققان سايىن ونىڭ قۋانى­شىن كورسەڭىز، شىركىن!

ءبىر كۇنى تاعى دا بالىقتى مولى­­نان ۇستاپ، وزەن جاعا­سىن­­دا الاڭسىز جاتىر ەدىك، جەر جاڭعى­رى­عىپ، دۇڭكىلدەي جونەلدى. بايا­عى سىناق شىعار جۇرگىزىلىپ جات­قان دەپ وعان ونشا ءمان بەر­­مەپ ەدىك، جارقاباق ۇستىن­دە ءتى­زىلىپ تۇرا قالعان ءۇش-ءتورت ات­­تىلى ادامدى كورىپ، شو­­شىپ كەتتىك. ال ونىڭ ءبىرى اكەم بولسا، نەعىپ شوشىمايىن!

– قولدارىڭداعى انا با­لىق­­تارىڭدى سۋعا جىبەرىڭ­دەر دە، بەرى كەلىڭدەر، – دەدى اكەم. سونسوڭ جارقاباق باسىنا كوتەرىلگەن بارشامىزعا كوزىن الارتا قاراپ، زىلدەنە سويلەدى. – ءيا، نەمەنە بالىق اۋلاپ نە بولدى، اش ءجۇر مە ەدىڭ­دەر؟ وبال-ساۋاپتى بىل­مەي­تىن قايدان شىققان جۇ­گەر­مەك­سىڭدەر؟ بۇدان كەيىن با­لىققا تيىسپەيتىن بولاسىڭ­دار! ال قازىر العا تۇسىڭدەر، – دەي كەلىپ، ءبارىمىزدى اۋىلعا قويشا ءيىرىپ الىپ كەتتى.

ءسويتىپ نەمىستەر ءبىزدىڭ ۇل­كەن­دەردى بالىق جەۋگە ۇي­رەتە الماسا دا، اكەمنىڭ ولار­دى قىمىزعا قۇمار قىلىپ قوي­عانىن ايتايىن ەندى. بور­تە اپانىڭ كۇيەۋ بالاسى، ەل «كورىك» اتاندىرىپ جىبەر­گەن گەورگ شتايگەر اكەمنىڭ قاراماعىنداعى ماقتاۋلى باس باقتاشى بولسا، ال ايەلى اليسا الدىڭعى قاتارلى ساۋىنشى ەدى. ءوزى دە اقكوڭىل، اقكوي­لەك كورىك اكەممەن قۇر­داس­تىعىن الدىعا سالىپ، ەركە مىنەز تانىتىپ قالىپ جۇرە­تىن. ەندى ول قىلىعى اس­قى­نىپ، كەيىنىرەكتە ورىس­تەن اندەتىپ قايتاتىندى شى­­ع­ا­رادى. سويتسە، كولحوز ورتالىعىنداعى دۇكەنگە بارىپ، ارا-تۇرا اراقتىڭ ءبىر قۇمىراسىن جازعىزىپ الا بەرەدى ەكەن. تەگىندە نەمىستەر اراققا قۇمار حالىق ەمەس. ال مۇنىڭ اراققا سالىنا باس­تاۋىنىڭ سىرى مىنادا ەكەن. جۇبايى اليسانىڭ ايتۋىن­شا، كورىكتى اراققا اۋىز­دان­دىرعان ىرگەدەگى پولي­گون­نىڭ وفيتسەرلەرى بولىپ شى­عادى. سىناق بولاتىن كۇنى ءار قىستاققا، بولماسا جاي­لاۋداعى اۋىلعا ءبىر-بىر­دەن وفيتسەر كەلىپ، مۇن­دا­عى­لاردى سىرتقا شىعا­رىپ جاتقىزىپ، اسپانعا قارا­ماۋىن قاداعالايدى. سىناق وتكەن سوڭ كورىك سەكىلدى اق­كوڭىل جانداردى وڭاشالاپ الىپ شىعىپ، «اقاڭنان» قىر­لى ستاقانمەن ءبىردى-ەكىلى تارت­قىزىپ جىبەرەتىن كورىنەدى. «ال ىشپەسەڭ، اجالىڭنان بۇ­رىن ولەسىڭ، ونىڭ ەمى وسى عانا» دەي­تىندەرىن قايتەرسىڭ!

كەيىندە ونشاقتى بالانىڭ اناسى اتانعان اليسا تاتە مۇنىڭ ءبارىن باستىعىنا جىلاپ وتىرىپ جەتكىزگەندە، اكەم: ء«وزىڭ ء«جا» دەسەڭ، مۇنىڭ ءبىر ەمى بار، سوندا كورىكتىڭ بەتىن بەرى قايتارامىز» دەپتى. كوپ بالالى انا ء«جا» دەمەگەندە قايتەدى؟! «وندا وسىدان باس­تاپ بيە بايلاپ، قىمىز اشىتىپ ىشەسىڭدەر. جازدا رەتى بولماسا دا، قىستا جىلقىنىڭ ەتىن جەيسىڭدەر. نەبىر اۋرۋدىڭ ەمى وسى» دەيدى اكەم. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى دەپ وسىمەن قايىرساق، بۇدان كەيىنگى جەردە كورىك اراقتى اۋزىنا تاتىپ المايتىن بولدى. ال جۇ­مىسىن بۇرىنعىسىنان دا شي­راتا تۇسكەن ونى فەرما باس­تىعى كولحوز، اۋدان باس­شى­لارىنا ايتا ءجۇرىپ، ماس­كەۋ­دەگى بۇكىل­وداقتىق اۋىل شارۋا­شىلىعى جەتىس­تىك­تەرىنىڭ كورمەسىنە وزات باقتاشى رەتىندە جىبەرىپ العانى دا بار.

جايلاۋ دەمەكشى، ايىندا ەكى-ءۇش رەت پوشتاشى كەلگەندە ۇلكەن-كىشى بولىپ ءبىر جاساپ قالامىز. گازەت-جۋر­نال وقۋعا قۇمارلىق وسى كەز­دەن باستالعان بولار. وعان قوسىمشا اسكەردە جۇر­گەن­دەردەن اسىعا حات كۇتەتى­نى­مىز دە بار. سول شاقتا نەمىس ازا­ماتتارى دا اسكەر قاتارى­نا الىنا باستاعان بولاتىن. سونىڭ ءبىرى كلاستاسىم يوحاننىڭ تۋعان اعاسى گەر­مان دا اسكەر قاتارىنا شاقى­رىلعان. ء«بىزدىڭ اسكەري بولىمدە ەكى-اق قازاق بارمىز» دەپ حات جازاتىن سابا­زىڭ وسى. مەنىڭ وزىنە جول­داعان حاتىما ول دا ەرىن­بەي ۋاقىت تاۋىپ جاۋاپ جازىپ جاتادى. وندايدا اكە-شەشەم ء«يا، اعاڭ نە ايتادى؟» دەپ قويادى. ايتپاقشى، سول گەرمانىڭىز كەيىندە بىزبەن وقيتىن روزا پفەيفەر دەگەن قىزعا ۇيلەنىپ، بىزگە جەزدە بولىپ شىعا كەلگەن-ءدى.

جايلاۋعا ايىنا ءبىردى-ەكىلى اۆتوكلۋب كەلىپ، كينو كورسەتىپ كەتەدى. ال پەتر باۋەر دەگەن اتان تۇيەدەي اتامىز مالدى دا، ادامدى دا ەمدەيتىن امبەباپ ادام ەدى. قالاي بولعاندا دا، سول شاقتا جۇقپالى اۋرۋ دەگەندى بىلمەسەك، سول وڭدى ماسەلەدە بۇل كىسىنىڭ دە ۇلەسى زور بولعانى انىق. ال وسى اتامىزدىڭ فرانتس دەگەن ۇلى بىزگە نەمىس تىلىنەن ساباق بەرگەن ەدى. اكەسى سياقتى بويى قانشالىقتى زور بولسا، ىشكى دۇنيەسى دە سوعان وراي كەڭ بولاتىن. وسى ورايدا ءبىر ايتا كەتەتىن جايت، ءبىزدىڭ ەلمەن ءسىڭىسىپ كەتكەن نەمىس اعايىنداردىڭ 1979 جىلعى تسەلينوگراد-ەرەيمەنتاۋ وقي­عاسى كەزىندە سىرتقا قاراپ موڭىرەگەندەرىن ەستىمەپپىز.

راس، توقسانىنشى جىلدارى سارجالداعى نەمىستەر دە تاريحي وتاندارىنا قاراي ۇدەرە كوشتى. سوندا اكەم كوشەرلىككە قۇرداسى كورىكتەردى ۇيگە شاقىرعان. ال قۇرداسى بولسا اكەمە «كوزىمدەي كورىپ ءجۇر» دەپ ارباسىن، ات-تۇرمانىمەن الا كەلىپتى. كەيىن ول گەرما­نيا­دان كوپكە دەيىن حات جازىپ، «تۇسىمدە جايمانى كورەمىن، سار­جالدى ساعىندىم» دەيتىن كورىنەدى. پوليگون زاردابىنان قىمىزبەن ەمدەلىپ جازىلعان كورەكەڭ جاسى توقسانعا جا­قىن­داپ ومىردەن ءوتىپتى. باياعى يوحان-يوگانس روتفۋس بولسا، گەرمانياڭىزدىڭ وزىن­دە ونەر­تاپقىش اتانىپ، اق­شالاي اجەپتاۋىر سىياقى­عا يە بولىپتى. ءيا، ول تەلمان اتىنداعى سوۆحوزدا كوبىندە تەحنيكا جاعىندا بولعان ۇقىپتى جانداردىڭ ۇرپاعى ەدى عوي. ايتپاقشى، اۋدان كولە­مىند­ەگى ەڭ ۇلكەن ءھام وزىق شارۋا­شىلىق باسشىسى كا­بىر قايىرحانوۆ دەگەن اعا­­مىز رەسپۋبليكا جوعا­ر­عى كە­ڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ ساي­لانسا، وعان دا نەمىس اعايىن­داردىڭ قوسقان ۇلەسى قوماقتى بولعاندىعى شىندىق.

ءسوز ورايىنا قاراي، ەميل ەننەر دەگەن ازاماتتىڭ سارجال­دان گەرمانياعا كوش­پەي قال­عانىن ايتا كەتەيىن. بۇل اكە-شەشەسىنىڭ كەزىن­دە قا­لىڭ­دىقتى، ءوزىمىزدىڭ قا­رىن­داسىمىزدىڭ ءبىرىن قازاقتىڭ ءجون-جورالعىسىمەن قۇدا ءتۇسىپ كورشى اۋىلدان الىپ كەلگەن بولاتىن. سار­جالداعى توي دا نەگىزىنەن قازاق داستۇرىمەن وتكەنى دە شىن­دىق. بۇگىندە ەكى بالاسى اياقت­انعان. ال ونىڭ تۋعان ءىنىسى اري ءبىر بالاسىمەن گەرمانيادا تۇرسا، ەكى بالاسى قازاقستاندا. اعايىندىلار ءبىر-بىرىنە ءجيى بارىپ تۇرادى. ء«بىرى توقسانىندا، ەكىنشىسى توقسانعا جاقىنداپ ومىردەن وتكەن اكە-شەشەمىز وسىندا. كوشپەي قالۋىمىزعا ول دا سەبەپ بولدى. ال ءبىز دە كو­شىپ كەتسەك، مۇنداعىلار­مەن تامىرىمىز ءۇزىلىپ قالا­­­دى عوي. سودان سوڭ ءبىر اي­تايىن دەگەنىم، سول، قازىردە ەكى بالا توبەلەسە قالسا، سودان ۇلتارالىق كىلتيپان ىزدەيتىن بولدىق. ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە وعان ەشكىم ءمان بەرىپ جاتپايتىن»، دەيدى ەميل.

تاعى دا سوزدەن ءسوز شى­عادى. ەكى حالىق اراسىن­داعى قۇدالىق سوناۋ سوعىستىڭ اياق جاعىندا باستالعان بولاتىن. ول كەزدە مەنىڭ اكەمنىڭ قۇرداسى كاكەن اعا گيلا دەگەن نەمىس قىزىنا ۇيلەنەدى. ەلدەن سەمەيگە العاش كوشىپ بارىپ تۇراقتاعان دا وسى كىسىلەر. قالاعا بارساق، ءبارىمىز سول ۇيگە تۇسەتىنبىز. وزدەرى كوپ بالالى وتباسى بولسا دا ولار كىسى جاتىرقامايتىن. ەڭ قىزىعى، گيلا شەشەي ورىس مەك­تەبىندە قازاق تىلىنەن سا­باق بەرەتىن ەدى. ال ەرنا ەسىم­دى نەمىستىڭ جاس قىزىن تور­عىن دەگەن اپامىزدىڭ ءوز قولىنان ۇزاتقانى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ايتا بەرسەڭ مۇن­داي جارقىن مىسالدار جەت­ىپ­ارتىلادى. ال ونداي دە­رەك­تەر كەزىندە ءتۇرلى دەڭ­گەيدە جاۋاپتى قىزمەت ات­قار­عان اتالعان ەلدىڭ تۋما­سى بەكەن تەمىروۆتىڭ وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جارىق كور­گەن «سارجال: اۋىلىمنىڭ تاري­حى – ەلىمنىڭ تاريحى» اتتى كو­لەمدى كىتابىندا بارشىلىق.

بىردە ينتەرنەت جاڭالىق­تارىنا كوز جۇگىرتىپ وتىرسام، ءالپى تاۋىنىڭ ۇشار بيىگىنەن ءبىر ەۋروپالىق تازا قازاق تىلىن­دە قازاق ەلىنە، سونىڭ ىشىن­دە سارجالدىقتارعا دۇعاي-دۇعاي سالەم جولداپ جاتىر ەكەن. سويتسەم ول وسىن­دا دەمالىپ جاتقان ءتۇبى سارجالدىق نەمىس ازاماتى بولىپ شىقتى. ءيا، ولار ءبىزدى ۇمىتقان جوق. ءبارى بولماسا دا، كوبى مەكتەپ بىتىرگەندەرىنىڭ پالەن جىلدىقتارىنان قالماي­تىنىن دا ەستىپ قالامىز. وسى ورايدا ولاردىڭ قازاق جاندى بولىپ وسۋىنە قازاق تىلىندە وقىپ، ءبىلىم العاندىعى بىردەن-ءبىر سەبەپ بولدى دەپ بىلەمىن. ونى ايتاسىز، بىزبەن قاتارلاس وقىعان ولەندا باۋەر ەسىمدى نەمىس قىزى مەكتەپتى كۇمىس مەدالمەن بىتىرگەن بولاتىن. ءتىپتى شنايدەر نىسپىلى، جاستارى سەكسەننىڭ جۋان ورتاسىنان اسقان اتا مەن اجە گەرمانيادان اۋدان ورتالىعى قاراۋىلعا ءبىرجولا كوشىپ كەلگەنىن ەستىپ جاتىرمىز. «بالالارىمىز سول جاقتا تۇرا بەرسىن. مۇندا دا تۇرمىستاعى قىزدارىمىز بار. سولاردى، قازاق قۇدالارىمىزدى، جالپى قازاق ەلى مەن جەرىن قيمايمىز»، دەيدى ولار. ولار سولاي دەسە، ءبىزدىڭ دە الىستاعى اعايىنداردى ساعىنىپ، قولعا قالام الىپ جاتقانىمىز سوندىقتان!

 

داۋلەت سەيسەن ۇلى،

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار