– گرەكتەردىڭ نەگىزگى اتاۋى – ەلليندەر. ولاردىڭ دا تاعدىرى كۇشتەپ جەر اۋدارىلۋعا تاپ بولعان باسقا دا حالىقتاردىڭ تاريحى ءتارىزدى قاسىرەتتى. قازاق دالاسى ەلليندەردىڭ تۋعان وتانىنا اينالدى. وزدەرىن باۋىرلارىنا باسقان قازاقتىڭ جاقسىلىعىن ۇمىتپايدى. عىلىمي ەكسپەديتسيا قۇرامىندا حريستوفور باردانەس دەگەن گرەك XVIII عاسىردىڭ 70-جىلدارى قازاق دالاسىن ارالاسا كەرەك. كەن ىزدەۋشى گرەكتەر دە كەلىپتى. ءتىپتى, ميلتيادي دەگەن گرەك ەرتىس بولىستىعىندا تۇرعان كورىنەدى. ال جالپى, قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە كەلگەن گرەكتەردى پونتيلىكتەر دەپ اتايدى. بىراق پونتي تىلىندە, پونتي ديالەكتىسىمەن سويلەيتىندەر دە كوپ ەمەس. كەرىسىنشە, اۋىلدا تۇراتىن گرەكتەردىڭ قازاقشا سويلەگەندەرى كەرەمەت, – دەيدى ليۋدميلا پەتروۆنا.
پونتيلىكتەر, ياعني, قاراتەڭىزدىك, ەللادا مەن كىشى ازيادان شىققاندار, پونت – كىشى ازيا ارالىنىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا. ەگەمەندىك العان جىلدارى ەلىمىزدە تۇراتىن ەتنوس وكىلدەرى جاڭعىرۋ جولىنا ءتۇستى. ەتنو-مادەني ورتالىق وكىلدەرى اۋدان, اۋىلداردى ارالاپ ەتنو-ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىردى. گرەكتەردىڭ قازاق جەرىنە كەلگەنى تۋرالى دەرەكتەر, ەسكى فوتوسۋرەتتەر جيناستىرىپ, ارحيۆتەردى اقتارىپ, دەرەكتەر قورىن جينادى.
«ەلپيدا» ورتالىعىنا ەلىمىزدەگى گرەك ەلشىلىگى دە قولداۋ كورسەتەدى. جەكسەنبىلىك مەكتەپتە ۇلكەندەر, بالالار مەن جاستار جاڭا گرەك ءتىلىن ۇيرەنىپ, وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىنىڭ رۋحاني مادەنيەتىمەن تانىسادى.
– قازاق دوستارىم كوپ, كورشىلەرىم بار. ورتالىقتاعى گرەك بالالارى قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋدە. جەرلەسىمىز, اۋىلدا وسكەن گرەك بالاسى لامبريان توپۋزيديس ۇلتتىق ارنادا قىزمەت ەتەتىنىن ماقتان ەتەمىز, – دەيدى ليۋدميلا يفاندوپۋلو.
– گرەكتەر ءوزى قانداي حالىق؟..
– ەڭبەكقور, كوڭىلدى, بايسالدى, مومىن جانە ءبيشى حالىق. مەن گرەكتەردىڭ كەلىنىمىن عوي, بىلەمىن. ۇلتتىق اسپاپتارى كەمەندجيدىڭ داۋىسىن ەستىگەندە كارى, جاسىنا قاراماي تاڭ اتقانشا بيلەۋگە بار.
– گرەكتەردىڭ كەلىنىمىن دەيسىز بە؟..
– اتا-انام بالاشوۆتار, پەتر يليچ پەن ماريا ياكوۆلەۆنا, ومىرلەرىن ەڭبەككە ارناعان ادامدار. اكەم سوعىس ءورتىن كوردى. انام سوعىس كەزىندە بايلانىس مامانى بولدى. جولداسىم ۆلاديمير يفاندوپۋلو – ۇشقىش. الەكساندر, ولگا دەگەن پەرزەنتتەرىمىز ەرجەتتى. بۇكىل وتباسىم گرەك ەتنو-مادەني ورتالىعىنىڭ اشىلۋىنا ۇيىتقى بولدى, ءالى دە قولداپ, كومەكتەسەدى. مەن گرەكتەردىڭ قۋعىن كورگەن تاعدىرلارى, قازاق دالاسىنا كەلۋى تۋرالى قايىن اتامنان كوپ ەستىدىم. گرەك وتباسىنا كەلىن بولىپ تۇسكەن سوڭ, تىنىس-تىرشىلىگىمىز, ءبىتىم-بولمىسىمىز, تاعدىرىمىز وسى حالىقتىڭ بوساعاسىنا بايلانىپ, گرەككە ۇقساپ تا كەتتىك. كوبى مەنى گرەكتىڭ قىزى ەكەن دەپ قالادى.
ءبىر جىلى «ەلپيدانىڭ» 10 جىلدىعىندا «سپەتسەشەلونى يدۋت نا ۆوستوك» دەگەن كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە مەنىڭ قاتىسقانىم بار ەدى. ماسكەۋدەن گرەك تاريحىن زەرتتەۋشى, قۋعىن-سۇرگىن زارداپتارىن جازعان جازۋشى يۆان دجۋحا كەلدى. ەرتىس, جەلەزين اۋداندارىندا تۇراتىن گرەك دياسپوراسىنىڭ ۇلكەندەرىمەن كەزدەسىپ, سول كەزدەن قالعان ەسكى فوتوسۋرەتتەرىن, قۋعىن-سۇرگىن كورگەن وتكەن ومىرلەرىن ءبارىن جازىپ الدى. ءانشى لاكي كەسوگلۋ دا ورتالىقتىڭ قۇرمەتتى قوناعى رەتىندە كەلىپ گرەكشە, قازاقشا اندەر ايتاتىن.
ليۋدميلا پەتروۆنا رەسپۋبليكالىق «فيليا» اتتى گرەكتەر قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى. ول جاقتاعى ەلمەن دە, قوعامداستىقپەن دە بايلانىستارى جالعاسۋدا. ءوزى 2006 جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دەلەگاتسيا قۇرامىندا افينادا وتكەن پونتيلىك گرەكتەردىڭ بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك 6-شى قۇرىلتايىنا قاتىسقان.
ول باسقاراتىن ورتالىقتا «اگاپي» قىزدار حورەوگرافيالىق, «اناگەننيسي» (وركەندەۋ) جانە «ميكرا استەراكي» (كىشكەنتاي جۇلدىزدار) ونەر ۇجىمدارى, «زورباس» دەگەن گرەك حالقىنىڭ ەرلەر ءبيى ۇجىمى بار. «ميكرا استەراكي» (كىشكەنتاي جۇلدىزدار) انسامبلىندە گرەك ورتالىعىنىڭ 5-9 جاسقا دەيىنگى بالالارى بي بيلەپ, ءان سالادى. سونىمەن قاتار, «ورفەي» ستۋدياسى جۇمىس ىستەيدى, «ەلپيدا» دوستارىن شاقىرادى» اتتى فەستيۆال وتكىزىلەدى.
ليۋدميلا پەتروۆنانىڭ ايتۋىنشا, قازىر ورتالىقتاعى گرەك جاستارى حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن, تاريحىن وتە جاقسى بىلەدى. ورتالىق گرەكتەرگە عانا ەمەس, ەللادانىڭ رۋحاني مادەنيەتىن ءبىلىپ, گرەكشە سويلەپ, وقىپ, جازعىسى كەلەتىن قازاقتارعا, باسقا دا ەتنوس وكىلدەرىنە ورتاق.
– ەتنو-مادەني بىرلەستىگىمىزدىڭ اتاۋىن Ελληνικό εθνικό πολιτιστικό κέντρο «Ελπίδα» περιοχής Παβλοντάρ دەپ گرەك تىلىندە جازىپ, ۇيرەنگەنىمىزدىڭ ءوزى كونە گرەك ەلىن, مادەنيەتىن, جازۋىن, ءتىلىن تانىپ-بىلۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرارى انىق. ەلىمىزدە تۇراتىن, قازاق جەرىن وتانىم دەيتىن ءاربىر ەتنوس وكىلى حالىقتار دوستىعىنىڭ كەپىلىنە اينالدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق جەرىندەگى تۇراقتىلىق تۇعىرىن بەرىك ساقتاۋ ساياساتىنىڭ ءمانى وسى. بىزگە دوستىق پەن تاتۋلىقتى, قۇرمەت پەن سىيلاستىقتى بەرىك ساقتاۋ قاجەت, – دەيدى ليۋدميلا يفاندوپۋلو.
پاۆلودار وبلىسى
