ورتالىق ازيانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان مادەنيەتى مەن تاريحى باي ەل. ورتا عاسىرلاردا ۇلى جىبەك جولى قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتكەن. وردا بازار ( ۇلىتاۋ), وتىرار, سايرام, تۇركىستان, سارايشىق سياقتى قالالار مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ توعىسقان جەرى بولدى.
العاشقى قازاق مەملەكەتىنىڭ تاريحى 1465 جىلدان باستالادى. ول كەزدە قازاق حاندىعى التىن وردا مۇراگەرلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قۇرىلدى.
ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز جەرىمىزدى ساقتاپ, ونى كەڭەيتە ءبىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءبىزدى كورشىلەرىمىزبەن تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋگە مىندەتتەدى.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن 1995 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا ازاماتتىق قوعامنىڭ بىرەگەي ينستيتۋتى رەتىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. بۇل قادام ەلىمىزدە تۇراتىن بارلىق ەتنوستاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنىڭ تەڭ ەكەنىن راستايدى.
سونىمەن بىرگە اسسامبلەيا قازاقستاندىق قوعامنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن, مادەني, ەتنوستىق, تىلدىك جانە ءدىني ارتۇرلىلىككە نەگىزدەلگەن ۇلتتىق ورتاق مۇددەنى ايعاقتايدى. مۇنىڭ وزەگىندە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قاندايدا ءبىر ەتنوسقا جاتاتىنىنا قاراماستان تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ جوسپارلى جانە ۇدەمەلى دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسىپ, بولاشاعىن ءبىزدىڭ ەلىمىزبەن بايلانىستىرۋ مۇددەسى تۇر.
ەگەمەندى مەملەكەتىمىزدىڭ زاماناۋي دامۋى ءۇشىن ۇلتتىق ماسەلەلەردى شەشۋ, قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەتتەۋ ەرەكشە ماڭىزدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى, قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ءۇشىن مەدياتسيا راسىمدەرىن قولدانادى. قازاقستان – ۇلتارالىق قاتىناستاردى رەتتەۋدىڭ وزىندىك مودەلىن تاپقان ەل. ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن ەتنوسارالىق دوستىقتى ناسيحاتتاۋ, ونى ەلگە ءتۇسىندىرۋ, سونىڭ نەگىزىندە قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ باستى كەپىلى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇلتتىق ماسەلەلەردى عىلىمي تۇرعىدا شەشۋ – ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
بىرلىك كۇنى مەملەكەتىمىزدىڭ يگىلىكتەرى بارشا قازاقستاندىقتارعا, بارلىق ەتنوستارعا ورتاق ەكەنى انىق اڭعارىلادى. كوكتەمنىڭ سوڭعى ايىنىڭ العاشقى كۇنىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ ءداستۇرى ەجەلگى داۋىرلەردەن جالعاسىپ كەلەدى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, وسىدان 3 مىڭ جىل بۇرىن ەجەلگى يتاليانىڭ تۇرعىندارى جەر مەن قۇنارلىلىقتىڭ قوجايىنى مايا قۇدايىنا سىيىنعان. ونىڭ قۇرمەتىنە كوكتەمنىڭ سوڭعى ايى «ماي» دەپ اتالدى. ال ونىڭ ءبىرىنشى كۇنىندە سالتاناتتى جيىندار مەن مەرەكەلەر ۇيىمداستىرىلعان.
كەڭەس وداعىندا 1 مامىر 1917 جىلدان باستاپ جۇمىسشىلاردىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق كۇنى رەتىندە رەسمي مەملەكەتتىك مەرەكەگە اينالدى. ەلىمىزدە بۇل مەرەكە قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى رەتىندە 1996 جىلدان باستاپ تويلانىپ كەلەدى. ويتكەنى 1995 جىلدىڭ
18 قازانىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ 1 مامىردى قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى رەتىندە بەلگىلەگەن جارلىققا قول قويدى.
ۇلتتار اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋلىق – ەل بىرلىگىنىڭ كەپىلى. 1 مامىر مەرەكەسى حالىقتار دوستىعى مەن ىنتىماقتاستىق رۋحىنا تولى. حالىقتار دوستىعى قازىرگى قوعام دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدى.
بىزگە قاشاندا توزىمدىلىككە نەگىزدەلگەن ادامگەرشىلىك قاسيەت قاجەت. تولەرانتتىلىق دەگەنىمىز – بۇل باسقالارعا دەگەن قاراپايىم توزىمدىلىك قانا ەمەس, سونىمەن قاتار ولاردىڭ جەكە باسى مەن بوستاندىعىنا دەگەن قۇرمەت, بۇل باسقا ەتنوس, ءدىن وكىلدەرىنە, بارلىق ساناتتاعى جانە كەز كەلگەن جاستاعى ادامدارعا دەگەن قۇرمەت. ولاردى باقىت, ادىلدىك, بەيبىتشىلىك, تاتۋلىق ءۇشىن كۇرەسۋ تىلەگى بىرىكتىرەدى.
1 مامىر, بۇل – قازاقستاندى مەكەندەيتىن بارلىق ەتنوستاردى بىرىكتىرە تۇسەتىن, ءارى قاراي بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن ء«بىز – قازاقستاندىقتارمىز!» دەگەن ۇراندى نەگىز ەتكەن ەتنوسارالىق باۋىرلاستىق جانە دىنارالىق كەلىسىم مەرەكەسى.
مارات ابسەمەتوۆ,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
