سوعىس ارداگەرى, ورداباسى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ماحال پولاتبەكوۆ اتامىزدى ءبىز دە الداعى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ قايتقان ەدىك. قان مايدانداعى ەرلىكتەرى ءۇشىن, بەيبىت ومىردەگى ەڭبەگى باعالانىپ بەرىلگەن وردەن-مەدالدارىن سىڭعىرلاتا, قيمىلى شيراق قاريا كەنجە ۇلىمەن ءبىزدى قارسى الدى. مەرەكە جاقىنداعان سايىن كەلۋشىلەردىڭ دە جيىلەيتىنى انىق. كوپتى كورگەن قاريانىڭ كورگەندى كەلىنى باۋىرساعىن ءپىسىرىپ, داستارقان جايىپ قويىپتى. توقساننىڭ التاۋىنا كەلگەن اتا ءالى دە تىڭ. شاي ءىشىپ وتىرىپ, ەلدەگى جاعدايدى كوبىرەك سۇرادى, ۇرپاعىنىڭ دا, ەلدىڭ دە اماندىعىنا الاڭدايتىنىن اڭعارتتى. جاڭالىقتاردى قالت جىبەرمەيتىن ماحال اتا بۇگىندە تەك قۇلاعىنىڭ اۋىرلاعانىنا عانا وكپە ايتادى. ال كۇندەلىكتى كەلىپ تۇراتىن گازەتتەردىڭ ءبىرىن جىبەرمەي جانە كوزىلدىرىك تاقپاي وقيدى ەكەن. قولىمىزداعى كەسەنى باقىلاپ, شايىمىزدىڭ تاۋسىلماۋىن قاداعالاپ تا وتىردى. مايداندا كورگەن قيىندىقتارى تۋرالى ايتقاندى اسا ۇناتا بەرمەيتىن ارداگەر سوعىس مۇلدەم بولماسىن دەپ تىلەيدى. سۇراپىل سوعىستى ەسكە الۋدى اۋىرسىناتىن ماحال اتانىڭ قاباعىنا قايعى, كوڭىلىنە مۇڭ ۇيالاتاتىن تاعى ءبىر جايت, جارىنىڭ دۇنيەدەن وزعانى. ودان بەرى دە 30 جىلدان اسىپتى, دەگەنمەن ۇل-قىزدارىنان بولەك نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن سىي-قۇرمەتى كوڭىلگە دەمەۋ. ال ۇيدەگى كەنجە بالاسى مۇحتار مەن نەمەرەلەرى اتانى اڭگىمەگە كوبىرەك تارتىپ, اسىرەسە نەمەرەلەرى تۋعان جەر تاريحىن كوبىرەك بىلگىسى كەلەدى ەكەن. ءيا, ول زاڭدى دا. بارلىق نەمەرە-شوبەرەلەرىن جاقسى كورىپ, ەركەلەتەتىن قاريا جانىندا ءجيى بولاتىن اسانباي مەن ساقىپجامالدى جاقىن تۇتادى. از-كەم اڭگىمەدەن, قاريانىڭ ەستەلىكتەرىنەن تۇيگەنىمىزدى قىسقاشا بايانداپ وتەلىك.
ماحال پولاتبەكوۆ 1924 جىلى 1 مامىردا دۇنيەگە كەلگەن. اكە-شەشەسىنەن ەرتە ايىرىلىپ, تۋىستارىنىڭ قولىندا وسكەن ول 1932-1936 جىلدارى اشارشىلىقتىڭ سالدارىنان تاشكەنتكە قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولعان. «سوعىس باستالعاندا 17 جاستامىن. تاشكەنتتە 1942 جىلى اسكەرگە شاقىرىلعان 20 جىگىتتىڭ قاتارىندا مەن دە بارمىن. سول كۇنى كولحوزدىڭ توراعاسى كەلىپ: «سەندەردى كەيىنگە قالدىراتىن بولدىق. ۆوەنكوماتپەن دە كەلىسىپ قويدىم. ەر-ازامات ىستەيتىن جۇمىس كوپ, ءبىر اي بويى بيداي ورۋعا كومەكتەسەسىڭدەر», دەدى. بيداي ورۋدىڭ ورنىنا سوعىسقا بارعاندى ءجون كوردىم. ۆوەنكوماتقا ءوزىم بارىپ, مايدانعا جىبەرۋىن ءوتىندىم. اقىرى 18 ورىس, ءبىر ەۆرەي جانە جالعىز قازاق بولىپ مايدانعا اتتاندىق. قورىقپاي بارعانىمنىڭ ءوزى ەرلىك بولدى. سوعىسقا ەلدى, جەردى امان ساقتاپ قالامىن دەپ باردىم», دەيدى قاريا. وسىلايشا مايدانعا اتتانعان جاس جىگىت ۋليانوۆ وبلىسىنا كىشى كومانديرلەر دايارلايتىن 6 ايلىق كۋرسقا جولدانعان. كۋرستى ۇزدىك ءبىتىرىپ, سەرجانت شەنىن يەلەنگەن. سمولەنسك, مينسك, ۆيتەبسك قالالارىن ازات ەتۋگە قاتىسقان. ء«بىراز ۋاقىت باتالون كومانديرىنىڭ اديۋتانتى دا بولدىم. ءوزىمىزدىڭ ەلدەن, كورشىلەس وزبەكستاننان, تۇرىكمەنستاننان, قىرعىزستاننان جىگىتتەر كەلدى. ول زاماندا ەشقايسىسى ورىس ءتىلىن بىلمەيدى, تۇسىنبەيدى. مەنى كوماندير اديۋتانت رەتىندە جىگىتتەرگە ءتىل ۇيرەتىپ, سوعىسقا دايارلىعىن پىسىقتاۋ ءۇشىن جىبەردى. ءيا, قانشاما جىلدار وتسە دە ول كۇندەر, قان مايدانداعى جانكەشتى ەرلىكتەر, قىرشىن كەتكەن جاۋىنگەرلەر بەينەسى كومەسكىلەنە تۇسكەنىمەن ەستەن شىعا قويعان جوق. قايسىبىرىن ايتايىن, ەلگە امان ورالعانىمىزعا تاۋبە ەتتىك. سۇراپىل جىلدار ەسەيتتى, شىنىقتىردى, ومىرگە كوزقاراسىمىزدى وزگەرتتى. ەلگە كەلگەن سوڭ اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىستارىن ىستەپ, پارتيانىڭ حاتشىسى سەكىلدى ءبىراز قىزمەتتەردى اتقاردىق. جەڭىسكە 75 جىل تولسا, مەن سونىڭ 70 جىلىن ايانباي, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنادىم», دەيدى ماحال اتا.
قازىرگى قىزىلجار اۋىلىنىڭ نەگىزىن قالاۋعا مايداننان ورالعان ماحال پولاتبەكوۆ باستاماشىل بولىپ, ۇلكەن ۇلەس قوسقان ەكەن. ءار جەردە 5-6 ۇيدەن شاشىراپ ورنالاسقان وتباسىلاردىڭ باسى قوسىلىپ, ىرگەلى اۋىل قۇرىلادى, ورتالىقتىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان, 30 جىلدان اسا وسىنداعى ۇجىمدى باسقارىپ, شارۋاشىلىقتى كوتەرگەن. اۋىل تۇرعىندارىن ۇيىمداستىرىپ, مەكتەپ, كلۋبتىڭ عيماراتىن وزدەرى تۇرعىزىپ الىپتى. سۇراپىل سوعىستان ەلگە ورالعان سوڭ, ماحال پولاتبەكوۆ تاشكەنت وبلىسى, لەنين اۋدانىندا №109 مەكتەپتە اسكەري جەتەكشى, ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بولدى. ودان كەيىن قازىرگى تۇركىستان وبلىسى ورداباسى اۋدانى, «قىزىلجار» ۇجىمشارىندا باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءارى پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى, لەنين اتىنداعى ۇجىمشاردا باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, كەيىننەن توراعاسى بولدى. تورتكۇل بولىمشەسىن, سونداي-اق ق.سىپاتاەۆ اتىنداعى ماقتا كەڭشارى قۇرىلعاندا №2 بولىمشەنى باسقاردى. سول كەزدەرى بولىمشە 2,5 مىڭ گەكتار ماقتا القابىن ءوسىرىپ «اق التىن» وندىرىسىندە وبلىس, رەسپۋبليكا بويىنشا الدىڭعى ورىنعا شىققان ەكەن. حالقىمىزدىڭ تاۋ تۇلعاسى, قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆ وسى وڭىرگە كەلگەندە ماحال اتانىڭ شاڭىراعىنان ءدام تاتىپ, پىكىرلەسكەن. سول تاريحي وقيعانىڭ ءاربىر ءساتى جاسى 96-عا كەلگەن ارداگەردىڭ جادىندا جاتتالىپ قالعان. ەل باسقارعان اسىل ازاماتتىڭ ەرەكشە بولمىسىن, كىشىپەيىلدىگى مەن قاراپايىمدىلىعىن ايتىپ, ءجيى ەسكە الىپ وتىرادى.
ماحال پولاتبەكوۆتىڭ ەڭبەگى مەن ەرلىگى باعالانىپ, كوپتەگەن ماراپات يەسى اتانعان. ءار جىلدارى «لەنين», ەڭبەك قىزىل تۋ, قۇرمەت بەلگىسى, پاراسات وردەندەرىمەن, «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن», «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن», كسرو حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىنىڭ التىن, ەكى كۇمىس, قولا مەدالدارىمەن, «استاناعا 10 جىل» جانە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىستىڭ بىرنەشە مەرەكەلىك مەدالدارى قاريانىڭ ازاماتتىعىنىڭ, پاتريوتتىعى مەن ەڭبەكقورلىعىنىڭ, ەلگە دەگەن ءمىنسىز قىزمەتىنىڭ بەلگىسى ىسپەتتى. سونداي-اق ول 1994 جىلعى تامىزدا اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ شەشىمىمەن «ورداباسى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتانعان. ء«اربىر ناگرادانىڭ وزىندىك ورنى, ەستەلىگى بار, ءبارى مەن ءۇشىن قىمبات ءارى باعالى. ءوسىپ-ونگەن ۇرپاعىم بار, تاۋبە, تاۋەلسىز ەلىم بار مەن باقىتتىمىن, قاراعىم. باقىتتى تەك ەڭبەكتەن ىزدەۋ كەرەك. سونى ۇمىتپاڭدار!», دەدى قاريا بىزبەن قوشتاساردا.
تۇركىستان وبلىسى
