شىمكەنتتە 1100 جۇمىس ورنى اشىلادى

وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىندا ەلباسى شىمكەنت ءسوزىنىڭ توركىنى شىمنان سوعىلعان قالا دەگەندى بىلدىرەتىنىن مەڭزەي كەلىپ, “شىمكەنت – شىرايلى شاھار” دەپ اتاعان ءجون بولار ەدى دەگەندى ايتتى ازىلدەپ. راسىندا دا, شىمكەنت وسىدان بەس-التى جىل بۇرىنعى قالا ورتالىعىنىڭ الا شاڭى اسپانعا اتقان, ءيىس-قوڭىسىن جەل جەلپىپ اكەتە المايتىن قاپتاعان بازارىنان اجىراعالى جاساڭعىراپ قالعان.    شىبىقتى تەرىس قاداسا دا ءوسىپ كەتەتىن شىم قالا جىل وتكەن سايىن اتتى كىسى ءتۇسىپ قارايتىن ساۋلەتتى قالاعا اينالىپ كەلەدى.   الماتى, استانادان كەيىن ۇلكەن ءۇشىنشى قالاعا اينالعالى وتىرعان شىمكەنتتىڭ جاڭا  باس جوسپارى دايىندالىپ, ءار سالا بويىنشا جاقسى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. قالا اكىمى ارمان جەتپىسباەۆتان ناقتى جاسالىپ جاتقان جۇمىستارعا وراي ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ العان ەدىك. – شىمكەنت قازاقستاننىڭ شىرايلى شاھارلارىنىڭ ءبىرى بولاتىندىعىنا ءسوز جوق.  كەزىن­دە ۇلكەن قايراتكەرلەردىڭ ءومىردىڭ ماڭىزدىلىعىنا وراي, ماعىنالى ءومىر ءسۇر دەيتىن قاناتتى ءسوزىن شىمكەنتتە قالاي بۇرىپ العانىن ەستىگەن شىعارسىز. “ادامعا ءومىر ءبىر-اق رەت بەرىلەدى, سوندىقتان ونى جانعا جايلى شىمكەنتتە وتكىزۋ كەرەك” دەگەن. قازاقستاننىڭ جەرىنىڭ ءبارى جاقسى. ايتسە دە قىسىنىڭ قاۋقارى ءبىر-ەكى ايعا عانا جەتەتىن, تابيعاتى جۇمساق, سوعان وراي ادامدارىنىڭ دا جۇرەگى جىلى, دوسقا قۇشاعى اشىق ءوڭىر تۋرالى جاقسى ءسوز ايتپاسقا بول­مايدى. ادام اعزاسىنا قاجەت ءدارۋ-مەندەر جىل ون ەكى اي ۇزىلمەيتىن وڭتۇستىك دەگەنىڭىز وسى. ال قالا قۇرىلىسى جانە ءساۋ­لەت جونىندە ايتار بولساق, قالا­نىڭ جاڭا باس جوسپارىنىڭ جوبا­سى دايىندالىپ, وندا  حالىق سانى 1,5 ملن. ادامعا بولجانىپ وتىر. قالانىڭ شەكاراسىن 65 مىڭ گەكتارعا كەڭەيتۋ قاراستىرىلعان. قازىرگى تاڭدا باس جوسپاردىڭ جو­باسى ۇكىمەتتىڭ بەكىتۋىنە ۇسى­نىلدى. سونىمەن قاتار, قالا قۇرىلى­سى كاداسترىن قۇرۋ مەن جۇرگىزۋ ماسەلەسى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سوندىقتان دا قالا بيۋدجەتىنەن بۇل جۇمىستىڭ 2-ءشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قارجى قاراستىرىلىپ, قازىرگى تاڭدا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ناتيجەسىن­دە قالا اۋماعىنداعى بارلىق قۇرىلىس جۇمىستارى ەلەكتروندى بازادا ساقتالاتىن بولادى. سونى­مەن قاتار, عيماراتتاردىڭ جانە قۇرىلىستاردىڭ, ساۋلەت نىساندا­رى­نىڭ جاي-كۇيى جانە قالا قۇ­رىلىسىن جوسپارلاۋ, كوشەلەردىڭ قىزىل سىزىقتارى, ينجەنەرلىك-الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدار, تۇرعىن ۇيلەر, كوشە اتاۋلارى مەن ولاردىڭ سانى تۋرالى مالىمەتتەر ەنگىزىلەدى. بۇل جۇمىستاردى 2010 جىلدىڭ قاراشا ايىندا تولىق اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قالانىڭ ەستەتيكالىق كەلبەتىن جاقسارتۋ جانە قالانىڭ مادە­نيەتىن كوتەرۋ, ياعني تۇرعىندارعا ىڭعايلى ورتانى قۇرۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس, قالانىڭ ورتالىق 8 كوشە­سىندە ورنالاسقان عيماراتتاردىڭ سىرتقى كەلبەتى رەتكە كەلتىرىلدى. وتكەن جىلى وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا ورداباسى الاڭىندا ەل تاۋەلسىزدىگىن ءدارىپ­تەي­تىن مونۋمەنت, تەمىر جول ۆوكزا­لى الاڭىندا جىبەك جولى نىشا-نى سالىنىپ,  ت.رىسقۇلوۆقا ەس­كەرت­كىش ورناتىلدى. ورداباسى الاڭى قايتا قۇرىلىپ, “قوشقار اتا” وزەنىنىڭ بويىنان فونتان سا­لىندى, ورداباسى الاڭىنداعى “ەسكى قالاشىق” قايتا قۇرىلىپ, قابانباي باتىر داڭعىلى بويى­نان “تاماشالاۋ الاڭشاسى” جانە تۋ باعاناسى ورناتىلدى. سونىمەن قاتار, اباي ساياباعىندا داڭق اللەياسىن قۇرۋ, اباي ساياباعىنىڭ كىرەبەرىسىنە كوللونادا ورناتۋ, “سامولەت” نىسانىنىڭ ورنىن اۋىستىرۋ, اباي ساياباعىنداعى بالالار كافەسى عيماراتىن “اباي مۇراجايى” ەتىپ قايتا قۇرۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلدى. وسىنداي جۇمىستار بيىل تاعى جالعاسادى. – ۇلكەن شاھارلاردىڭ كۇرە­تا­مى­رى ۇلكەن ءوندىرىس ورىندارى ەكەندىگى بەلگىلى. كورشى وزبەكستاندا تۇرىپ كەلگەن قانداستارىمىز تاريحي وتانىنا ورالۋ مۇمكىندىگى تۋعاندا كۆوتا كۇتپەي-اق ءجانناسىپ دەپ شىم­كەنتكە كوشىپ كەلىپ جاتىر. مۇنىڭ سوڭى تالاي الەۋ­مەت­تىك ماسەلەلەردىڭ قوردالانۋىمەن قوسا, جۇمىسسىز­دىقتى دا كوبەي­تەتىندىگى ءسوزسىز. جاڭادان اشىلىپ جاتقان ءوندىرىس ورىندارى قانشا جۇمىس ورنىن اشۋى مۇمكىن دەپ بولجاپ وتىرسىزدار؟ – وزبەكستان مەن وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىسى مالى-جانى ارالا­سىپ جاتقان كورشى.  كورشى ەلدىڭ باس قالاسى – تاش­كەنتتىڭ ءتوڭى­رەگىندە تازا قازاق اۋىلدارى بار. شىمكەنتتە اعايىن­دارى وتىرعاندا ءارى وتكىسى كەلمەيدى. سوندىقتان جۇمىسسىزدىق كوبەيۋى مۇمكىن دەگەن قاۋپىڭىز ورىندى. ءبى­راق, كاسىپ­كەرلەرىمىز كۇشەيىپ كەلەدى. قالادا يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە بىرقاتار ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بىلتىر “يۋج-پوليمەتالل” وك” اق-تىڭ اككۋمۋ­لياتور زاۋىتى ىسكە قوسىلىپ, وندا 124 جۇمىس ورنى اشىلدى. سونىمەن قاتار, “كورپوراتسيا اتا­­مەكەن” جشس-ىندە تاۋلىگىنە 240 تون­­نا ۇن شىعاراتىن كەشەن ىسكە قو­سى­­لىپ, جاڭادان 75 جۇمىس ورنى اشىلدى. ءوندىرىستى كەڭەيتۋ ەسەبىنەن “را­حات-شىمكەنت” جشس-ءنىڭ بيسكۆيت تسەحىندا, “شىمكەنتماي” اق-تا, “شىمكەنتتسەمەنت” اق-تا, “حيمفارم” اق  سياقتى  ونەركاسىپ مەكەمەلەرىندە قوسىمشا 339 جۇمىس ورىندارى اشىلدى. بۇل باعىتتا ۇستىمىزدەگى جىلى دا بىرقاتار ءىرى جوبالاردى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. اتاپ ايتقاندا, مو­تور مايىن وندىرەتىن ء“HىLL Corpo­ratىon”, كەراموگرانيت پليتالا­رىن شىعاراتىن “ازيا كەراميك”, ءجىپ شىعاراتىن “وكسي تەكستيل”, گيگ­روسكوپتى ماقتا, ماقتالى تسەلليۋ­لوزا شىعاراتىن “حلوپكوپروم تسەلليۋلوزا”, توقىما ءوندىرىسى بويىنشا “يۋتەكس-KZ” كاسىپورىن­دارى ىسكە قوسىلادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قالادا جاڭادان 1100 جۇمىس ورىندارىن اشۋ كوزدەلۋدە. ودان بولەك, رەسپۋبليكالىق “ين­دۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ” جو­باسىنا ەنگىزۋگە شىمكەنت قالاسى بو­يىنشا “پەتروقازاقستان ويل پرو­داك­تس” جشس سياقتى 5 جوبا ۇسىنىلدى. قازىرگى كۇنى يسو سەريالى حالىقارالىق ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىن ەنگىزگەن قالا مەكەمە­لەرىنىڭ سانى 71-گە جەتتى. بۇگىنگى تاڭدا ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارىنىڭ  باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جانە ين­فلياتسيانىڭ كەرى اسەرىن تەجەۋ قا­لا اكىمدىگىنىڭ  تۇراقتى باقىلاۋىندا. – كەيىنگى ون جىلدا قالا كولەمى جاعىنان ايتارلىقتاي ءوستى. قالا ماڭىنان بىرنەشە شاعىن اۋداندار پايدا بولدى. وسىعان وراي ارىز-شاعىمدار دا كوبەيگەن. بىرەۋىندە ەلەكتر قۋاتى ءالسىز, ەندى بىرىندە جول جوق, اۋىز سۋدى تاسىمالداپ ءىشىپ وتىرعاندار بار. سۇراپ بارار, تالاپ ەتەر جەرى – اكىمدىك... – قالا حالقى وسكەننەن كەيىن تۇرعىن ءۇي سالماي تۇرا تۇر دەپ ەشكىمگە ايتا المايسىڭ. مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتىندا ينجەنەرلىك-كوممۋ­نيكاتسيالىق جۇيە جاسا­لىنباي تۇرىپ  تۇرعىن ءۇي سالۋعا جەر بەرىل­گەن­دىكتەن تۋىنداپ وتىر. ادامدار ءوز ءومىرىن جاقسارتۋعا جۇمىس جاساۋى كەرەك, ونى قۇپ­تايمىز. قازىر ۋاقى­تىندا كەتكەن كەمشىلىكتەردىڭ ورنىن تولتىرۋعا جۇمىس جاسالى­نىپ جاتىر. قالانىڭ ينجەنەرلىك-كوم­مۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 2009 جىلى  5 124,2 ملن. تەڭگە قارالىپ, ونىڭ 4 722,5 ملن. تەڭگەسى يگەرىلدى. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 672,0 ملن.تەڭگەگە  “سولتۇستىك” پودس­تانسانىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا, ء“نۇرسات” شاعىن اۋدانىنداعى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنە  187,6 ملن. تەڭگە باعىتتالدى. 2010 جىلى “سولتۇستىك” پودستانساسىنان نۇر­سات شاعىن اۋدانىنان وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنا دەيىن ەلەكتر جەلىسىن تارتۋ جوسپاردا بار. “جول كارتاسىنىڭ” شەڭبەرىندە 13 جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 2562,1 ملن. تەڭگە قارجى يگەرىلۋىنىڭ ءناتي­جە­سىندە كوپتەن بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان “سامال-1,2” شاعىن اۋدان­دا­رىندا 621,5 ملن. تەڭگەگە ەلەكتر ءجۇ­يە­لەرىنىڭ, ماگيسترالدى گاز قۇب­ىر­لارىنىڭ  قۇرىلىستارى اياقتالدى. قۋاتى 110/10 كۆ (ۆل 110) “سا­مال” پودستانساسىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى, يگەرىلگەن قارجى – 1038,9 ملن.تەڭگە. بۇل نىساننىڭ قۇ­رىلىسى بيىلعى جىلى اياق­تالادى. “سامال-1,2” شاعىن اۋدان­دارىندا ەلەكتر جۇيەلەرىنىڭ قۇ­رىلىسىن جالعاستىرۋ جوسپارلانۋدا. ولاردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا شۇعىلا, ىنتىماق, قورعاسىن-1,2, دوستىق شاعىن اۋداندارىندا 450,5 ملن.تەڭگەگە سۋ قۇبىرلارى تارتىلدى. قالالىق بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن 51,7 ملن. تەڭگەگە 9-شاعىن اۋداندا سۋ قۇ­بىرلارىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىندالدى. سونىمەن قاتار, قالالىق بيۋد­جەت ەسەبىنەن 9-شاعىن اۋداندى سۋمەن, 6-شاعىن اۋداندى گازبەن, 6-شاعىن اۋداندى ەلەكترمەن قامتا­ماسىز ەتۋ جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىس­تارى بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالاتىن بولادى. بۇل دەگەنىڭىز, شاعىن اۋدان­داردا قالىپتاسقان وتكىر ماسەلە­لەردىڭ شەشىمى تابىلاتىندىعىن كورسەتەدى. – سوڭعى سۇراق اكىمدىك جۇمى­سىنا قاتىستى ەمەس. قازاقتىڭ داڭقتى بوكسشىسى, ەلىمىز تاۋەل­سىزدىك العان جىلدارى ۇلتتىق قۇرا­مانىڭ كاپيتانى بولعان نۇرجان سمانوۆ ءسىزدى مىقتى بوكسشى بولعان دەيدى. جاقىندا ناۋرىز مەرەكەسىندە كوڭدە تىزىلگەن اسىقتاردى ساقامەن ءدال كوزدەپ, كەنەيلەردى ج ۇلىپ ءتۇستىڭىز. سوعان قاراعاندا, مەملە­كەتتىك قىز­مەت­تەن تىس ۋاقىتتا سپورتتى سەرىك ەتۋمەن قاتار, اسىق تا ويناپ تۇراسىز-اۋ... – دەنى ساۋدىڭ – جانى ساۋ. سپورتپەن اينالىساتىنىم راس, ال اسىق ويناۋ بىزدەن قالعالى قاشان. كوپ بالالى ۇيدە وستىك. اۋىل بالالارىنىڭ بارلىق ويىندارى بىزگە ءتان. حالقىمىزدا “اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول” دەگەن اتالى ءسوز بار. بالالار ويناپ جاتقان سوڭ بالالىعىمىز ەسكە تۇسكەن دە. اكىم دە حالىقتىڭ بەل بالاسى. كەي­بىرەۋلەردەي توبەگە قاراپ, كەربەز­دەنىپ ءجۇرۋ, مانساپتىڭ بۋىنا ماس بولۋ قولىمنان كەلمەيدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.