ساياسات • 09 ءساۋىر، 2020

جوعارى پسيحولوگيالىق سانا مەن سەنىم قاجەت

189 رەتكورسەتىلدى

بۇگىنگى كۇنى بارشا ادامزات بالاسىنىڭ باسىنا اۋىر زاۋال ءتونىپ تۇرعان شاقتا ەتەك-جەڭىمىزدى جيناقتاپ، بىرلىگىمىزدى ودان ءارى بەكەمدەي تۇسۋگە ءتيىسپىز. ەل- جۇرتىمىزعا ارناعان اق تىلەۋلى سوزىندە ەلباسىمىز ەجەلگى وسى حالىقتىق قۇندىلىعىمىزعا ەكپىن تۇسىرگەن ەكەن. اشىعى دا، دۇرىسى دا وسى عوي. بۇل ىندەت كوزگە كورىنبەيتىن، قۇلاقپەن ەستي المايتىن، ءتۇسى دە، ءيىسى دە جوق بەينەبىر رادياتسيا سەكىلدى بەلگىسىزدەۋ ءبىر قۇبىلىس بولىپ تۇر ەمەس پە. ەگەر دەر كەزىندە ساقتاندىرۋ مەن الدىن الۋ شارالارى بەلگىلەنبەسە، ونىڭ بىردەن باسقا شاۋىپ، توسكە ورلەپ كەتەتىنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر.

وسى تۇرعىدا ەلىمىزدە مەملەكەت تاراپىنان بىرقاتار جۇمىس جاسالعانىن ءارى جاسالىپ تا جاتقانىن وتانداستارىمىز جاقسى سەزىنىپ، ءتۇيسىنىپ جۇرسە كەرەك. ايتسە دە مەنىڭ ويىمشا بۇل ماسەلەنىڭ ءبىر عانا جاعى مەن قىرى سەكىلدى كورىنەدى دە تۇرادى. پاندەميانى اۋىزدىقتاۋ وتە قيىن شارۋا. سوندىقتان ونىڭ ءزارى سىنىپ، ۋىتى قايتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن جوعارى پسيحولوگيالىق سانا مەن سەنىم قاجەت. ەگەر بۇل ەكى فاكتور جەتىسپەسە – ىندەتپەن كۇرەس ويداعىداي ناتيجە بەرە قويۋى ەكىتالاي. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەلگە ارناعان ۇندەۋىنەن مەن وسى قاعيداتتى ۇعىنعانداي كۇي كەشتىم.

ءبىز ءبىرىنشى بايلىق – دەنساۋلىق دەپ، ونىڭ قادىر-قاسيەتىن جوعارى قويا بىلگەن حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز. دەنساۋلىققا قاۋىپ-قاتەر تونبەسە، «اق جاۋلىق تا، ون ساۋلىق تا» بولاتىنى تابيعي جايت. بۇل تۇستا اتالعان ۇعىمدار وتباسىلىق قۇندىلىقتار مەن ەكونوميكالىق كاتەگوريالاردى تۇسپالداپ تۇرعانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. دەنساۋلىعى قالىپتى ادام عانا وزىنە-ءوزى يەلىك ەتىپ، ەڭبەك ەتە الادى. قاۋىپتى ينفەكتسيا تارالۋى كەزىندە، اسىرەسە ەلدەگى ەر-ازاماتتار ەڭسەلەرىن تۇسىرمەي، ءوز وتباسىلارىنا مورالدىق جانە ماتەريالدىق تۇرعىدان قولداۋ كورسەتۋ قاجەت دەگەن ويدامىن.

وسىنداي سىني شاقتا: «ون ەكى مۇشەڭ ساۋ بولسا، قارا باسىڭ – حانمەن تەڭ، ون ەكى مۇشەڭ ساۋ بولسا –داۋلەت ەمەي نەمەنە، ون ەكى مۇشەڭ ساۋ بولسا – ساۋلەت ەمەي نەمەنە»، دەگەن حالىقتىق قاعيدالار مەن وي-تۇجىرىمداردىڭ ءمانى بۇگىنگى كەزدە كوكەيگە ودان ءارى قوناقتاي تۇسكەندەي بولادى. دانا حالقىمىز ءارتۇرلى جۇقپالى دەرتتەردىڭ نەدەن پايدا بولاتىنىن ءارى ودان قالاي ساقتانۋ كەرەكتىگىن دە فيلوسوفيالىق تۇرعىدان زەردەلەي بىلگەن عوي. بۇل تۇرعىدا دالا دانىشپاندارىنىڭ «قوتىر قولدان جۇعادى» دەپ وسيەت قالدىرىپ كەتۋى دە بۇگىنگى پاندەميا جاعدايىندا ساقتاندىرۋ شارالارىن مۇقيات ساقتاۋ كەرەكتىگىن تاعى ءبىر ەسكە سالادى.

الەم ەلدەرىن تۇگەلگە جۋىق جايلاي باستاعان قاۋىپتى ىندەتتى ادامزات بالاسىنا جىبەرىلىپ وتىرعان ءزىلدى ەسكەرتۋ، زاردابى اۋىر سىناق دەپ تۇسىنۋگە دە بولادى. ءبىر قايعىنىڭ – ءبىر قۋانىشى، ءبىر كۇيىنىشتىڭ – ءبىر ءسۇيىنىشى بولادى دەمەكشى، پاندەميا قانشا جەردەن قاۋىپتى ءارى قورقىنىشتى بولعانىمەن، جالپى پلانەتالىق سانا-سەزىمگە وزگەرىستەر ەنگىزىپ جاتقانى دا نازاردا تۇرۋعا ءتيىس.

قازىرگى جاھاندىق قۇبىلىستارعا وي جۇگىرتە قاراعان ادام ەلدەر مەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى داۋ-جانجالدار مەن ۇرىس-كەرىستەر باياۋلاپ، كەرىسىنشە ءبىر-بىرىنە كومەك كورسەتۋ سيپاتىنداعى وڭ نىشانداردىڭ پايدا بولا باستاعانىن اڭعارا الادى. ايتالىق بۇگىنگى كۇنى يزرايل مەن پالەستينا اراسىنداعى قىرعي-قاباق سوعىس قيمىلدارى توقتاۋ شەگىندە ەكەنى، تەراكتىلىك ارەكەتتەرىمەن الەمگە تانىلعان اۋعانستان دا تىنشۋ تاپقانىن ەستىپ، كورىپ وتىرمىز.

ەكىنشى مىڭجىلدىقتا جەر پلانەتاسىنىڭ جان توزگىسىز، ايانىشتى كۇيگە تۇسكەنىن ەڭ الدىمەن ونى عارىشتان كورىپ باقىلاعان عارىشكەرلەر تۇجىرىمى دا بارشا الەم جۇرتشىلىعىنا وي سالارى انىق. ونىڭ ءمانىسى: جەرگە ادام قولىمەن جاسالعان قياناتتار مەن قورلىقتارعا جول بەرگەندەردى عارىشقا اكەلىپ كورسەتەر مە ەدى. سوندا مۇمكىن جەرگە جانى اشىمايتىن قانىپەزەرلەر ءبىر ءسات ويلانار ما ەدى دەگەن گۋمانيستىك ويعا تابان تىرەيدى. قالاي دەگەندە دە بۇگىنگى بۇكىل پلانەتالىق اقىل-وي پاندەميانى بىرلەسىپ جەڭۋگە ويىسىپ كەلە جاتقانى وڭ نىشان مەن تاۋبەگە كەلۋدىڭ بەلگىسى بولا الادى. ولاردىڭ ومىردە ماڭگىلىك ەشتەڭە جوق، ءبارى دە وزگەرەدى دەگەن ديالەكتيكالىق دامۋ زاڭدىلىقتارىنا سۇيەنسەك، كوروناۆيرۋستىڭ دا بەلى بۇگىلەتىن كەزى كەلەتىنىنە ەشقانداي كۇمان كەلتىرۋگە بولمايدى. ءبارىمىز دە سول كۇندەرگە امان-ەسەن جەتەيىك.

قاي كەزدە دە قيىندىق پەن قۋانىشتى، اۋىرتپالىق پەن جا­عىمدى وزگەرىستەردى ءوز حالقىمەن بولىسە الاتىن ەلباسىمىزدىڭ ءوز حالقىنا ارناعان جۇرەكجاردى وي-تىلەگى مەنى وسىنداي ويلارعا جەتەلەدى.

 

امانگەلدى ايتالى،

فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

قۇردىم (تورتتاعان)

ادەبيەت • كەشە

جاڭا فورماتتاعى جىر كەشى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار