ەلىمىزگە جاھاندىق ويىنشىلار تارتىلا باستادى. 2005 جىلى قازاقستانعا كەلگەن العاشقى ءىرى ءوندىرۋشى كاماز بولدى. سودان كەيىن Daewoo, Hyundai, IVECO, ANKAI جانە باسقا دا ماركالار وندىرىستەرىن اشتى. «سارىارقااۆتوونەركاسىپ», «سەماز», «كاماز-ينجينيرينگ», «Hyundai Trans Auto», «Daewoo Bus Kazakhstan» سەكىلدى اۆتوكولىك قۇراستىرۋ كاسىپورىندارى پايدا بولدى. وسى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە اۆتوونەركاسىپ سەكىلدى جاڭا سالا قالىپتاسىپ, جىلدان-جىلعا جەتىلىپ, قارقىندى دامۋ كورسەتكىشتەرىن كورسەتۋدە. جاڭا يندۋستريالاندىرۋدىڭ العاشقى بەس جىلدىعىنىڭ قورىتىندىسىندا اۆتوموبيل ءوندىرىسى وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەڭ قارقىندى دامۋشى سالا رەتىندە اتاپ كورسەتىلدى جانە قازاقستان ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ تۋ ۇستاۋشىسىنا اينالدى.
سونىڭ ناتيجەسىندە, قىسقا مەرزىم ىشىندە سالىق اۋدارىمدارى ەسەبىنەن بيۋدجەتتى جۇيەلى تۇردە تولىقتىراتىن, ىرگەلەس سالالاردى قوسقاندا ونداعان مىڭ جۇمىس ورنى بار تۇتاس سالا قۇرىلدى. اۆتووندىرۋشىلەر سانى ارتىپ, ادال باسەكەلەستىك دامي باستادى.
وسىعان دەيىن ەلىمىزدە اۆتوكولىك شىعارۋ ىسىندە بيپەك اۆتو قاسىنان قۇرىلعان «ازيا اۆتو» اق كاسىپورنى كوش باستاپ كەلدى. بۇل كاسىپورىن قۇرىلعان ۋاقىتتان بەرى 150 مىڭنان استام جەڭىل اۆتوكولىك تۇرلەرىن شىعارىپ ۇلگەردى. تريلليون تەڭگەنىڭ اۆتوكولىگىن ساتتى. كاسىپورىندا 4 مىڭعا تارتا ادام ەڭبەك ەتىپ, ولار جەڭىل كولىكتەردىڭ لادا, كيا, شكودا, شەۆرولەت سەكىلدى برەندتەرىنىڭ جيىرماعا تارتا مودەلدەرىن, جالپى وتىزعا تارتا مودەلدى تۇتىنۋشىلارعا ۇسىندى. وتاندىق اۆتوكولىك ءوندىرىسى ساتقان ءاربىر ءۇش ماشينانىڭ ەكەۋى «ازيا اۆتو» اق ەنشىسىنە ءتيدى. جىلىنا مىڭعا 13-14 مىڭعا دەيىن جەڭىل كولىك شىعاراتىن كاسىپورىن وتاندىق اۆتوكولىك شىعارۋ سالاسىنىڭ داۋسىز كوشباسشىسىنا اينالدى.
باسەكە ۋاقىت وتكەن سايىن قىزا ءتۇستى. 2010 جىلى قوستانايدا اشىلعان «سارىارقااۆتوونەركاسىپ» جشس وسى ۋاقىتقا دەيىن «ازيا اۆتو» اق-دان كەيىنگى ەكىنشى ورىندى ەنشىلەپ كەلگەن ەدى. ول ونداعان الەمدىك برەندپەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەي وتىرىپ, Jac, Hyundai, Ravon, Peugeot, Niva Chevrolet سەكىلدى جەڭىل اۆتوكولىك تۇرلەرىن, سونداي-اق Jac, Iveco, Man سەكىلدى كوممەرتسيالىق تەحنيكالاردى, Ankai, Yutong, Iveco اۆتوبۋستارىن شىعارۋدى قولعا الدى. قۇرىلعان ۋاقىتتان بەرى 60 مىڭنان استام اۆتوكولىك شىعارىپ ۇلگەردى.
وتكەن جىلدىڭ توعىز ايىندا 16442 جەڭىل اۆتوكولىك, اۆتوبۋس پەن كوممەرتسيالىق تەحنيكا شىعاردى, بۇل ەلىمىزدە شىعارىلعان كولىكتەردىڭ تەڭ جارتىسىنا تەڭ. ءسويتىپ 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا «سارىارقااۆتوونەركاسىپ» تۇڭعىش رەت سۋىرىلىپ العا شىقتى.
سونىمەن قاتار وتاندىق اۆتوكولىك شىعارۋ باسقا وڭىرلەردە دە كۇرت دامۋدا. ايتالىق الماتى قالاسىندا قۋاتى جىلىنا 45 مىڭ بىرلىكتى قۇرايتىن «Hyundai» زاۋىتى بار. جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 25 ملرد تەڭگە. جوبالىق قۋاتى – جىلىنا 30 مىڭ بىرلىك. ەكىنشى كەزەگىن جانە شاناقتى دانەكەرلەۋ جانە بوياۋ بويىنشا تەحنولوگيالىق وپەراتسيالارمەن شىعارىلاتىن العاشقى اۆتوموبيل ءوندىرىسى 2020 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا جوسپارلانعان. كاسىپورىن وندىرىستە 700-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان وڭىرلەرىندە ديلەر جەلىسىن قۇرۋ شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى.
PrimeMinister.kz سايتىنىڭ حابارلاۋىنشا, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ بارلىق ساناتىن ءوندىرۋ قولعا الىنعان. ەلىمىزدە 167 اۆتوموبيل مودەلى, ونىڭ ىشىندە 39 جەڭىل مودەل, 22 الەمدىك برەند جينالادى.
2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىندا اۆتوونەركاسىپ باسىم سالالار قاتارىندا كورسەتىلگەن. مەملەكەتتىك باعدارلامادا الەمدىك ترەندتەر قازاقستاننىڭ اۆتوموبيل ونەركاسىبىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنى, وعان قوسا مەتاللۋرگيا, رەزەڭكە بۇيىمدارىنىڭ ءوندىرىسى, شىنى ءوندىرىسى, توقىما ونەركاسىبى, ەلەكتر جابدىقتارى مەن قۇرالدارى ءوندىرىسى سەكىلدى ىرگەلەس سالالاردى دامىتۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ايتىلعان.
ەكى بەسجىلدىقتا اۆتوموبيل جاساۋ قازاقستاننىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ درايۆەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ساتىلاتىن اۆتوموبيلدەردىڭ 60%-ى قازاقستاندا شىعارىلعان. اۆتوونەركاسىپتى جەرگىلىكتەندىرۋدىڭ ورتاشا دەڭگەيى 33%-دى قۇرايدى, ال كەيبىر ۇلگىلەر بويىنشا ەڭ جوعارعى دەڭگەيى 50%-دان اسادى.
2010 جىلدان باستاپ ءوندىرىس كولەمى 12,5 ەسەگە ءوسىپ, 50,4 مىڭ بىرلىككە جەتتى. ونەركاسىپتەگى اۆتوونەركاسىپ ۇلەسى 1,9% قۇرادى.
قازاقستاندىق اۆتوبيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتىنشە, 2019 جىلى 16 332 Hyundai ءاۆتوموبيلى (+75,7%), 14 623 بىرلىك Lada (+9,8%) جانە 5 366 Ravon ءاۆتوموبيلى (+912%) ءوندىرىلدى. ۇزدىك بەستىككە Kia (3683 بىرلىك) جانە JAC (2 775 بىرلىك) ماركالارى دا كىردى.
ەل نارىعىنا وزبەكستاندىق Ravon اۆتوكولىگىنىڭ كەلۋى ارزان باعامەن شىعارىلاتىن اۆتوكولىكتەر اراسىنداعى باسەكەنى ودان ءارى قىزدىرا تۇسكەنى انىق. بۇگىندە Ravon اۆتوكولىگى قوستانايداعى «سارىارقااۆتوونەركاسىپ» جشس وندىرىستىك الاڭىندا قۇراستىرىلىپ, ساۋداعا شىعارىلۋدا. وسى ۋاقىتقا دەيىن «ازيا اۆتو» شىعاراتىن Lada Granta ەلدە قۇراستىرىلاتىن كولىكتەر ىشىندە ەڭ ارزانداردىڭ ءبىرى ءارى كوپ ساتىلاتىن اۆتوكولىك بولىپ كەلگەن ەدى. 2019 جىلعى كۇشەيگەن باسەكەلەستىك جاعدايىنىڭ وزىندە 11 اي ىشىندە 4,5 مىڭعا جۋىق تەمىر تۇلپاردىڭ ءوز يەسىن تابۋى سونىڭ ءبىرى دالەلى بولدى. الايدا قازاقستانعا Ravon قايتا ورالعاننان كەيىن «لادا» كليەنتتەرىنەن قاعىلا باستاعانداي. ماسەلەن, ءساۋىر مەن قاراشا ارالىعىندا Ravon R3-ءتىڭ 2,5 مىڭ داناسى ساتىلسا, جىل سوڭىندا Ravon R3-ءتىڭ Granta-نى شاڭ قاپتىرعانى بايقالادى. بىلتىر قازان ايىندا وزبەكستاندىق كولىكتىڭ 468, ال Granta-نىڭ 347 داناسى ساتىلعان.
مىنە, وسىنداي جاعدايدا «ازيا اۆتو» Lada Granta-نىڭ ەل نارىعىنداعى ورنىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىلار تاراپىنان كوپ كۇتىلمەيتىن توتەنشە شەشىمدەرگە بارا الاتىنىن كورسەتتى. بيىلعى جىلدىڭ باسىندا Lada Granta-نىڭ باعاسىن تومەندەتەتىنىن مالىمدەدى. ءسويتىپ ماركانىڭ رەسمي ديستريبيۋتورى 1.6 ءليترلى موتورى بار مەحانيكالىق (SE Classic) سەداننىڭ باعاسىن 3,2 ملن تەڭگەدەن 2,7 ملن تەڭگەگە ارزانداتتى. ال ەڭ ارزان R3 قازىر 3,4 ملن تەڭگە تۇرادى.
وتاندىق اۆتوونەركاسىپ نارىعىنداعى باسەكەنىڭ كۇشەيۋى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن مىنە, وسىنداي پايداسىن تيگىزدى. ال ساراپشىلار رەسەيدە ۋتيليزاتسيالىق الىم سوماسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى Lada-نىڭ كەرىسىنشە 2,5-4 %-عا قىمباتتاعانىن ايتادى.
بيىل قازاقستاندا 10-نان استام جاڭا اۆتوموبيل مودەلىن ءوندىرۋ باستالماق. قىسقا مەرزىم ىشىندە اۆتوموبيل ونەركاسىبى ونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمىن 100 مىڭ اۆتوموبيلگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان, ونىڭ ىشىندە 10-15 مىڭى – رەسەيگە, قىرعىزستانعا, وزبەكستانعا, تاجىكستانعا, بەلارۋسكە, ازەربايجانعا جانە باسقا دا ەلدەرگە ەكسپورتتالادى دەپ كۇتىلۋدە.
