مۇعالىم مارتەبەسى

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك كارىبجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ جاي-كۇيى مەن بولاشاعىنا قاتىستى دۇيسەنبىدە وتكەن ۇكىمەت ساعاتى وتىرىس زالى دالىزىندەگى كورمەنى تاماشالاۋدان باستالدى. مۇندا نەگىزىنەن ارنايى اكەلىنگەن ستەندتەر مەن ءبىلىم وردالارىنا ساتىلىپ الىناتىن اپپاراتتار كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.الدىمەن باياندامانى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى جانسەيىت تۇيمەباەۆ جاسادى. مينيستر ءوز بايانداماسىندا ءبىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەرگە ەرەكشە دەن قويدى. اتاپ ايتقاندا, ەلىمىز ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 11 ناۋرىزىنان باستاپ ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنىڭ (بولون پروتسەسى) تولىققاندى ءمۇ­شەسى بولىپ تابىلادى. ادامي دامۋ يندەكسى بويىنشا 2009 جىلى قا­زاقستان العاش رەت ادام الەۋەتى جو­عارى دەڭگەيدە دامىعان ەلدەر توبىنا ەندى. جانسەيىت قانسەيىت ۇلى بۇل جەتىستىكتەردى بىلاي سيپاتتادى: ء“بىزدىڭ وقۋشىلاردىڭ جەڭىسى قا­زاق­ستانعا ەڭ بەدەلدى ينتەللەكتۋال­دى جارىستىڭ – 2010 جىلعى ءشىل­دەدە استانا قالاسىندا وتەتىن ما­تە­ماتيكا ءپانى بويىنشا 51 حالىق­ارالىق وليمپيادانىڭ ەستافەتا جالاۋىن الۋعا مۇمكىندىك بەردى”. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋگە قارجى بىلتىر ونىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا 9,5 پايىزعا (702 ميلليارد تەڭگە) ءوسىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 4,2 پايىزىن قۇراعان. ياعني, ءبىر وقۋشىعا كەتەتىن شىعىن 1,3 ەسەگە ارتىپتى. وسى رەتتە مينيستر 2011 جىلدى ء“بىلىم جىلى” دەپ جاريالاۋ تۋرالى كوپتەگەن ۇسىنىستار ءتۇسىپ جاتقاندىعىنان حاباردار ەتتى. سوڭعى ءۇش جىلدا 254 جىلپى ءبى­لىم بەرەتىن مەكتەپ سالىنىپ, تۇڭ­عىش پرەزيدەنتتىڭ 3 ينتەللەكتۋال­دى مەكتەبى اشىلعان. وسىنداي مەك­تەپ­تەر جەلىسى 2013 جىلعا دەيىن بار­لىق وڭىرلەردە اشىلاتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ءمينيستردىڭ سەندىرۋىن­شە, 2020 جىلى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ جۇزەگە اسى­رىلاتىن بو­لادى. الدا “اقشا مۇ­عا­لىمنىڭ سوڭ­ى­نان ەرەدى” قاعيداتى بويىنشا ءبى­لىك­تىلىكتى ارتتىرۋ جۇيە­سى­ن ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋ ەن­گى­زىلمەكشى. بۇدان باسقا اعىلشىن ءتىلىن قولداناتىن مۇعالىمدەر سانى 2015 جىلى 15 پايىزعا, ال 2020 جى­لى 30 پايىزعا ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. ال قازىر مەك­تەپتەردە ورتاشا ەسەپ­پەن 18 وقۋشىعا 1 كومپيۋتەردەن كەلەدى ەكەن. كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنە مەكتەپتەردىڭ 34 پايىزى قوسىلىپتى. قوسىمشا بايانداما جاساعان الەۋ­مەتتىك-مادەني دامۋ جونىندەگى كوميتەت ءتورايىمى دينار نوكەتا­ەۆا 2007 جىلى قابىلدانعان ءبىلىم زاڭىنىڭ ولقى تۇستارى كوپ بول­عان­دىعىن ەرەكشە ايتىپ كەتتى. قازىرگى كەزدە “قازاقستان رەسپۋبليكاسىن­داعى ءبىلىم بەرۋ تۋرالى” زاڭعا ءو­ز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ءجا­نە عىلىمعا قاتىستى زاڭ جوبا­لارى جان-جاقتى پىسىقتالۋ ۇستىندە كورىنەدى. الايدا وسى كەزگە دەيىن زاڭدىق قۇجاتتار اراسىندا ءتيىستى بايلانىستار بولماپتى. سونىڭ سالدارىنان عىلىم سالاسىندا ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلمەگەن. وسى رەتتە دەپۋتات مەكتەپكە دەيىن وقىتۋ جەكە مەنشىك قۇزىرىنا تاپ­سىرىلسا, كوپتەگەن اتا-انالاردىڭ وعان تولەيتىن قارجىسى جەتكىلىكسىز ەكەنىنە نازار اۋدارتىپ, 12 جىلدىق ورتا ءبىلىم بەرۋدى 2020 جىلعا ىسى­رۋدىڭ سالدارى مەن سەبەبىن ەگجەي-تەگجەيلى زەردەلەۋگە شاقىردى. كو­ميتەت ءتورايىمىنىڭ پايىمىنشا, 9 سىنىپتان باستاپ مەكتەپ وقۋشى­لا­رىن گۋمانيتارلىق, جاراتى­لىس­تانۋ, ماتەماتيكا باعىتتارى بوي­ىن­شا جانە ارنايى كاسىپتىك-تەحني­كالىق ءبىلىم بەرۋ نەگىزىندە وقىتۋدى قولعا العان ءجون. سول كاسىپتىك-تەح­نيكالىق ءبىلىم بەرۋ وشاقتارىنىڭ جانىنان وندىرىستىك ورتالىقتار اشۋ دا نازاردان تىس قالماۋى ءتيىس. قا­زاق ءتىلىن ءۇزىلىسسىز وقىتۋ ماسە­لەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك. دەپۋتاتتار ءمينيستردىڭ نازارىن ەلەكتروندى وقۋلىقتاردى قارجى­لان­­­دىرۋدىڭ وتە ماردىم­سىزدىعى­نا, ينتەرنەت جەلىسىنىڭ ەلىمىزدە ءال­ەم­دەگى ەڭ قىمباتتىعىنا, مۇعالىم­دەر مارتەبەسىنىڭ سىن كوتەرمەي­تىن­دىگىنە جانە وزگە دە كەلەڭسىزدىكتەرگە اۋداردى. ج.تۇيمەباەۆ وسى رەتتە ءبى­لىم بەرۋدىڭ جاي-كۇيىن تالداۋ مەن ونى ارى قاراي دامىتۋ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋدى دا­مىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جوباسىندا جان-جاقتى قامتىلعان­دىعىنان حاباردار ەتتى. وتىرىستى پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ج. كارىبجانوۆ قورى­تىن­دىلادى. ء“بىرىنشى ماسەلە – مۇ­عالىم­دەردىڭ مارتەبەسىن, دارەجەسىن, ولاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ ماسەلەسى. ەكىنشى ماسەلە – مەملە­كەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ارى قاراي دامىتۋ. ەگەر دە ۇكىمەت سونداي ۇسى­نىس­تار بەرسە, ولاردى دەپۋتاتتار قول­دايدى”, دەدى جانىبەك ءسالىم ۇلى. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ءالى دە قاناعاتتانعىسىز. قازىرگى ۋاقىتتا پرەزيدەنت جولداۋىنا بايلانىستى يندۋرستريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­دار­لاما جاسالىپ جاتىر, ونى ورىن­داۋعا قاجەتتى كادرلار كەرەك. توراعا ورىنباسارى ءبىلىم مەن عىلىم سالا­سىن جاڭا ولشەمگە, جاڭا تۇجىرىم­دامالى دارەجەگە كوشىرۋدىڭ قاجەت­تىگىنە ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىردى. بىراق وعان قالاي كوشۋگە بولادى. سول سياقتى بالاباقشادان باستاپ مەك­تەپ, جوعارى وقۋ ورنى, ءتىپتى جۇمىس ىستەيتىن قىز­مەتكەرلەرگە قازاق ءتىلىن وقىتۋ, ءبىلىم سالاسىنداعى جەمقور­لىقپەن كۇرەستىڭ الدىن الۋ اسا كوكەيكەستى پروب­لەمالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ناتيجەسىندە, ۇسىنىمدار جو­با­سىنا دەپۋتاتتاردىڭ ايتقان پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى ەنگىزىلىپ, ءبىلىم بە­رۋ سالاسىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى تە­تىك­تەر تۋرالى ويلارمەن تولىق­تى­رى­لاتىن بولىپ شەشىلدى. جان-جاق­تى پىسىقتاۋدان وتكەن ۇسىنىمدار ۇكىمەت پەن ءتيىستى مەم­لەكەتتىك ورگاندارعا جولداناتىن بولادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.