نۇرسۇلتان نازارباەۆ:
ەقىۇ-عا مۇشە كوپتەگەن مەملەكەتتەر قازاقستاننىڭ جوسپارلارىنا, سونىمەن قاتار, ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى مەنىڭ ۇسىنىسىما قولداۋ ءبىلدىردى.
مەن سامميتتە ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ايماعىندا قاۋىپسىزدىكتىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارىن, اۋعانستانداعى جاعدايدى جانە توزىمدىلىك ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدى ۇسىندىم.
(قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان).
كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن سلوۆاكيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يۆان گاشپاروۆيچپەن كەزدەستى.قازاقستان مەن سلوۆاكيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس سەنىمدى ساياسي ۇنقاتىسۋلار تۇرىندە دامىپ كەلەدى. قازاقستانعا جوعارى دەڭگەيدەگى العاشقى ساپاردى سلوۆاكيا پرەزيدەنتى ر.شۋستەر باستاعان بولاتىن. ول ءبىزدىڭ ەلىمىزگە 2001 جىلدىڭ قاراشا ايىندا كەلگەن ەدى. ال قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سلوۆاكيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارمەن 2007 جىلى بارعان بولاتىن. ساپار بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نەگىز قالانىپ, قۇقىقتىق بازانى قۇرايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن سلوۆاكيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ نەگىزدەرى تۋرالى دەكلاراتسياعا, ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان ەدى.
قازاقستان مەن سلوۆاكيا اراسىنداعى پارلامەنتارالىق جانە ايماقارالىق بايلانىستار دا جاقسى دامۋ ۇستىندە. سلوۆاكيا پارلامەنتىندە قۇرامىنا 50 دەپۋتات ەنەتىن قازاقستانمەن دوستىق توبى قۇرىلعان. سونداي توپ قازاقستان پارلامەنتىندە دە بار. بىلتىرعى جىلى قاراعاندى مەن كۋرچاتوۆ قالالارىندا سلوۆاكيانىڭ قۇرمەتتى كونسۋلدىعى اشىلدى.
اقورداداعى رەسمي قارسى الۋ راسىمدەرى اياقتالعان سوڭ مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكىجاقتى كەلىسسوز جۇرگىزدى. ءبىر اتاپ كورسەتەتىن ءجايت – الەمدىك قارجى داعدارىسىنا قاراماي, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2009 جىلى 10 پايىزعا ارتىپ, 1 ملرد. اقش دوللارىن قۇراعان. جالپى العاندا, 2003 جانە 2009 جىلدار ارالىعىندا ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا كولەمى 10 ەسەگە جۋىق ارتقان.
ەكەۋارا كەزدەسۋ اياقتالىپ, پرەزيدەنتتەر كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە وتىردى. جيىندى اشقان سوزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: “شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدە ءبىز ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتى ءالى دە جوعارى ەكەندىگىمەن كەلىستىك. قازاقستان سلوۆاكيانى ەۋرووداقتاعى وتە ماڭىزدى جانە پەرسپەكتيۆالى ارىپتەسى دەپ تانيدى. 2007 جىلعى مەنىڭ براتيسلاۆاعا ساپارىم بارىسىندا قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ تالاپتارىن ەكى جاق تا تيىمدىلىكپەن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. بۇگىنگى كەزدەسۋ ءبىزدىڭ قاتىناستارىمىزعا جاقسى سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن”, دەدى.
بۇگىنگى كۇنى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. قازاقستاندا 17 بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلعان. ولار قۇرىلىس, فارماتسەۆتيكالىق پرەپاراتتار, كوتەرمە ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا جۇمىس ىستەيدى. قازاقستان سلوۆاكيانىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە سۇبەلى ۇلەسىن قوسا تۇسۋدە. سوڭعى ەكى جىلدا وسى ەلگە جەتكىزىلگەن قازاقستاندىق كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ كولەمى ءۇش ەسە ارتىپ, بىلتىر ول 3 ملن. توننادان استى. سونداي-اق, قازاقستان ەكسپورتىنىڭ قۇرامىندا ءتۇستى جانە قارا مەتالدار, ماقتا, حيميكاتتار بار. ال سلوۆاكيالىق يمپورتتىڭ تاۋارلارىن ماشينەلەر مەن تەحنيكالار, جابدىقتار, قۇرىلىس ماتەريالدارى, گەربيتسيدتەر, ءدارى-دارمەك, تاماق ونىمدەرى, پوليگرافيا ونىمدەرى جانە باسقالار قۇرايدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ سوزىندە ءوسىمى 10 پايىزعا جەتىپ, 1 ملرد. 200 ملن. اقش دوللارىنا جەتكەن ساۋدا اينالىمىنىڭ بۇل جەتىستىگى ءالى ەڭ جوعارى شەك ەمەس ەكەنىن, ءبۇگىنگى كەزدەسۋ ونىڭ دامي تۇسۋىنە جاڭا سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە سلوۆاكيا ليدەرى قازاقستانعا شاقىرعانى ءۇشىن قازاقستان باسشىسىنا العىسىن بىلدىرە كەلىپ, ەكى ەلدىڭ اراسىندا ەشقانداي كەلىسپەۋشىلىكتىڭ جوق ەكەنىن ايتتى. قازاقستان ءبىز ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل ەۋرووداق ەلدەرى ءۇشىن ورتالىق ازياداعى ەڭ سەنىمدى ارىپتەس, دەدى ول.
كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوز بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتقانىن, وعان 20 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, جاڭادان 176 نىساننىڭ تۇرعىزىلاتىنىن ايتتى جانە سلوۆاكيالىق ىسكەر توپتاردى وسى ىسكە قاتىسۋعا شاقىردى. ءوز كەزەگىندە يۆان گاشپاروۆيچ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا جانە استاناداعى قۇرىلىس قارقىنىنا ءوزىنىڭ تاڭدانىسىن جاسىرمادى. قازاقستان بۇگىنگى كۇنى وسى ايماقتاعى شيكىزات پەن قۋات رەسۋرستارىن شىعارۋمەن اينالىساتىن ەل رەتىندە عانا ماڭىزدى ەمەس, سونىمەن بىرگە ايماقتىق ساياساتقا ىقپال ەتە الاتىن بەلسەندى ەل رەتىندە دە ماڭىزدى بولىپ وتىر, دەدى ول. ونىڭ دالەلى قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعىنا سايلانۋى دەر ەدىم. مەن قازاقستان ءتوراعالىق ەتكەن تۇستا ۇيىمنىڭ جۇمىسىندا جاڭا سەرپىن بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. سونداي-اق قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن استانا قالاسىندا بولماقشى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر ليدەرلەرىنىڭ ءسامميتى دە تابىستى وتەدى دەگەن ۇمىتتەمىن.
ايتا كەتەرلىگى, كەلىسسوز بارىسىندا سلوۆاكيانىڭ اۆتوموبيل جاساۋ, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى, قۇرىلىس جانە تاعى باسقا سالالارداعى كلاستەرلەر قۇرۋ تاجىريبەسى قازاقستاندا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قولدانىلۋى مۇمكىن ەكەندىگى اتالىپ ءوتتى. سونداي-اق, ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارى قاتارىندا وڭدەۋ ونەركاسىپتەرى, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى ونىمدەرىن ءوندىرۋ, تۋريزم جانە ءبىلىم بەرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالالارىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىكتەرى ءسوز بولدى. قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي اراسىنداعى كەدەن وداعىنىڭ دا سلوۆاكيالىق ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانداعى ارەكەتتەرىنە جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشۋ مۇمكىندىگى ايتىلدى.
الەمدىك وزەكتى پروبلەمالار بويىنشا تاراپتاردىڭ ۇستانىمى وتە جاقىن ەكەندىگى بەلگىلى بولدى. سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك, يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ باعىتىنداعى پوزيتسيالار ءوزىنىڭ بىرەگەيلىگىمەن تانىلادى.
كەلىسسوزدەر اياقتالعان سوڭ پرەزيدەنتتەر جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ونى اشقان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستار مەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا قازاقستاننىڭ زور ءمان بەرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ويتكەنى, الەمدىك داعدارىسقا قاراماي, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستار دامىپ كەلە جاتىر جانە ونى ارتتىرا ءتۇسۋ الەۋەتى ۇلكەن, دەدى ەلباسى. ونىڭ ۇستىنە سلوۆاكيا الەمدىك ساياساتتا قازاقستان باستامالارىن قولدايتىنىن, سونىڭ ىشىندە ەقىۇ كوشباسشىلارىنىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ جونىندەگى يدەيانى دا قولدايتىنىن مالىمدەدى.
سلوۆاكيا تەلەۆيزياسى ءجۋرناليسىنىڭ سۇراعىنا بەرگەن جاۋابىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سلوۆاكيالىق كومپانيالاردىڭ قازاقستاندا قۇرىلىس يندۋسترياسىن دامىتۋعا, جيھاز جاساۋ, جەڭىل جانە جالپى ماشينە جاساۋ سالالارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال “حابار” اگەنتتىگىنىڭ سۇراعىنا بەرگەن جاۋابىندا يۆان گاشپاروۆيچ سلوۆاكيانىڭ جەراستى گاز قويمالارىن جاساۋ ادىستەرىمەن بولىسۋگە ءازىر ەكەندىگىن, سونىمەن بىرگە, ءتورتىنشى بۋىنداعى اتوم رەاكتورىن جاساۋدا قازاقستان جانە جاپونيامەن ىنتىماقتاسا ءىس-قيمىل جاساۋعا ازىرلىگىن جەتكىزدى.
جاقسىباي سامرات, سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
