سۋۆوروۆ, ناحيموۆ... نەۆسكي

اتىنداعى ناگرادالار بار ەكەنى بەلگىلى. ال مومىش ۇلى وردەنى نەگە جوق؟ءبىز بارلىق كەزدە مومىش ۇلى لەكتسياسىن قىزىعۋ­شى­لىق­پەن كۇتەتىنبىز. ول قانداي ءبىر ماتەريال بولماسىن, كوبىنە قاعازعا قاراماي, سحەماعا, اسكەري تاجىريبەگە سۇيەنە ءتۇسىن­دى­رىپ, ءار تەزيسىن ونەگەلى مىسالدارمەن بەك­ى­تەتىن. تاكتيكانىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىن تۆور­چەستۆولىقپەن ويلاپ, تۆورچەستۆولىقپەن شەشە بىلۋگە باۋليتىن. ول شەنگە باس يمەس قاراپايىمدىلىعىمەن جانە تىڭداۋ­ش­ى­لار­دىڭ بارىنە قاتاڭ تالاپ قويا بىلەتىن ادىلدىگىمەن ءبىزدىڭ سۇيىسپەنشىلىگىمىزگە ءبو­لەنگەن ەدى. (ي.م.گولۋشكو, گەنەرال-پولكوۆنيك, اسكەري عىلىمداردىڭ دوكتورى, پروفەسسور, كسرو قورعانىس مينيستر­لىگىن­دەگى تىل شتابىنىڭ باستىعى). بويى ورتادان بيىك, ازداپ تولالاۋ, ەتتى-جەڭدى كەلگەن, جوتالى قىر مۇرىندى, سىمباتتى جىگىت اعاسىمەن الماتى اسكەري گوسپيتالىندا كەزدەستىم. ول كىسى ءوزىن: – پولكوۆنيك بەرگەنعالي ورازعالي ۇلى سەيىتقاليەۆ, – دەپ تانىستىردى. ءبىراز سويلەسە كەلە: – ءسىزدى مۇندا شاقىرعان سەبەبىم, باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى كوڭىلىمدە جۇرگەن ويلار بار ەدى, سونى ايتقىم كەلدى, – دەدى. – ايتىڭىز, قۇلاعىم سىزدە. ەكەۋمىز اشىق الاڭنىڭ شىعىس بولىگىندەگى ۇزىنشا, جايپاق ورىن­دىق­قا قاتار جايعاستىق. كۇز كۇنى توبە­مىز­دەن نۇرىن اياماي توگىپ تۇر. – 1983 جىل. الماتىداعى ورتا ازيا اسكەري وكرۋگى شتا­بىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر­گەن­مىن. مەنى ساراتوۆ وبلى­سىنداعى ۆولسكي اسكەري ۋچيليششەسىن ءبى­تىرۋشىلەردەن ەمتيحان قا­بىلداۋعا جىبەردى. وندا ءبىر اي بولدىم. ەمتيحان قابىلداۋ ساراپشى توبىنىڭ توراعاسى, كسرو قور­عانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-پولكوۆنيك ن.روجكوۆ ۋچيليششە باسشىلارىمەن مەنىڭ قابىلداپ وتىرعان ەمتيحانىما قاتىناستى. – ءبىز كەدەرگى جاسامايىق, جۇمى­سىڭىزدى جالعاستىرا بەرىڭىز, – دەپ 15-20 مينۋتتان كەيىن ول كىسى اۋديتوريادان شىعىپ كەتتى. – ەمتيحان تاپسىرۋشىلار سانى قانشا ەدى؟ – مىڭ. سول مىڭنىڭ ىشىندە جالعىز قازاق جىگىتى قاجىعالي مۇقاتوۆ بولدى. ول كەيىن گەنەرال اتانىپ, ۇزاق جىل قورعانىس مينيسترلىگى تىل باسقارماسىن باسقاردى. قازىر دە جاۋاپتى قىزمەتتە. اڭگىمەمە قايتا ورالايىن, تۇسكە جاقىن ۋچيليششە باستى­عىنىڭ ورىنباسارى كەلىپ: – ءسىز ساعات ەكىدە گەنەرال-پولكوۆنيك ن. روجكوۆتىڭ الدىندا بولۋىڭىز كەرەك, – دەدى. ايتقان مەزگىلدە بارىپ, قابىلداۋىنا كىردىم. ورنىنان تۇرىپ, ك ۇلىمسىرەي سالەمىمدى الىپ: – سەن قازاقسىڭ با؟ – دەدى. – ءيا, قازاقپىن. – دايىندىعىڭ جاقسى ەكەن. باۋىرجان مومىش ۇلىن بىلەسىڭ بە؟ – بىلەم. ول كىسى ەل, حالىق باتىرى عوي. ءوز باسىم ديدارلاسىپ, سويلەسكەن جان ەمەسپىن. سىرتىنان ماقتانىش ەتىپ, وزىمە ۇستاز سانايمىن. تەك قيىنى, بىلتىر مارقۇم بولدى. – ەستىدىم. وتە وكىنىشتى, – دەپ قينالا قاباق شىتتى گەنەرال. – اسكەري اكادەميادا مەن ول كىسىنىڭ ءدارىسىن تىڭداپ ەدىم. كەرەمەت پەداگوگ بو­لاتىن. ساباعىنان قالماۋعا تىرى­سا­تىنبىز. ءار لەكتسياسى, جيناعان تاجىريبەسى بىزگە ۇمىتىلماس اسەر قالدىراتىن. سول اسەرى مەنىڭ وسىنداي دارەجەگە جەتۋىمە سەبىن تيگىزدى دەپ ويلايمىن. ول كىسى سەنىڭ ۇلتىڭنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل سوۆەت حالقىنىڭ دا كوكىرەگىندە ساقتالادى دەپ بىلەم. بەينەسى ءار كەز جادىمدا. شاكىرتتەرىنە سونداي سىيلى, قادىرلى, وتە ءبىر ادىلەتتى ادام ەدى. ول كىسىدەن ءبىلىم العانىمدى وزىمە ۇلكەن مارتەبە سانايمىن. باۋىرجان مومىش ۇلى مەنىڭ ۇلى ۇستازدارىمنىڭ ءبىرى, – دەدى. – جاقسى سوزدەر ايتتىڭىز. ءىلتي­پا­تى­ڭىزعا جالعىز مەن ەمەس, بۇكىل قازاق حالقى ريزا بولاتىنى ءسوزسىز, – دەپ ەدىم: – ماسەلە وندا ەمەس, ايتايىن دەگەنىم با­ۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ناعىز پەداگوگ ەكەن­دىگى. مەنىڭ شامالاۋىمشا, ول كىسىنىڭ ءشا­كىرتتەرىنەن ۇلكەن-ۇلكەن 20-عا جۋىق گەنەرال شىقتى. ءوزىڭ ويلاپ, تارازىلاشى, وتانىمىزعا ءبىر قازاق 20 گەنەرال دايىنداپ بەرسە, ول از با؟ سەنى شاقىرعانداعى ماق­ساتىم – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ شاكىرتى ەكەنىمدى ايتۋ ەدى. جاقسى, جۇمىسىڭدى جالعاستىرا بەر, – دەپ قوشتاستى. مىنا سوزدەردى ەستىگەندە توبەم كوككە جەتكەندەي بولدى. وسىلاي دەگەن بەكەڭ ءسال ءۇنسىز وتىردى دا: – ءسىز بەلگىلى كينورەجيسسەر الماس حاسەن ۇلى بايزاقوۆتى ءبىلۋشى مە ەدىڭىز؟ – دەپ ەكىنشى ءبىر اڭگىمە جەلىسىنە كوشتى. – ازداپ بىلەم. – ول تەكتى جەردىڭ بالاسى. اكەسى كەزىندە سەمەي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, الماتى قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولعان كىسى. سول الماس ماعان بىردە: – ءسىز گەنەرال-پولكوۆنيك يۆان ماكا­روۆيچ گولۋشكونى بىلەسىز بە؟ – دەپ سۇرادى. – حابارىم بار, – دەدىم مەن. – كومەكشى وپەراتورىم ەكەۋمىز 1985 جىلى ماسكەۋگە بارىپ, يۆان ماكاروۆيچ گولۋشكومەن جولىقتىق. الدىندا ول كىسىنىڭ “تىل سولداتتارى” دەگەن كىتابىنان با­ۋىر­جان مومىش ۇلىنىڭ قانداي ۇستاز, ءوزىنىڭ قانداي شاكىرت بولعانى, باۋكەڭنىڭ ۇلكەن تۇلعا ەكەنى جونىندە ءبىر جارىم بەت جازعان جۇرەك تەربەرلىك جازۋىن وقىپ, تەلەفون سوعىپ: – باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى دەرەكتى فيلم تۇسىرسەك دەگەن ويدامىز. بىزگە كومەكتەسە الاسىز با؟ – دەگەنىمدە, گەنەرال: – كەلىڭىزدەر, قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ءوز كينوستۋدياسى بار. ءسوز جوق كومەكتەسەمىز, – دەگەن بولاتىن. بارساق, ءبارىن دايىنداپ, بىزگە قولقابىس كورسەتۋگە ءبىر پودپولكوۆنيكتى ءبولىپ قويىپتى. اپتا ءجۇرىپ, جۇمىسىمىزدى ءبىتىرىپ, الماتىعا كەشكى ۇشاقپەن قايتاتىن بولدىق. قوشتاسقالى يۆان ماكاروۆيچ گولۋشكونىڭ كابينەتىنە ەندىك. – قالاي, كەلگەن شارۋالارىڭىز ءبىتتى مە؟ – ءبىتتى. كومەگىڭىزگە راقمەت! بۇگىن كەشكى ۇشاقپەن الماتىعا ۇشپاقپىز. – ءوتىنىشىم, ەرتەڭ قايتىڭىزدار. قاي مەزگىلدە ۇشقاندارىڭىز قولايلى؟ – تاڭەرتەڭگى ساعات 9 دۇرىس-اۋ. تۇيمەنى باستى. ىشكە پودپولكوۆنيك ەندى. – مىنا كىسىلەردىڭ بيلەتىن ەرتەڭگى ساعات 9-داعى رەيسكە اۋىستىرىپ اكەلىپ بەر, – دەدى دە, ءبىزدى ارى-بەرى الىپ جۇرگەن پود­پول­كوۆ­نيككە بۇرىلىپ: – بۇگىن بۇل كىسىلەردى قىدىرتىپ, موس­ك­ۆا­نى ارالات. كەشكى ساعات 6-دا مەنىڭ ۇيىمە قوناققا الىپ كەل, – دەدى. ءوزى كەرەمەت كوپشىل, كىشىپەيىل كىسى ەكەن. – اسىل ۇستازىم تۋ­را­لى جىلى لەبىزىمدى ءبىلدىرۋ شاكىرتتىك پارىزىم, – دەپ داست­ار­­قا­ن با­­­س­ىن­دا بىزگە باۋ­كەڭنىڭ ۇستازدىق ومىرىنەن تەبىرەنە سىر شەرتتى. ءبىز سول ءساتتى كينولەنتاعا ءتۇسىرىپ الدىق. – وي, جارايسىڭ, جىگىتىم, – دەدىم مەن قۋانىپ. وسى ارادا ەندى سوزگە مەن ارالاستىم. – بەكە, ءوزىڭىز قايدا, قانداي اسكەري وقۋ ورنىندا وقىدىڭىز؟ – ساراتوۆ وبلىسىنداعى ۆولسكي اسكەري ۋچيليششەسىندە, ودان كەيىن لەنينگرادتاعى ءاس­كەري اكادەميادا ءبىلىم الدىم. بىزگە باۋكەڭنىڭ شاكىرتتەرى – اسكەري عىلىم دوكتورلارى, پروفەسسور-گەنەرالدار, اسكەري عىلىم كان­ديدات­تارى – دوتسەنتتەر ءدارىس وقىدى. كەيبىرى دەكان, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىن. ولاردىڭ ءبىرازى ءالى دە بار. اكادەميا باستىعى گەنەرال-پولكوۆنيك ەرماكوۆ بالا كەزىندە قازىرگى تاراز قالاسىندا تۇرعان ەكەن. بىزگە بۇيرەگى بۇراتىن. – باۋكەڭنىڭ شاكىرتتەرى – اسكەري عىلىم دوكتورلارى, پروفەسسور-گەنەرالدار, اسكەري عىلىم كانديداتتارى – دوتسەنتتەر لەكتسيا وقىدى دەدىڭىز. سول كىسىلەردىڭ اتى-جوندەرىن ايتا الاسىز با؟ – ۇزاق جىل كافەدرا باسقارعان اسكەري عىلىم كانديداتى, دوتسەنت, گەنەرال-مايور مارچەنكو, كسرو قورعانىس مينيسترلىگىندەگى باسقارما باستىعى, گەنەرال-پولكوۆنيك يساەنكو, اسكەري عىلىم كانديداتى, دوتسەنت را­كيتيانسكي (بۇل كىسى مەنىڭ كۋرستىق, ديپلومدىق جۇمىسىما جەتەكشىلىك ەتكەن, وتە ءىرى مامان, كەرەمەت ۇستامدى, ءبىلىمدى كىسى ەدى). ە, ەسىمە ءتۇستى, پولكوۆنيك سەمەنوۆ سياقتى وقى­تۋ­شى­لارىمىز بولدى. ول كىسىلەردىڭ ءبارى باۋكەڭنىڭ شاكىرتتەرى. وكىنەتىنىم, سىزگە ۇقساپ مەن دە ول كىسىلەردەن باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ۇستازدىق ەرەكشەلىكتەرىن سۇراماپپىن. سۇراعانىمدا, ءسوز جوق ايتار ەدى. – باۋكەڭ كالينين قالاسىنداعى اسكەري اكادەميادا ساباق بەردى ەمەس پە؟ ول كىسىنىڭ لە­نين­گراد اسكەري اكادەمياسىنا قانداي قاتىسى بار؟ – سۇراعىڭىز ورىندى. ب.مومىش ۇلى ۇستازدىق ەتكەن كالينين قالاسىنداعى اسكەري اكادەميانى ن.س.حرۋششەۆ كەزىندە لەنين­گرادتاعى وسىنداي اكادەمياعا قوسقان بولاتىن. – ە, ەندى تۇسىنىكتى. – 2001 جىلى باۋكەڭنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىندا مەن جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگىندەگى ازاماتتارعا: – ءبىر-ەكى ادامدى لەنينگراد اكادەمياسىنا ىسساپارمەن جىبەرىڭىزدەر. باتىر اعامىزدىڭ شاكىرتتەرى – پروفەسسور-گەنە­رال­دارمەن سويلەسىپ, اكادەميا مەن پودولسك اسكەري مۇراعاتتارىندا بولسىن. مەنىڭ شامالاۋىمشا, باۋكەڭ تاربيەلەگەن گەنەرالدار سانى 40-تان اسادى. ويتكەنى, ول كىسى اسكەري اكادەميادا بەس جىل بويى ەڭ كەمى ەكى مىڭداي وفيتسەرگە ءدارىس وقىدى. مۇنى دا مۇراعات قۇجاتى ارقىلى انىقتاپ, باۋىرجان مومىش­ ۇلىنىڭ ۇستازدىق قىر-سىرىن اشۋعا بولادى, – دەگەن ءوتىنىش ءبىلدىرىپ ەدىم. ولار: ء“وتىنىشىڭىز ورىن­دى, ويتەمىز, بۇيتەمىز” دەپ قولداۋ كورسەتكەن سوڭ, اكادەميادا بىرگە وقىعان, سوندا ۇستازدىق ەتىپ جۇرگەن ورىس پروفەسسور-گەنەرال دوستارىما تەلەفون شالىپ, “بىزدەن ادام بارسا, كومەكتەسىڭىزدەر” دەگەنىمدە, ءبارى “كەلسىن, قولدان كەلگەن كومەگىمىزدى ايامايمىز” دەسكەن ەدى. ول كەزدە جاعداي قيىن, قارجى تاپشى بولىپ, ويلاعان ويىمىز ىسكە اسپاي قالدى. ەندى باتىردىڭ 100 جىلدىعىندا سول يدەيامەن ماسكەۋگە, پەتەربۋرگكە ءبىر-ەكى ادام جىبەرسەك دەگەن ءوتىنىشتى جوعارى لاۋازىمدى باسشىلارعا ايتقىم كەلەدى. تاعى ءبىر تىلەگىم, قۇرلىق اسكەري ينستيتۋتىنا, اسكەري بريگاداعا باۋكەڭنىڭ اتىن بەرسە, ارتىق بولماس ەدى. سونىمەن بىرگە باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى ەكى دارەجەلى وردەن تاعايىندالسا, ءبىرىنشى دارەجەلى وردەنمەن پولك كومانديرىنەن جوعارى كومانديرلەر, ەكىنشى دارەجەلى وردەنمەن پولك كومانديرىنە دەيىنگى كومانديرلەر ماراپاتتالسا, دۇرىس بولار ەدى. مۇنى دا مەن اسكەري ادام رەتىندە ساربازداردىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ەرلىككە, وتانسۇيگىشتىككە باۋلۋعا سەبى تيەتىن شارا دەپ بىلەم. ءبىزدىڭ كەيدە باۋكەڭنىڭ اسكەري پروفەسسور اتاعىنا جاي, ۇيرەنشىكتى نارسە دەپ ءۇستىرت, جەڭىل-جەلپى قارايتىنىمىز بار. تەرەڭىرەك ويلانساق, اكادەميا ەسىگىن اشقانعا ونداي اتاقتى وپ-وڭاي بەرە سالمايدى. وعان قانشا تالپىنساڭ دا جەتە الماۋىڭ مۇمكىن. باعالاساق, باۋكەڭنىڭ اسكەري پروفەسسور اتانىپ, اسكەري اكادەميادا ساباق بەرۋى حالقىمىزعا ۇلكەن ابىروي, ۇلكەن ولجا. – سۇراعانىم ءۇشىن ايىپ ەتپەڭىز, ءوزىڭىز قاي جەردە تۋىپ-ءوستىڭىز؟ – مەن ورىنبور وبلىسى, پەرۆومايسكي اۋدانىنانمىن. اكە-شەشەم بۇرىن ورال مەن اتىراۋدىڭ ورتاسىنداعى تايپاقتىڭ تۇرعىنى ەكەن. – اتا-اناڭىز قانداي كىسىلەر ەدى؟ – ماقتانعانىم ەمەس, اكەم دە, شەشەم دە, قازاقشا ايتقاندا كورگەندى جاندار-تىن. اكەم جەتىمدىكتىڭ سالدارىنان وقي الماعان. سامارا قورعانىس زاۆودىندا قاراپايىم جۇمىسشى بولىپ جۇرگەنىندە سوعىس باستالىپ, مايدانعا سۇرانادى. تسەح باستىعى: – سەن جۇ­م­ىس­تى جاقسى ىستەيسىڭ, وزىمىزگە كەرەكسىڭ, جىبەر­مەيمىن, – دەپ قارسى بولادى. – مايدانعا اعام, قۇر­داسىم بارا جاتىر. مەنىڭ ولاردان قالعىم كەلمەيدى, – دەپ ول كىسى ەكىنشى رەت اسكەري كوميسسارياتقا ءوتىنىش جازادى. بۇل جولى تسەح باستىعى امالسىزدان رۇقسات ەتەدى. اكەم جاۋمەن لەنينگراد قورعانىس شەبىندە بەتپە-بەت كەلەدى. ول جەردە وكوپ قازۋ مۇمكىن ەمەس ەكەن, ءسال قازسا, سۋ شىعادى. ءبىرىنشى كۇنى اعاسى وققا ۇشادى. قۇرداسى: – كەزەك ەندى ماعان كەلدى-اۋ, – دەيدى. مينومەتتەن اتىلعان سنارياد جارىلادى. ءتۇتىن, شاڭ سەيىلگەندە, اكەم قۇرداسىنىڭ ميى كەۋدەسىندە شاشىلىپ جاتقانىن كورەدى. ءسويتىپ, ءبىر كۇندە اعاسىنان, قۇرداسىنان ايىرىلادى. ءوزى بىرنەشە رەت جارالانىپ, ۇيگە مۇگەدەك بو­لىپ ورالدى. ول كىسىگە ەرەكشە ريزا بولا­تى­نىم, بىزگە جاقسى تاربيە بەردى. – قازىر تۋعان-تۋىسقاندارىڭىز قايدا تۇرادى؟ – سول رەسەيدەگى ورىنبور وبلىسىندا. – ءسىز قازاقشا جاقسى سويلەيسىز عوي؟ – قازاق ەمەسپىن بە؟ كىشكەنە كەزىمىزدە اكە-شەشەمىز بىزگە باتىرلار جىرىن وقىتاتىن. كەيبىر الماتىلىقتاردىڭ انا ءتىلىن بىلمەيتىنىنە تاڭ قالام, نامىستانام. بۇل جونىندە باۋكەڭنىڭ اشۋلاناتىنى دا ابدەن ورىندى. – اسكەري شەنىڭىز؟ – پولكوۆنيك. 40 جىلعى اسكەري ومىرىمدە گەنەرال, باستىق بولايىن دەپ ويلاعان ەمەسپىن. ايتەۋىر اكە-شەشەمە, ەلىمە ۇيات كەلمەسە ەكەن دەپ اسكەري قىزمەتىمدى تياناقتى اتقارۋعا تالپىنىپ باقتىم. كەيىن ورتالىق ازيا اسكەري وكرۋگىنىڭ شتابىندا ىستەدىم. 1989 جىلى قازاق كسر جوعارعى سوۆەتىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدىم. سول جىلى ورتالىق ازيا اسكەري وكرۋگى تاراپ, تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنە قوسىلعاندا, مەن قورعانىس ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن تىل باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى بوپ ۆەنگرياعا كەتتىم. 1990 جىلى ۆەنگريادان ەشتەڭە جوعالتپاي, ەش­قان­داي اپاتقا ۇشىراماي, شىعىنسىز شىققانىم ءۇشىن جاۋىنگەرلىك وردەنىمەن, كەيىنىرەك “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 10 جىل” مەرەكەلىك مەدالىمەن ماراپاتتالدىم. جاۋىنگەرلىك وردەندى ماسكەۋدە پرەزيدەنت م.س.گورباچەۆتىڭ ءوزى تابىس ەتتى. سول ساتتە اكە-شەشەمنىڭ ويىنان شىقتىم, ەلىمنىڭ ءۇمىتىن اقتاعان سياقتىمىن دەپ قۋاندىم. كسرو تاراعاننان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىندە ىستەدىم. كەيىن ءۇش جارىم جىل وڭتۇستىك اسكەري وكرۋگى قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, گەنەرالدىق مىندەتتى اتقاردىم.. – “شاكىرتسىز – ۇستاز تۇل” دەگەن. قا­راما­عىڭىزدا بولعان اسكەري كادرلار تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ – كەزىندە مەنىڭ قاراماعىمدا بولعان جىگىتتەردىڭ 15-ءى قازىر ونەگەلى وفيتسەر بولىپ اسكەري قىزمەتىن ادال اتقارىپ ءجۇر. – ول ازاماتتاردىڭ ءبارى دە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ بۇگىنگى ءىزباسارلارى عوي؟ – ءدال سولاي. مەنىڭ جوعارىداعى ءوتىنىشىمدى بيلىكتەگى باۋىرلارىمىز ەسكەرىپ, ناتيجەلى شەشىم قابىلدايتىن شىعار دەگەن ۇمىتتەمەن... – ءۇمىتىڭىزدىڭ اقتالۋىنا تىلەكتەسپىن. مامىتبەك قالدىباي,  جازۋشى.  الماتى.