ارداقتى انا باقىتى

اتام قازاق: “ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ” دەگەن عوي. ويتكەنى, كوش باستار كوسەمدەر دە, ءسوز باستار شەشەندەر دە, عۇلاما عالىمدار مەن ارقالى اقىندار دا, ياعني تۋمىسى بولەك تۇلعالار انا­لا­رى­نىڭ اق سۇتىنەن ءنار الىپ, ءتار­بيەسىنەن ءتالىم العان. ايتسا ايت­قان­داي, ۇلدارىن ۇياعا, قىزدارىن قياعا قوندىرىپ, نەمەرەلەرىنىڭ قى­زىعىن ارقا-جارقا كورىپ وتىرعان با­تىر انا – دوسماعانبەتوۆا رسالدى اپامىز بۇگىندە 5 ۇل, 5 قىز ءوسىرىپ, 24 نەمەرەسىن ايالى الا­قانىنا سالىپ, ماڭدايلارىنان ءشوپ-ءشوپ ءسۇيىپ وتىر. – بايلىق تا, بيلىك تە ۋا­قىت­شا,– دەيدى ول, – ال, مەنىڭ باستى باي­­لىعىم – بالالارىم. ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن بالداۋرەن بالالارىم ەڭ­سەرە ەڭبەك ەتىپ, انالارىنىڭ اق سۇتتەرىن اقتاسا, مۇنان ارتىق باقىت بار ما؟! “زامانىنا قاراي ادامى” دەگەن. زامانىنا, تاعدىر تالابىنا وراي ءال­دەكىمدەر ەرتەرەك ەسەيسە, ال ءباز­بى­رەۋلەردىڭ اقىل-ەستەرى ەسەيگەنشە ەن­بەيدى-اۋ, ەنبەيدى. رسالدى اپا­مىزدىڭ بالالىق بال داۋرەنى كەشەگى قۋعىن-سۇرگىن, بەرتىن كەلە سۇراپىل سوعىس جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ, ەرتە ەسەيدى. ول 1938 جىلدىڭ قىتىمىر قىس ايى – جەلتوقساندا امانگەلدى اۋىلىندا (كەزىندە لەنين كولحوزى) دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى سۇلەيمەننىڭ ەڭبەك جولى قولىنا كەتپەن, كۇرەك ۇس­تاۋ­دان باستاۋ الىپ, بەرتىن كەلە باس­شى­لىق قىزمەتتە بولىپ, اۋىل اسى­راۋ­شىسىنا اينالادى. ال اناسى راحيما 10 بالانى ومىرگە اكەلىپ, سولاردىڭ ءوسىپ, وركەن جايۋىنا توسەلىپ توسەك بولىپ, ۇلدارىن ۇياعا قوندىرىپ, قىزدارىن قياعا ۇشىرادى. – “اتا كورگەن – وق جو­نار, انا كورگەن – تون پىشەر” دەپ اتام قازاق ايتقانداي, اياۋلى انام­نىڭ جولىن قۋىپ, مەن دە 10 بالا ءوسىرىپ, وركەن جايدىرىپ وتىرمىن,-دەگەن رسالدى اپامىز اڭقىلداي سويلەپ, جارقىلداي كۇلەدى. وتباسىنىڭ تۇڭعىشى – رسالدى اپا بۋىنى بەكىپ, بۇعاناسى قاتپاي جاتىپ-اق ەڭبەككە ارالاسىپ, جەڭىس كۇنىن جاقىنداتۋعا ۇلەس قوسقان. ەگىن ەككەن, مال باققان, ءشوپ شاپ­قان, ماساق تەرگەن, قويشى ايتەۋىر جىل بويى تىرتىنەكتەپ تىرشىلىك ەتكەن. سودان دا رسالدى اپا نان قادىرىن, ءدان قادىرىن ءبىلىپ, تۇرمىس تاۋقىمەتىن تارتپاي بويجەتكەن. – وتباسىمىزدىڭ تۇڭعىشى مەن بولعان سوڭ 10 جىلدىق مەكتەپتەن كەيىن  وقۋعا تۇسۋگە ماعان ءمۇم­­كىندىك بولمادى. ويتكەنى, ىزىمنەن ەرىپ كەلە جاتىرعان ءىنى-ءسى­ڭى­لىلەرىمدى تاربيەلەۋگە اناما قوسشى بولىپ, ولاردىڭ وقۋلارىن جالعاستىرۋىنا جول بەردىم. بۇگىندە ءبىر شا­ڭى­راق­تان وركەن جايعان ونىمىزدىڭ دا ءتورت كوزىمىز تۇگەل. باۋىرلارىم وزدەرىنىڭ قاراقان باستارى ءۇشىن ەمەس, ەل ءۇشىن سان-الۋان سالادا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ءبارىن بىردەي سانامالاپ ايتىپ, ۋاقىتىڭدى المايىن, ۇيادا كورگەنىن ۇشقاندا ىلگەن تەتەلەس ءىنىم – سەيتسۇلتان ايىمبەتوۆتى ءوزىڭ دە بىلەتىن بولارسىڭ؟ – بىلگەندە قانداي, ەسىمى ماعان عانا ەمەس, ەلگە تانىمال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سەيىتسۇلتان ايىمبەتوۆ ەمەس پە؟ – دۇرىس ايتاسىڭ. اينالايىن باۋىرىمنىڭ ەلىم دەپ ەلجىرەپ جۇرگەنى ءبىزدى قۋانىش قۇشاعىنا بولەۋمەن كەلەدى. ...رسالدى اپامىزبەن ەكەۋمىزدىڭ اڭگىمەمىزدى قوس ق ۇلىنداي تەبىسىپ ءوسىپ كەلە جاتىرعان قوس نەمەرە ارۋجان مەن شىڭعىس جارىسا جۇگىرىپ, ءۇزىپ جىبەردى. نەمەرەلەرىنىڭ بەتتەرىنەن كەزەك-كەزەك شوپىلدەتە ءسۇيىپ ماۋقىن باسقان اجەلەرى ءۇزىل­گەن اڭگىمە ءجىبىن قايتا ساباقتادى. –قۇداي قوسقان قوساعىم – سەيىت­كامالمەن تۇرمىس قۇرىپ, ءۇبىر­لى-ءشۇبىرلى بولدىق. كەزىندە ەڭ­بەك جولىن مەحانيزاتور بولۋدان باس­تاعان سەيىتكامال بەرتىن كەلە ين­جەنەر بولىپ, اۋىل تۇر­عىن­دا­رى­نىڭ احۋالىن جاقسارتۋعا جان-تانىمەن ەڭبەك ەتتى. ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق. اتتەگەن-اي, دەيمىن. سەيىت­كامالىم 52 جاسىندا ماڭگىلىك ساپارعا كەتىپ, قارا شاڭىراعىمىز شاي­قالىپ قالدى. ول كەزدە تۇلا بويى تۇڭعىشىم – سارسەنك ۇلىم تۇرمىس قۇرىپ, اۋەزبەگىم شاڭىراق كو­تەر­گەن. ءسويتىپ, مەن 50 جاسىمدا جەسىر قالىپ, ۇل-قىزدارىم­نىڭ اق جول­دان اداسپاي, ادام بولۋىنا بو­يىمداعى بار قۋاتىمدى جۇمساۋمەن ءجۇردىم. اللاعا ريزامىن. اق ءسۇتىمدى اق­تا­عان, اينالايىن بالالارىم – مە­نىڭ باستى بايلىعىم. – اپا, ون بالاڭىز دا جوعارى ءبىلىم الىپتى. بۇل سىزگە تىم قيىن تيگەن شىعار دەگەنبىز. –وڭاي بولمادى. ايتسە دە ق ۇلىندارىم ءبىر-بىرىنە سۇيەۋ بولادى عوي, – دەدى ول. دۇيسەنباەۆتار وتباسىنىڭ تۇڭ­عىشى سارسەنكۇل حالىق شارۋا­شى­لىعى ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, بۇگىندە “دەنساۋلىق”جشس-ىندا ەسەپشى قىز­مەتىن اتقارسا, اۋەزبەك الما­تىداعى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەت پەن زاڭ اكادەمياسىن ءتامامداپ, قازىر وبلىستىق سالىق دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىز­مەتىندە. سۇلتان اسكەري بولىمشەدە, ال نۇرلان ەلەكتر جۇيەسىن تاراتۋ مەكەمەسىندە ءبولىم باستىعى, گۇل­فاريدا №11 ورتا مەكتەپتىڭ وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. گۇلميرا مەن ەر­لان الماتىدا قىزمەت ەتەدى. گۇلايىم كاسىپكەر بولسا, ەركىنى مۇناي سالاسىنداعى كۋتت مە­كە­مەسىندە ءبولىم باستىعى, ال كەنجە قىزى گۇلجاينا بەلگىلى كاسىپكەر. –وتكەن جىلى بالالارىم 70 جاسقا كەلگەن تويىمدى دۇركىرەتە وتكىزدى. سوندا وتكەن ومىرىمە كوز ءجى­بەرىپ, بۇگىنگى جانە كەلەر ۇر­پاقتارعا ۇلاعات بولار دەگەن نيە­ت­پەن انالىق جۇرەكتەن شىققان اق تىلەگىمدى اقتارعانىم بار. ايتايىن, بۇل دۇنيەگە كەلگەن ادامنىڭ باسىنا ءۇش باقىت قۇسى قو­نا­دى ەكەن. ءبىرىنشى باقىت “شىر” ەتىپ ءدۇ­نيەگە كەلۋ, ەكىنشى باقىت – قو­ساعىڭمەن قوسا اعارىپ, ۇل-قىزدى بولۋ, ال ءۇشىنشى, ەڭ باستى باقىت - ادەمى قارتايۋ. ءيا, رسالدى اپامىز ايتقانداي, ادەمى قارتايىپ, باقىتقا كەنەلىپ وتىرعان ارداقتى انا رسالدى دەسەك, اسىرا ايتقاندىعىمىز بولماس. وسىنداي اياۋلى دا ارداقتى انا­لارىمىز ازايماسىن دەيمىز. وسىنداي ونەگەلى وتباسى كوبەيە بەرسىن دەيمىز. بار باقىت وسىندا. ەركىن ءابىل, قىزىلوردا.