وسىعان بايلانىستى ارنايى مالىمدەمە (مالىمدەمە ءماتىنى جەكە بەرىلىپ وتىر – رەد) جاساعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەت پەن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا شۇعىل تاپسىرما بەرىپ, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وقيعا سول كۇنى پوليتسيا كۇشىمەن توقتاتىلىپ, جاعداي تولىق باقىلاۋعا الىندى. قازىر وندا ۆيتسە-پرەمەر بەردىبەك ساپارباەۆ باستاعان ۇكىمەتتىك كوميسسيا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇگىندە اۋىلداعى جاعداي تۇراقتالعاندىقتان, الاساپىراندا ۇيلەرىنەن كەتۋگە ءماجبۇر بولعان تۇرعىندار قايتا ورالىپ, قاۋىپسىزدىكتەرى قامتاماسىز ەتىلگەنى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە.
ايتا كەتەيىك, ارانداتۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە تاراتقان حابارلامالارىنىڭ كەسىرىنەن, اتالعان اۋىلدا دۇنگەندەر مەن قازاقتار اراسىنداعى كيكىلجىڭ جاپپاي توبەلەسكە ۇلاستى. وكىنىشكە قاراي, وقيعا سالدارىنان ماتەريالدىق قانا ەمەس, ادام شىعىنى دا بولدى. جامبىل وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, وبلىستىق تەرگەۋ باسقارماسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 293-بابى, ياعني بۇزاقىلىق بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇمىستارىن باستادى. قازىرگى كەزدە قاقتىعىستى باستاۋشىلار مەن قاتىسۋشىلار انىقتالۋ ۇستىندە. جامبىل وبلىسىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتى ازاماتتاردان تەك رەسمي اقپاراتقا عانا سەنۋدى, قاۋەسەتتەر مەن ءتۇرلى جالعان اقپاراتتاردى تاراتپاۋدى سۇراپ وتىر. ويتكەنى ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتىرىك-راسى بەيمالىم اقپاراتتار مەن بەينەجازبالاردىڭ تاراپ كەتكەنى بەلگىلى.
بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ايرىقشا نازار اۋدارىپ, ءوزىنىڭ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا «جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانىندا بۇزاقىلىق سيپاتتاعى جاپپاي توبەلەس بولدى. ونى ارانداتۋشىلار ءوز پايداسىنا قولدانباق بولعان. پوليتسيا جاعدايدى رەتتەپ, ءوز باقىلاۋىنا الدى. قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزعاندار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى», دەپ جازدى. سونداي-اق پرەزيدەنت قايعىلى جاعدايعا جول بەرگەن مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتكەرلەرى مەن ارانداتۋشىلار جاۋاپقا تارتىلاتىنىن, زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتىلەتىنىن دە اتاپ ايتا وتىرىپ, وتانداستارىمىزعا ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك ۇستانىمدارى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
قورداي اۋدانىندا ورىن العان وقيعانىڭ سالدارىن جويۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلعان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ باستاعان ۇكىمەت كوميسسياسى جامبىل وبلىسىنا ارنايى كەلدى. بەردىبەك ساپارباەۆ قورداي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قورداي اۋىلىنداعى اۋرۋحاناعا بارىپ, توپتىق توبەلەس كەزىندە زارداپ شەككەن تۇرعىندارمەن سويلەستى.
كوميسسيا توراعاسىنا مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە 12 ادامنىڭ جاتقىزىلعانى, 20 ادامنىڭ باقىلاۋدا ەكەنى جانە ەمحانادان شىعارۋعا ازىرلىك ءجۇرىپ جاتقانى باياندالدى. سونىمەن قاتار 5 پاتسيەنت سانيتاريالىق اۆياتسيا جەلىسى بويىنشا الماتى قالاسىنا جانە 1 پاتسيەنت تاراز قالاسىنا اۋىستىرىلعان. بارلىعىنا قاجەتتى مەديتسينالىق كومەك تولىق كولەمدە كورسەتىلۋدە. جالپى, مەديتسينالىق كومەككە بارلىعى 127 ادام جۇگىنگەن, ونىڭ ىشىندە 84 ادام تەكسەرۋدەن سوڭ ۇيلەرىنە قايتارىلعان.
بارلىعى زاڭ اياسىندا قاراستىرىلادى
قورداي اۋدانىندا بولعان بەردىبەك ساپارباەۆ جەرگىلىكتى اقساقالدارمەن دە كەزدەسىپ, ورىن العان قاقتىعىستىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى تۋرالى سۇرادى. بۇل رەتتە سورتوبە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ارلي مۋساروۆ مۇنىڭ تۇرمىستىق كيكىلجىڭ ەكەنىن, قازىر جاعدايدىڭ تۇراقتالعانىن ايتا كەلىپ, بارلىعى دا زاڭ بويىنشا, قۇقىقتىق سالا اياسىندا بولسا ەكەن دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. بەردىبەك ماشبەك ۇلى اۋدانداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت كوميسسياسى جامبىل وبلىسىنا ارنايى كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز سىزدەردەن, قوعامدا بەدەلى بار اقساقالداردان تۇرعىندارعا ءبىزدىڭ جاعدايدى وبەكتيۆتى تۇرعىدا انىقتاۋ ءۇشىن كەلگەنىمىزدى تۇسىندىرۋلەرىڭىزدى وتىنەمىز. كىنالىلەر جازاسىن تارتادى. بارلىق زارداپ شەككەندەرگە قاجەتتى مەديتسينالىق جانە باسقا دا كومەك كورسەتىلىپ جاتىر. قازىر باستى ماسەلە – وڭىردەگى تۇراقتىلىقتى, قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ», دەدى بەردىبەك ساپارباەۆ. جامبىل وڭىرىنە ارنايى كەلگەن ۇكىمەت كوميسسياسى قورداي اۋدانىنداعى, ماسانچي, اۋقاتتى, سورتوبە ەلدى مەكەندەرىندەگى قازىرگى جاعدايمەن دە تانىستى. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, تۇرعىن ۇيلەردى, الەۋمەتتىك جانە كوممەرتسيالىق نىسانداردى ارالادى. وقيعا كەزىندە قايتىس بولعانداردىڭ وتباسىلارىمەن كەزدەستى. سونىمەن قاتار ۇكىمەت كوميسسياسى جەرگىلىكتى جەردە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سيپاتتاعى ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا شۇعىل شارالار قابىلدادى.
بەردىبەك ساپارباەۆ سەنبى كۇنى تۇندە قورداي اۋدانىنداعى ماسانچي, سورتوبە, قاراسۋ, قاراكەمەر اۋىلدارىن ارالاپ, تۇنگى ۋاقىتتاردا قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىن تەكسەردى. سونداي-اق قاراسۋ جانە سورتوبە شەكارا پۋنكتتەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتەردىڭ جۇمىس بارىسىن دا كورىپ, اۋدانداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەكە قۇرامىمەن سويلەستى. ۇكىمەت كوميسسياسى جەرگىلىكتى جەردەگى جاعدايدى باقىلاۋ ءۇشىن جامبىل وبلىسىندا بولادى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى نەگىزىندە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, قازا تاپقانداردى جەرلەۋدى ۇيىمداستىرۋ, كەلتىرىلگەن زالالدى باعالاۋ جانە زارداپ شەككەن مەنشىك نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىس اتقارادى. ال جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى, ۇكىمەتتىك كوميسسيانىڭ مۇشەسى اسقار مىرزاحمەتوۆ باستاعان جەرگىلىكتى باسشىلاردىڭ ءبارى دە بۇگىندە وقيعا ورنىندا.
اۋىلداعى جاعداي تۇراقتالدى
قازىرگى كەزدە وڭىردە جاعداي تۇراقتى. ەل اعالارى, جەرگىلىكتى تۇرعىندار كوپشىلىكتى سابىرعا شاقىرىپ, ارانداتۋشىلىققا ەرمەۋگە ۇندەدى. قوردايلىق قاريالار تۇرمىستىق ماسەلەنى ەل كولەمىندەگى ماسەلە ەتىپ كورسەتۋدىڭ قاجەت ەمەس ەكەنىن ايتۋدا. «سابىرعا كەلەيىك, ءتارتىپ ساقتايىق. حالقىمىز, جاستارىمىز امان بولسىن. ءبارىمىز تىنىشتىقتا ءومىر سۇرەيىك», دەيدى اۋدان تۇرعىنى ءالي قالپاقوۆ. جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا دا جاعدايدىڭ قالىپتى ەكەنى, ەندى تارتىپسىزدىكتىڭ بولمايتىنى, ءبارىنىڭ باقىلاۋدا ەكەنى تۇسىندىرىلۋدە. اۋىلدا قازىر تىنىشتىق ورناعان. كوشەدە مەزگىلسىز جۇرگەن كولىكتەر دە, ادامدار دا كورىنبەيدى. جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق پرەزيدەنت پارمەنىمەن ۇكىمەتتىك كوميسسيانىڭ قۇرىلعانىن, جاعدايدى باقىلاۋعا العانىن قۇپتاپ, ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە.
پرەزيدەنتكە العىس ايتامىز
ارلي مۋساروۆ,
قورداي اۋدانى, سورتوبە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى:
– قورداي اۋدانىندا تۇرمىستىق جاعدايدان تۋىنداعان قاقتىعىستىڭ سوڭى قايعىلى جاعدايلارمەن اياقتالدى. بۇل وتە وكىنىشتى. اۋىلداعى جاعداي بۇكىل ەلگە تارادى. الايدا, ەلدىڭ باسىنا وسىنداي قيىن جاعداي كەلىپ جاتقاندا, ەل اعالارىنىڭ كوپ كومەگىن كوردىك. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پارمەنىمەن دەر كەزىندە قۇرىلعان ۇكىمەتتىك كوميسسيا اۋىلداردى ارالاپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدە. ءىستىڭ ءمان-جايىنا ءۇڭىلىپ, اۋدان احۋالىن ءجىتى باقىلاۋعا الدى. ءاردايىم تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىقتى تۋ ەتىپ جۇرگەن قازاق ەلىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا العىس ايتامىز. قازىر اۋىلدا دۇربەلەڭ باسىلدى. جاعداي تۇراقتى. مەملەكەت تاراپىنان كوپشىلىكتىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا.
تالاي جىلدان بەرى قورداي جەرىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز. ىنتىماعى مەن بىرلىگى جاراسقان قازاق حالقىمەن بىرگە ءبىر ەلدە, ءبىر جەردە تۇرامىز. حالىققا ەڭ ءبىرىنشى تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىك كەرەك. قازاق ەلىنىڭ بەيبىتشىلىك ساياساتى قورداي اۋدانىندا بولعان وقيعا كەزىندە دە جوعارى دەڭگەيدە كورىنىس تاپتى. حالىقتى سابىرعا شاقىرىپ, جول كورسەتكەن, ەلگە بارلىق مۇمكىندىكتى جاساعان پرەزيدەنتكە راحمەت! بۇل – تۇرمىستىق كيكىلجىڭ. ەندى بارلىعى دا زاڭ بويىنشا, قۇقىقتىق سالا اياسىندا رەتتەلسە ەكەن دەيمىن. مۇنداي جاعداي ەندى قايتالانباسىن دەپ تىلەيمىن. ەلىمىزدە تەك تىنىشتىق بولسىن!
ايشا يدىبو,
وبلىستىق «ۆىنحۋا» دۇنگەن مادەني اسسوتسياتسياسىنىڭ ءتورايىمى:
– ەكى-ءۇش كۇننەن بەرى ەلدىڭ ءبارىن ابىگەرگە سالىپ جاتقان ەل ىشىندەگى دۇربەلەڭ باسىلدى. تالاي جىلدان بەرى تاتۋ-ءتاتتى كۇن كەشىپ كەلە جاتقان ەلدىڭ اراسىندا وسىنداي كەلىسپەۋشىلىك بولادى دەپ ويلاعان جوقپىز. ادامداردىڭ قاشاندا تىلەيتىنى تىنىشتىق قوي. ءبىزدىڭ دە تىنىشتىقتا, بەيبىتشىلىكتە ءومىر سۇرگىمىز كەلەدى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ شۇعىل شەشىم قابىلداپ, ۇكىمەتتىك كوميسسيانى قوردايعا جىبەردى. مۇندا ءتارتىپ ساقشىلارى دا جاعدايدى رەتكە كەلتىرۋدە. اۋىلىمىز قايتادان باياعى قالپىنا كەلىپ, حالىق باياعىداي الاڭسىز ءومىر سۇرە باستادى. اسىرەسە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءبىرىنشى ورىندا بولعانى قۋانتادى.
بۇگىندە اۋىلداعى جاعداي قالپىنا كەلدى. ادام شىعىنى بولدى. ال كوميسسيانى باستاپ كەلگەن بەردىبەك ساپارباەۆ جەرگىلىكتى حالىقپەن كەزدەسىپ, ورتەلگەن ۇيلەردىڭ قالپىنا كەلتىرىلەتىنىن, بارلىق شىعىننىڭ وتەلەتىنىن ايتتى. حالىقتى سابىرعا شاقىرىپ, ءدال قازىر الاڭداۋعا ەشقانداي دا نەگىز جوق ەكەنىن مالىمدەدى. شىنىندا دا پوليتسەيلەر تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاپ, كۇنى-ءتۇنى جۇمىس اتقارۋدا. ول ءۇشىن مەملەكەتتىڭ باسىندا وتىرعان ازاماتتارعا العىس ايتامىن. ەلدىڭ اراسى قاشاندا بەيبىت بولسىن دەپ تىلەيمىن. ازاماتتاردى تارتىپكە باعىنىپ, سابىر ساقتاۋعا, تىنىشتىقپەن ءومىر سۇرۋگە شاقىرامىن. ەندى مۇنداي جاعداي قايتالانبايدى دەپ سەنەمىن.
بۇزىلعان ۇيلەر قالپىنا كەلتىرىلىپ, كومەك كورسەتىلەدى
سەنبى كۇنى تۇندە جامبىل وبلىسىنىڭ قورداي اۋدانىندا قۇقىقتىق ءتارتىپتى بۇزۋ فاكتىلەرى تىركەلگەن جوق. جاعداي تۇراقتالدى, اۋىلدىقتاردىڭ ءومىرى قالىپتى ارناسىنا تۇسۋدە.
ۇكىمەت كوميسسياسى جۇمىسىنىڭ ەكىنشى كۇنىن اۋىلدار مەن شەكارا ماڭى وتكىزۋ پۋنكتتەرىن ارالاۋدان باستادى.
«قاراسۋ» شەكارا بەكەتىندە ادامدار جوق, ال قىرعىزستاننان كەلگەن ادامدار كەزەگى «اۋقاتتى» پۋنكتتىندە پايدا بولعان. بۇلار – وسىعان دەيىن كورشىلەس رەسپۋبليكاعا كەتىپ قالىپ, ەندى ۇيلەرىنە ورالىپ جاتقان قازاقستاندىقتار. ولاردىڭ ىشىندە ايەلدەر مەن بالالار كوپ.
بەردىبەك ساپارباەۆ وتانداستارىمىزدان سابىرلىق ساقتاپ, ارانداتۋلاردىڭ ىقپالىندا كەتپەۋدى سۇرادى.
«سىزدەردەن ارانداتۋلارعا ەرمەۋدى سۇرايمىز. بۇزىلعان بارلىق ۇيلەردى ءبىز قالپىنا كەلتىرەمىز, وتباسىلارعا كومەك كورسەتەمىز. ءبىزدىڭ ماماندار جۇمىس ىستەپ جاتىر, زالالدى باعالاۋدا. بارلىعىڭىزعا تاعى ايتارىمىز, كەتىپ قالعان, قازىر قىرعىزستاندا ءوز تۋىستارىن پانالاپ جاتقان جاقىن-جۋىقتارىڭىزعا ەلگە قايتۋ كەرەكتىگىن جەتكىزسەڭىزدەر», – دەدى ب.ساپارباەۆ وتكىزۋ پۋنكتتىندە جينالعان قاۋىمعا. ول سونداي-اق وتكەن تاۋلىك ىشىندە ەشقانداي وقيعا دا, قۇقىق بۇزۋشىلىق تا بولماعانىن, جاعداي تۇراقتالعانىن اتاپ كورسەتتى.
ايتا كەتەيىك, ەلگە ورالىپ جاتقان قازاقستاندىقتار شەكارادان جەڭىلدەتىلگەن رەجىمدە وتەدى.
ۇكىمەتتىك كوميسسيا سورتوبە جانە ماسانچي اۋىلدارىندا بولىپ, قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا بارىپ كوڭىل ايتتى.
«پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ پەن ۇكىمەتتىڭ اتىنان شىن قايعىرىپ كوڭىل ايتامىز. ءبىز سىزدەردى بۇل قيىندىقتا قالدىرمايمىز, قاۋىپسىزدىكتەرىڭىزدى قامتاماسىز ەتەمىز. وتباسىلارىڭىزعا كومەكتەسەمىز, مەملەكەت سىزدەردى قولدايتىن بولادى», دەدى ب.ساپارباەۆ.
قازا تاپقانداردىڭ تۋعان-تۋىستارى مەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار بيلىكتەن كىنالىلەردى تاۋىپ, جازاعا تارتۋدى سۇرادى.
سونىمەن قاتار ۆيتسە-پرەمەر تارتىپسىزدىك كەزىندە زارداپ شەككەن تۇرعىن ۇيلەردى, الەۋمەتتىك جانە كوممەرتسيالىق نىسانداردى ارالاپ كوردى.
«مەملەكەت باسشىسى وتباسىلارعا بارلىق قاجەتتى كومەكتى جانە قولداۋدى كورسەتۋدى تاپسىردى. كوميسسيا قۇرامىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ق.وسكەنباەۆ كەلدى. قازىر ماماندار كەلتىرىلگەن زارداپتى باعالاپ جاتىر, بارلىعى قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قالپىنا كەلتىرىلەتىن بولادى», دەدى ب.ساپارباەۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى جەرلەۋ راسىمدەرىنە قاتىستى.
جامبىل وبلىسى
