كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا دايىندىق ويداعىداي

كەشە ۇكىمەت ۇيىندە كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن كەزەكتى سەلەكتورلىق كەڭەس بولىپ ءوتتى. وندا بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دايىندىق بارىسى تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ ەسەبى تىڭدالدى. بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىس­تارى 19,1 ملن. گەكتار جەردە جۇرگى­زىلە­دى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 255 مىڭ گەكتارعا ارتىق. ال ەگىس ال­قاپ­تارى نەگىزىنەن باسىمدىق بەرىلگەن داقىلدار ەسەبىنەن كوبەيتىلمەك. ءداندى داقىلدار 16,7 ملن.گەكتار جەرگە ەگىلسە, مايلى داقىلدار 1,4 ملن.گەكتارعا ەگىلەدى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلعىدان 18 پايىزعا ارتىق. ەگەر مايلى داقىلداردان ورتاشا ءونىم الىناتىن بولسا, بۇل ىشكى رىنوكتىڭ وسىمدىك مايىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى­نىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ۇستىمىزدەگى جىل­عى ناۋرىزدىڭ اياعىنا دەيىن سىرتقا تاعى دا  5,5 ملن. توننا اس­تىق ەكسپورتتاعان كورىنەدى. الدىڭ­عى جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىس­تىر­ساق, بۇل 1,3 ملن. تونناعا ارتىق. وتكەن جىلى بۋنكەرلىك سالماقپەن العاندا 23 ملن.توننا استىق جينالعان بولاتىن. ونىڭ  4,9 ملن. تونناسى ءالى ەكسپورتتالا قويعان جوق. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لى­گىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, ەلىمىزدىڭ ەكس­پورتتىق الەۋەتى 9 ملن.توننانى قۇرايدى ەكەن. دەگەنمەن, بيىلعى جىل دا “ايقايسىز” بولمايىن دەپ تۇر. ەگىس القاپتارىنىڭ كەڭەيۋى ءوز الدىنا, وتكەن جىلدان قالعان اس­تىقتىڭ ەل ەلەۆاتورلارىن بوسات­پاۋى پروبلەما بولىپ وتىر. وعان قوسا, استىق باعاسىنىڭ تومەندەۋى تاعى بار. اقىلبەك كۇرىشباەۆ قارا تەڭىز پورتتارىنداعى استىق باعا­سىنىڭ 190-نان 165 دوللارعا ءتۇسىپ كەتكەنىن مالىمدەدى. وسىعان وراي مينيستر قىتاي جانە رەسەي اۋماق­تارى ارقىلى ىشكى رىنوكقا توننا­سىن 20-40 دوللارعا جەتكىزەتىن اس­تىق ەكسپورتىنا سۋبسيديانى كو­بەي­تۋدى بەلسەندىرە ءتۇسۋ قاجەتتىگىن ايتا كەتتى. استىقتى جەڭىلدەتىپ ساتۋ ءۇشىن قوسىمشا 10 ملرد.تەڭگە قاجەت كورىنەدى. بۇل ءۇشىن ارنايى جوبا جاسالىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلدى. كەلىسىمدى تەزدەتىپ قا­راۋ­دى سۇرايمىز. بۇل ەلىمىزدىڭ استىق رىنوگىنداعى جاعدايدى تۇراقتان­دىرۋعا كومەكتەسپەك, دەدى ول. بيىلعى جىل شەگىرتكەنىڭ بيو­لو­گيالىق بەلسەندى جىلى بولىپ سانا­لادى. اتالمىش ماسەلە ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلعان, بۇل جونىنەن ەش ۋايىم جوق. دەگەنمەن كەيبىر زيانكەستەرمەن ماسەلە تۋىنداۋى مۇمكىن. سوندىقتان ەلىمىز اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ 900 مىڭ گەكتارىن وڭدەۋدەن وتكىزۋى كەرەك. زاڭ بويىنشا بۇل ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجى ءبولۋى مىندەتتى, ال بۇعان جامبىل, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىستارى عانا قارجى قاراستىرعان. ال پرەمەر-مي­نيستر كوكتەمنىڭ سالقىن­دى­عىن, جازدىڭ تەز شىعۋىنا باي­لانىستى استىققا زيان كەل­تىرەتىن زيانكەستەردىڭ از بول­ماۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارمادى. تاعى ءبىر ماسەلە, كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى ءۇشىن جۇمسا­لا­تىن جانار-جاعارمايدىڭ ءبولى­نۋى. بۇل جونىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنبا­سا­رى ومىرزاق شوكەەۆ كەزەكتى ناۋقانعا بايلانىستى  اۋىل شا­رۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءون­دىرۋشىلەرگە جانار-جاعار­ماي­دى جەتكىزۋگە جەرگىلىكتى وبلىس اكىمدەرى جاۋاپتى ەكەندىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار ول دي­زەل وتىنى مەن اي-80 بەن­زينى رىنوكتاعى باعادان تومەن باعامەن ساتىلاتىندىعىنان حاباردار ەتتى. بۇل سالاداعى كۇردەلى ماسەلە رەتىندە مۇناي­شىلاردىڭ پىكىرىن كەلتىردى. ولاردىڭ ايتۋىنشا اۋىل شا­رۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋ­شى­لەر جانار-جاعارمايدى جوعارى باعامەن ساتىپ الۋى مۇمكىن. وسى ورايدا, ومىرزاق شوكەەۆ ونى جەتكىزۋشى وكىل كومپا­نيالاردى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ قاجەت ەكەندىگىن اتاپ ايتتى. “باعانى بەلگىلەپ, وبلىستار بويىنشا كۆوتالاردى انىق­تاعان سوڭ جەرگىلىكتى شارۋا­شى­لىقتار مەن تاۋار ءوندىرۋ­شىلەرگە جانارماي جەتكىزۋ اكىمدەردىڭ جاۋاپكەرشىلى­گىندە”, دەدى ول. سەلەكتورلىق كەڭەستە وب­لىس اكىمدەرى كوكتەمگى ەگىس جۇ­مىستارىنا دايىندىق دەڭگەيى تۋرالى ەسەپ بەردى. مىسالى, قوستاناي وبلىسىندا 2-دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيە بەرۋ كەزىندە كەپىلگە جەر العى­سى كەلمەيتىندىگى, السا دا امالسىز الاتىندىعى تۋرالى ايتىلدى. پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ جانە باي­لا­نىس جانە اقپارات مينيسترلىك­تە­رىنە بيۋدجەتتەگىلەردىڭ جالاقى­سى 25 پايىزعا ارتۋىنا باي­لانىستى حالىققا بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى ارقىلى ءتۇ­سىن­دىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋدى جۇك­تەدى. سونداي اق, الماتى وبلى­سى­نىڭ اكىمى س.ۇمبەتوۆ­كە  سۋ تاسقىنى­نىڭ سالدارىن جويۋعا ءبو­لىنگەن قارجىنىڭ ماقساتتى ورىن­دالۋىن قاداعا­لاۋدى تاپسىردى. سەلەكتورلىق كەڭەس سوڭىن­دا ءسوز العان پرەمەر-مي­نيستر بيىلعى جىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دايىن­دىقتى وتە جاقسى دەڭگەيدە دەپ باعالادى. جىل سايىن جانار-جاعارماي توڭىرەگىندە تۋىن­داي­تىن ايقاي-شۋ جوقتىعىنا,  بارلىق ماسەلە ءوز ورنىمەن شەشىلىپ جاتقاندىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ۆەنەرا تۇگەلباي.