ۇكىمەت • 04 اقپان، 2020

جۇرتتى تولعاندىرعان جيناقتاۋشى جارنا

25 رەتكورسەتىلدى

ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا وتكەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ قازاقستاندا زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە قاتىستى تۇسىنىكتەمە بەردى.

مەملەكەت باسشىسى 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ۇكىمەتكە 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ وزدەرىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن ماقساتتى پايدالانۋ مۇمكىندىگى تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزۋگە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن.

اتالعان تاپسىرمانى قاراۋ ءۇشىن ۇكى­مەت جانىنان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ توراعا­لىعىمەن 25 ادامنان تۇراتىن جۇمىس توبى قۇرىلدى. جۇمىس توبىنىڭ مۇشە­لەرى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ اعىمداعى جاي-كۇيى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن، ىقتيمال سىن-تەگەۋرىندەردى، حالىقارالىق تاجىريبەنى زەردەلەدى، بجزق تۇراقتىلىعى بويىنشا الدىن الا اكتۋارلىق ەسەپتەر نازارعا الىندى.

ازىرلەنگەن تاسىلدەردى جۇمىس توبى مۇ­شەلەرىنىڭ كوپشىلىگى قولدادى، ەكونو­ميكالىق ساياسات جونىندەگى كەڭەس ماقۇل­دادى جانە «وسى ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋ­دەگى العاشقى قادام» رەتىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقۇلداۋىن الدى.

«بۇگىنگى تاڭدا بجزق-دا 9،9 ملن زەينەت­اقى شوتتارى بار. وكىنىشكە قاراي، ونىڭ 53%-ىنىڭ كولەمى 500 مىڭ تەڭگە­دەن از، 16%-ى – 500 مىڭنان 1 ملن تەڭگە­گە دەيىن، 15%-ى – 1 ملن تەڭگەدەن 2 ملن تەڭگەگە دەيىنگى سومانى قۇرايدى. وسى­لايشا سالىمشىلاردىڭ 84%-ىندا جي­ناق كولەمى 2 ملن تەڭگەدەن اسپايدى» دەدى ب.نۇرىمبەتوۆ.

وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، ۇكىمەت جيناق­تاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جە­تىلدىرۋدى ۇسىندى. ول ءۇشىن بىرقاتار ماسەلەنى شەشۋ قاجەت. بىرىنشىدەن –  قازاقستاننىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسى وتە جاس. وعان بار بولعانى 21 جىل بولدى (ال دامىعان ەلدەردە زەينەتاقى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن 35-40 جىل قاجەت ەتىلەدى). ەكىنشىدەن – حالىق تابىسىنىڭ تومەن دەڭگەيى. ۇشىنشىدەن – زەينەتاقى جارنالارىنىڭ تولەنبەۋى. بۇگىنگى تاڭدا شامامەن 100 مىڭ كاسىپكەر ءوز قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن زەينەتاقى جارنالارىن تولەمەيدى. 2،7 ملرد تەڭگە قارىز بار. تورتىنشىدەن – ينۆەستيتسيالىق كىرىس­تەر تيىسىنشە ۇلعايىپ جاتقان جوق.

جۇمىس توبى زەينەتاقى جيناق­تا­رى­نىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋدىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن ۇسىندى.

ءبىرىنشى سانات – تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نە­مەسە قىمبات ەمگە (جەكە تىزبە بويىنشا) زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ ۇسىنىلاتىن جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار – بۇل «جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن» اساتىن زەينەتاقى جيناقتارى بار  بجزق سالىمشىلارى.

بۇل رەتتە بجزق «جەتكىلىكتىلىك شەگىن» ءاربىر جاس ءۇشىن، ەرلەر مەن ايەلدەر بويىنشا جەكە ەسەپتەگەن. جاستاۋ ادامداردىڭ جيناقتاۋدى جالعاستىرۋ ءۇشىن بولاشاق ەڭبەك قىزمەتىنىڭ كەزەڭى (زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەنگە دەيىن) نەعۇرلىم ۇزاق بولاتىنى نازارعا الىندى. بجزق ۇسىن­عان «جەتكىلىكتىلىك شەگى» دەگەنىمىز – جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە تۇراقتى قاتىساتىن (ياعني زەينەتاقى جارنالارىن تۇراقتى تۇردە تولەپ وتىراتىن) سالىمشىدا جاڭا جارنالار مەن ينۆەستيتسيالىق تابىس ەسەبىنەن ءومىر بويعى تولەمدەردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى سومانى كەيىننەن تولىقتىرۋى ارقىلى جينالۋعا ءتيىس زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ەڭ تومەنگى شەگى. سالىمشىنىڭ جاسى كىشى بولعان سايىن، «جەتكىلىكتىلىك شەگى» سوعۇرلىم تومەن بولادى.

مىسالى، 40 جاستاعى سالىمشى ءۇشىن (ورتاشا ەڭبەك ءوتىلى 18-20 جىلدى قۇراي­تىن) جيناقتاۋدىڭ ەڭ تومەنگى شەگى: ەرلەر ءۇشىن 6،9 ملن تەڭگەنى جانە ايەلدەر ءۇشىن 9،8 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. 63 جاستاعى سالىم­شى، ياعني زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن ادام ءۇشىن بۇل شەك ەرلەرگە 8،2 ملن تەڭگە­نى جانە ايەلدەرگە شامامەن 10،1 ملن تەڭ­گەنى قۇرايدى.

ەكىنشى سانات – بۇل زەينەتكەرلەر، ولار­عا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ نەمەسە قىمبات ەم ءۇشىن ءوزىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 50%-ىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى ۇسىنى­لادى. وسى رەتتە مىندەتتى شارت – جوعال­عان تابىستى 40%-دان تومەن ەمەس دەڭگەي­دە الماس­تىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن زەينەت­اقى­نىڭ (بازالىق، ىنتىماقتى جانە جي­ناق­تاۋشى) مولشەرى بولىپ تابىلادى، بۇل حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى.

بۇگىندە قازاقستاندا زەينەتاقى جۇيە­سىن ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى 2020-2024 جىل­دارعا ارنالعان جول كارتاسى ازىر­­لەنۋ­دە. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا سونداي-اق زەينەتاقى جيناق­تا­رىنىڭ ءبىر بولىگىن ماقساتتى پايدالانۋ مۇم­­كىن­دىگى بەرىلەتىن ازاماتتار توبىن بىر­تىن­دەپ كەڭەيتۋ جونىندەگى جۇمىس جالعا­­سادى.

جۇمىسكەردىڭ پايداسىنا تولەنۋگە ءتيىس جۇمىس بەرۋشىنىڭ 5% مىندەتتى زەينەت­اقى جارنالارىن ەنگىزۋ مەرزىمى 2020 جىلدان 2023 جىلعا اۋىستىرىلدى. وسىلايشا قازاقستاندا مەملەكەتتىڭ، جۇمىس بەرۋشى مەن قىزمەتكەردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن زەينەتاقى جۇيەسى قۇرىلادى.

«بۇگىندە مەملەكەت 2،2 ملن ادامعا تولەيدى. بۇل شامامەن 2،4 ترلن تەڭگە. مەملە­كەت جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيە­سى­مەن شىعاتىن جانە ينۆەستيتسيالىق تا­بى­سى ينفلياتسيادان اسپايتىن ادامدارعا كەپىلدىك تولەيدى. قىزمەتكەردىڭ ءوزى جالا­قىسىنىڭ 10%-ىن تولەيدى. تۇجىرىم­دامادا جۇمىس بەرۋشىلەر دە قىزمەت­كەر­لەرگە جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا 5% جيناقتاۋشى جارنالار تۇرىندە جاۋاپ­­كەرشىلىك العانى ايتىلعان. زاڭ قابىل­­داندى جانە 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارى­­نان باستاپ كۇشىنە ەنۋى ءتيىس ەدى. الاي­دا، پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا بيزنەس-قا­ۋىم­داستىقتىڭ پىكىرى مەن ۇندەۋلەرىن ەسكەرە وتىرىپ، زاڭنىڭ قابىلدانۋىن 2023 جىلعا اۋىستىردى» دەدى ب.نۇرىمبەتوۆ.

«ەڭ تومەنگى كەپىلدى زەينەتاقىنى ەنگىزۋ دە زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋ تۇجى­رىم­داماسىندا جازىلعان. بۇل وتە ماڭىزدى. 1998 جىلدان باستاپ ءبىز جيناقتاۋ­شى زەينەتاقى جۇيەسىنە كوشتىك. بۇگىندە مەملەكەت تولەيتىن ىنتىماقتى نەمەسە ەڭبەك زەينەتاقىسىن 1998 جىلعى قاڭتارعا دەيىن كەمىندە 6 اي جۇمىس ءوتىلىن جيناعان ازاماتتار الادى. مۇنداي ادامدار جىل وتكەن سايىن ازايۋدا. قازىرگى تاڭدا زەينەتكە 1957 جىلى تۋعان ەر ازامات­تار شىعىپ جاتىر جانە بۇگىندە ولار­دىڭ تولىق تالاپ ەتىلگەن ءوتىلى، سايكە­سىنشە، تولىق زەينەتاقىسى جوق» دەدى ب.نۇرىمبەتوۆ.

وسىلايشا ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ورتاق قۇرامداس بولىگى بىرتىندەپ توقتاتىلادى. 2043 جىلى ەڭبەك زەينەتاقىسى تاعايىندالاتىن ادامدار تەوريالىق تۇردە بولمايدى. تەك بازالىق زەينەتاقى بولادى. سوندىقتان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى 2028 جىلدان باستاپ قازاق­ستاندا ەڭ تومەنگى كەپىلدىك بەرىلگەن زەينەت­اقىنى ەنگىزۋدى ۇسىندى. ول بۇگىنگى بازالىق زەينەتاقى تولەمىن اۋىستىرادى. ەگەر بۇگىندە 10 جىلدان از جۇمىس ءوتىلى بار ادامدار ءۇشىن بازالىق زەينەتاقى تولەمى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 54%-ىن قۇراسا، تاجىريبە ەسكەرىلەدى. مينيسترلىك ەڭ تومەنگى كەپىلدەندىرىلگەن زەينەتاقى 5 جىلدان از جۇمىس ءوتىلى بار ادامدارعا بەرىلىپ، ول ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ كەم دەگەندە 70%-ىن قۇراۋى كەرەك دەپ سانايدى جانە ودان ءارى قاراي زەينەتاقىنىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ 1،5 ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلۋىن ۇسىنادى.

ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جۋرنا­ليس­­تەر قويعان سۇراقتىڭ بارلىعى زەي­نەت­­اقى سالىمىنداعى قارجىنى مەر­زى­­مىنەن بۇرىن الىپ، تۇرعىن ءۇي جاع­دايىن جاقسارتۋعا پايدالانۋ ماسەلەسى تۋ­را­لى بولدى. وسىعان قاراپ-اق اتال­عان ما­سەلەنىڭ قوعامدى مەيلىنشە تولعان­دىرىپ وتىرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار