جالپى 14 جىلعا ەسەپتەلگەن بۇل جوبا «قازاقتەلەكوم» اق پەن سول كەزدەگى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى (كوممۋنيكاتسيا سالاسى قازىر باسقا ۆەدومستۆوعا قارايدى) اراسىنداعى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك كەلىسىمشارت اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. ياعني, 2018-2020 جىلدارى بايلانىس جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى, ينتەرنەتكە قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جوبانىڭ 2032 جىلعا دەيىن قىزمەت كورسەتۋى جوسپارلانعان.
ال وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وڭىردە بۇل كۇندەرى 28 اۋىل ۇيالى بايلانىسسىز, 14 اۋىل ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلماعان. كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قوسۋ ءۇشىن اۋىلداردا اۆتونومدى ستانسالار قۇرۋدى ۇسىنادى.
ءبىر ستانسانى قۇرۋ جۇمىستارى 110 مىڭ تەڭگە تۇرسا, اي سايىنعى ابونەنتتىك تولەم – 56 مىڭ تەڭگە.
ەندى ماقساتى – حالىقتىڭ كومپيۋتەرلىك, تسيفرلى ساۋاتتى بولۋىنا باعىتتالعان «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى بارىسىندا شالعاي اۋىلداردى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسۋ جونىندەگى جوبانىڭ ورىندالۋى مۇمكىن بە؟
وركەنيەتتىڭ مۇمكىندىگىنە, جاڭا زامان عاجاپتارىنا اۋىلدار دا قول سوزۋدا. جەرىمىز بولسا كەڭ, ال اۋىلداردا حالىق سانى ازايۋدا, اۋىلداردىڭ ءار جەردە شاشىراي, شالعايدا ورنالاسقانى بەلگىلى.
بۇعان ەلىمىزدىڭ شالعايداعى ءاربىر اۋىلىنا ينتەرنەت جەلىسىن تارتۋعا ۇكىمەتتىڭ زور مۇمكىندىگى, قىرۋار قاراجاتى قاجەتتىگىن قوسىڭىز. ۇكىمەت بۇل ماسەلە ءۇشىن شاعىن ەكى-ءۇش اۋىلدىڭ باسىن قوساتىن تىرەك اۋىلداردى دامىتاتىن باعدارلاما قابىلدادى. شالعاي اۋىلداردى ايتپاعاننىڭ وزىندە تىرەك اۋىلداردىڭ وزىنە ءبىرىنشى كەزەكتە ينتەرنەت جەتسە, «تسيفرلى اۋىل» اتاندى دەپ قۋانار ەدىك.
وڭىرلىك تەلەكوممۋنيكاتسيا بولىمشەسىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە ۇلكەندى-كىشىلى 364 اۋىل بار بولسا, 32-ءسى تىرەك اۋىلدار, 87 اۋىلعا تالشىقتىق-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى تارتىلعان.
بىراق, ينتەرنەت جۇيەسى تۇگىلى, اتى بار دا زاتى جوق وسى 32 تىرەك اۋىلدى وركەندەتۋ ءۇشىن قىرۋار قاراجات ءبولىندى. ناتيجەسى قايسى؟ تىرەك اۋىل سانالمايتىن تەرەڭكول اۋدانىنداعى قىزىلتاڭ اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ينتەرنەتتەن بۇرىن كادىمگى كلۋب, جول, سۋ جوق دەپ وتىر. ينتەرنەتكە قوسىلعان اۋىلداردىڭ دەنى اۋدان ورتالىعىنا, وبلىس ورتالىعىنا, قالاعا جاقىن ورنالاسقان اۋىلدار ەكەنى بەلگىلى. وڭىرگە نۇر-سۇلتاننان سەنات, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, مينيسترلەر كەلە قالسا قالا ىرگەسىندەگى اۋىلدارعا اپارىپ كورسەتۋ داستۇرگە اينالعان. مىسالى, وبلىس ورتالىعىنا جاقىن شاقات مەكتەبىندە جىلدامدىق 10 مەگابايتتى قۇرايدى. سودان كەيىن, ولار وڭىردەگى بارلىق اۋىلدىڭ ينتەرنەتى شاقاتتاعىداي دەپ ويلاپ كەتە بارادى.
وقۋ بىتىرگەن سوڭ «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىمەن اۋىلعا بارعان ءبىر ستۋدەنت «ينتەرنەت جەلىسى, ۇيالى بايلانىس جوق, ۇيالى بايلانىسقا شىعۋ ءۇشىن بايلانىس ۇستاي قالاتىن جەرلەردى ىزدەپ جۇرگەنىڭ. بۇل «قىزىق» جاعدايعا ۇيرەنە الماي, قالاعا قايتتىم ەرىكسىز» دەيدى.
بيىل ءۇش اۋداننىڭ اۋىلدارىندا تالشىقتىق-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى باستالسا, 2020 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان باستاپ قوسىمشا تاعى 20 اۋىل مەن 74 مەملەكەتتىك مەكەمە ينتەرنەتكە قوسىلادى دەگەن جوسپار بار ەكەن.
– بىراق جەلى جىلدامدىعى سەكۋندىنا 512 كيلوبايتتان 4 مەگابايتقا دەيىن عانا بولادى. ال 23 اۋىلدى جىلدامدىعى تومەن ينتەرنەتكە قوسۋعا دا مۇمكىندىك از. اۋىلداردىڭ ءبىرى تاۋلى ايماقتا ورنالاسسا, ەكىنشىسىندە جەر سەرىگىنە بايلانىستى قيىندىقتار بار. جوعارى جىلدامدىقتى عالامتوردى سپۋتنيك بايلانىسى مەن راديوكوپىرلەر ارقىلى قوسىلۋ تاسىلدەرى بولعانىمەن باعاسى تۇرعىندار ءۇشىن قىمباتقا تۇسەدى, – دەيدى باسقارما ماماندارى.
مىسالى, باياناۋىلدىڭ تاۋ باۋرايىنداعى اۋىلدارىن الايىق. جولسىز, سۋسىز جاڭاجول اۋىلىنا ينتەرنەت جەلىسى «قازاقتەلەكوم» اق ايتقانداي 2032 جىلدارى ما, ايتەۋىر ءبىر جەتەر.
ال مامانداردىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدارداعى نىسانداردا, مەكتەپتە ينتەرنەت جەلىسى قوسىلعان كۇننىڭ وزىندە ونى پايدالانۋ بارلىعىنا بىردەي ءتيىمدى ەمەس كورىنەدى. سەبەپ – جىلدامدىعى از, ەسكى كومپيۋتەرلەردىڭ بولۋى. تەحنيكالىق جابدىقتار, Wi-Fi قۇرىلعىلارى الىنعانىمەن, ينتەرنەت جەلىسى تارتىلماعان. شەكتەۋلى ينتەرنەتتى تەك ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى قولدانا الادى.
Wi-Fi جەلىسىنە قوسىلعان مەكتەپتەر دە بار. ينتەرنەت جىلدامدىعىنا ساي, تولەماقى دا جوعارى بولاتىنى بەلگىلى.
– مۇندايدا اۋىلدارعا ينتەرنەتسىز جۇمىس ىستەيتىن تسيفرلى رەسۋرستاردى دا قولدانۋعا بولادى. ينتەرنەتى جوق, شالعايدا ورنالاسقان اۋىلداردىڭ مەكتەپتەرىنە قازىر BilimBook قۇرىلعىسى بەرىلۋدە. قۇرىلعىنىڭ ىشىندە جوعارىدا اتالعان رەسۋرستىڭ بارلىعى ينتەرنەتسىز جۇمىس ىستەي بەرەدى, – دەيدى تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ مامانى رينات بارىسوۆ.
ەرتىس اۋدانىنا قاراستى امانگەلدى, لەنين اتىنداعى, قىزىلقاق, قىزىلاعاش اۋىلدارىنا ءالسىز بولسا دا ينتەرنەت جەلىسى تارتىلعان. بىراق اۋىل تۇرعىندارى ۇيالى بايلانىسقا شىعا المايدى. اۋدان اكىمدىگى Kcell نەمەسە Beەlinە وپەراتورىنىڭ قۇرال-جابدىقتارىن ورنالاستىرۋعا بيىك ورىن ىزدەستىرىپ ءجۇر ەكەن. سونىمەن بىرگە, اۋىلداردا جاڭا زامانعا ساي 29 راديو-تەلەۆيزيالىق ستانسالار/ رتس/ دا ورناتىلىپ, تسيفرلى حابار تاراتۋ ىسكە قوسىلدى.
ەلىمىزدىڭ اۋىلدارىن كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتاماسىز ەتۋ جوباسى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى, تەلەكوممۋنيكاتسيا ينفراقۇرىلىمى شالعايداعى اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك سالا نىساندارىن, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
– اۋىلداردى ينتەرنەتتەندىرۋ جالعاسادى. 2025 جىلعا قاراي ينتەرنەت ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋىلدارىنا جەتەدى, – دەگەن ەدى بىلتىر جازدا وبلىسقا ساپارى كەزىندە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ.
پاۆلودار وبلىسى
