باس قالا بارىس جىلىن قارسى الدى

تارلان تاريح ءۇشىن تىم قىسقا بولىپ ەسەپتەلەتىن وسى جىلدار ارالىعىندا ناۋرىز شىن مانىندە ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىنە, مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە اينالدى. (پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ناۋرىز مەيرامىنا ارنالعان مەرەكەلىك كەشتەگى سوزىنەن). ناۋرىز سوناۋ كونە داۋىردەن بەرى كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋى, بارلىق تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ ويانىپ, تابيعاتتىڭ جاڭارۋىنىڭ باستاۋىن بىلدىرەتىن مەيرام رەتىندە تويلانىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. پارسى تىلىنەن اۋدارعاندا “نوۋ” – “جاڭا”, ال “رۋز” – “كۇن” دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىن مەيرام ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ تاڭى اعارىپ اتار الدىندا العاش رەت تويلانعانى بارشامىزعا ءمالىم. قازىرگى كەزدە جىلدان-جىلعا ءمانى مەن ما­ڭىزى ارتىپ كەلە جاتقان ايتۋلى مەيرام قازاق دالاسىنىڭ ءار تۇكپىرىندە ەرەكشە ءبىر ىقى­لاس­پەن تويلانىپ, داستارقاننىڭ باس مازىرىنە ۇسى­نىلاتىن ناۋرىز كوجە جانە الۋان ءتۇرلى ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر مەن ويىندار وزىندىك سيپاتىمەن ايشىقتالۋدا. بيىلعى ناۋرىز مەيرامى دا ەلىمىزدىڭ جەر-جەرىندە لايىقتى تۇردە ءسان-سالتاناتىمەن اتاپ ءوتىلدى. ايتۋلى مەرەكەنىڭ ەلىمىز بويىنشا باستى الاڭىنا اينالعان استا­نادا ناۋرىز ەلوردا تۇرعىندارىن ناعىز توي قۋانىشىنا بولەدى. وسى كۇنى قالانىڭ ورتاسىن ءبولىپ تۇرعان ەسىل وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىندا تۇرعىزىلىپ جاتقان بىرەگەي ويىن-ساۋىق ور­تا­لى­عى – “حان شاتىر” الدىنداعى الاڭعا حالىق كوپ جينالدى. مۇندا مەرەكەنىڭ رەسمي باعدار­لا­ماسى مەملەكەتتىك فيلارمونيانىڭ ارتىستەرى مەن ەسترادا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن باستالىپ, “تىرشىلىك باستاۋى” اتتى تەاترلاندىرىلعان پرو­­لوگپەن جالعاستى. سوڭىنان مەرەكە “جىگىت­تەر”, “ۇركەر”, “بايتەرەك” توپتارى جانە ءما­دي­نا سادۋاقاسوۆا, رامازان ستامعازيەۆ, استانا قالاسى شىعارماشىلىق ۇجىمىنىڭ قويعان كونتسەرتىمەن قورىتىندىلاندى. جالپى, وسى كۇنى مەيرام استانانىڭ بارلىق جەرىندە, اتاپ ايتقاندا, قالالىق ساياباقتا, “جاستار” سارايى­نىڭ جازعى الاڭىندا, “اتامەكەن” ەتنو-مە­موريالدىق كەشەنىندە, قارجى مينيستر­لى­گى­نىڭ الدىنداعى الاڭدا, “كوكتال” شاعىن اۋدا­نىندا, “تۇلپار” يپپودرومىندا, “بايتەرەك” مونۋ­مەن­تى مەن وقۋشىلار سارايى الدىنداعى الاڭ­دا, ء“وندىرىس”, “ينتەرناتسيونالنىي”, “جەلەز­نو­دوروجنىي” جانە باسقا دا قالاعا ىرگەلەس جات­قان كەنتتەردە كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى. وسىلار­دىڭ ىشىندە “حان شاتىر” ويىن-ساۋىق ور­تا­لى­عى الدىنداعى الاڭدا وتكىزىلگەن مەيرامدا قالا­نىڭ جوعارى جانە ورتا ارناۋلى ءبىلىم وردا­لا­رى مەن ءتۇرلى مەكەمەلەرى كيىز ۇيلەر تىگىپ, قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ۇلتتىق ويىن­دارىن كورسەتىپ, سوڭىنان ايتىستار ۇيىم­داستىرعانى استانالىقتار مەن قالا قوناقتارى­نىڭ ىستىق ىقىلاسىنا يە بولعانىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. مۇندا №1 جانە №2 ونەر مەك­تەپ­­تەرىنىڭ وقۋشىلارى ناۋرىز مەرەكەسىن بەي­نەلەگەن جۇمىستارىن ۇسىنسا, قالالىق مەدي­تسي­نالىق كوللەدجدىڭ ستۋدەنتتەرى التىباقان تەۋىپ, جۇمباقتار مەن جاڭىلتپاشتار جاسىرىپ, دومبىرامەن ءان ايتتى. سودان كەيىن ماقال-ءما­تەلدەر جارىسىن ۇيىمداستىرىپ, “بەتاشار” ءداس­تۇرىنىڭ قويىلىمىن كورسەتىپ, “سالتانات”, “ارمانداستار”, “قۇداشا”, “كوكتەم” سەكىلدى بي­­لەردى بيلەسە, №54 مەكتەپ پەن “مەترو” كوتەر­­مە ساۋدا ورتالىعىنىڭ قىز-جىگىتتەرى كيىز ءۇي ىشىندە وينالاتىن “ساناماق”, “ورامال تاس­­تاۋ”, “سوقىر تەكە”, “ۇشتى-ۇشتى”, “ساقينا جاسىرۋ”, “قاسسىڭ با, دوسسىڭ با؟” اتتى ۇلتتىق ويىنداردى كورسەتىپ, كەلگەن قوناقتاردى ءماز-مەيرام قىلسا, №38 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ ۇجىمى سالەمدەسۋدىڭ ون ءتۇرىن كورسەتۋ ارقىلى شەتەل قوناقتارىن قازاق حالقىنىڭ سالەمدەسۋ ءداستۇرى­نىڭ كوپ ەكەندىگىنەن حاباردار ەتتى. بۇل وقۋ ور­نىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى مەڭگەرۋشىسى اقسىمبات تولەۋحانوۆانىڭ ءشا­كىرتتەرى ۇسىنعان بولاشاق كەلىننىڭ ۇزاتىلۋ الدىندا تۋعان-تۋىسقاندارىمەن “سىڭسۋ” قوش­تا­سۋى ەرەكشە اسەر قالدىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. جالپى, بيىلعى ناۋرىزدىڭ بارشامىز ءۇشىن ماڭىزدىلىعىنىڭ وراسان ەكەندىگىن ەلىمىزدە بارىس جىلىنان باستاپ, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىنە زاڭ ارقىلى مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلگەنىنەن كورۋگە بولادى. بۇل مەيرام 1989 جىلى العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان كەزدەن باستاپ ەسەپتەسەك, بيىل وسىمەن ون ءبىرىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىر. ەلىمىزدە جىلدان-جىلعا ايتۋلى مەيرامعا مەملەكەت تاراپىنان باسا نازار اۋدارىلىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. ويتكەنى, ناۋرىز – دوستىقتىڭ, ىنتىماقتىڭ, ىرىس-بەرەكەنىڭ, جاڭارۋدىڭ مەرەكەسى. حالىقتار بىرلىگى مەن تاتۋلىعىنىڭ باستاۋى. سول سەبەپتەن بۇل مەيرام ءبىر ۇلتقا عانا ەمەس, جالپىعا ورتاق بولىپ, ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ۇيىتقىسىنا اينالىپ وتىر. وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ كەرەكتىگىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا جۇرتشىلىق الدىندا بىلدىرگەن پىكىرلەرىندە بىرنەشە مارتە قاداپ ايتقان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلداردان بەرى ناۋرىزدى جاڭا جىل رەتىندە رەسمي اتاپ ءوتۋ جونىندەگى كوزقاراسپەن كەلىسەتىنىن, ويتكەنى, ونى جىلدىڭ باسى, جاڭا كۇنى دەپ ەسەپتەيتىنىن اتاپ كورسەتىپ كەلەدى. ماسەلەن, پرەزيدەنت وسى وراي­دا “تاريحى تەرەڭدە جاتقان ناۋرىز مەرەكەسى قازاق جەرىندە ارقاشان تويلانعان, الايدا, ءبىر زامانداردا حالقىمىز ونى جوعالتىپ الدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءتول مەرە­كە­مىزدى ءبىز قايتادان جاڭعىرتتىق. بۇل مەرەكە ءار ۋاقىتتا حالقىمىزدا ىرگەسى سوگىلمەگەن بىرلىكتىڭ, ەڭسەلى ەرلىكتىڭ, ىرىس پەن باق-بەرەكەنىڭ مەرەكەسى بولىپ سانالاتىن. قىستان, قيىننان شىققان حالقىمىز ءبىر-بىرىمەن قاۋىشىپ, ءتوس ءتۇيىستىرىپ, اعايىننىڭ امانشىلىعىن ءبىلىپ, وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, كەلەشەكتەن باقىت تىلەپ, ناۋرىز كوجە ىشەتىن بولعان. بۇل كۇنى ۇرىسقان اعايىن تابىساتىن, رەنجىسىپ قالعان جاستار قايتادان تاتۋلاسىپ, ماحابباتتارىن ارتتىرىپ, باس قوساتىن, بارلىق جامانشىلىق ۇمىتىلا­تىن, جاقسىلىققا قاراي بەت بۇراتىن كەز بولعان. تۇبىندە ءبىزدىڭ ناعىز جاڭا جىلىمىز وسى ناۋرىز مەيرامى بولۋى قاجەت. قىتاي ءوزىنىڭ جاڭا جىلىن اقپاننىڭ ورتاسىندا ءبىر اپتا تويلايدى. شىعىستىڭ بارلىق حالقىنىڭ ءوز جاڭا جىلدارى بار. ءبىز تۇبىندە ءوز مەرەكەمىزگە كەلۋىمىز كەرەك”, دەگەن بولاتىن. ال بيىلعى قۇتتىقتاۋىندا دا پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ جاڭا جىلى ناۋرىز مەرەكەسىمەن باس­تا­لۋى تيىستىگىن قاداپ ايتتى. “جالپى ويلاپ قا­راعاندا, ءبىزدىڭ جاڭا جىلىمىز وسى مەرەكەدەن باس­تالسا دۇرىس بولار ەدى. قىتايلار وزدەرىنىڭ جاڭا جىلىن اقپاندا, كارىستەر دە ءوز كۇنتىزبەلەرى بويىنشا مەرەكەلەدى. ءبىز جاڭا جىلىمىزدى ءالى كۇنگە دەيىن ءبىرىنشى پەتر ەنگىزگەن قاڭتاردىڭ بىرىنەن باستاپ ءجۇرمىز. بيىل ءبىز جاڭا جى­لى­مىزدى كەڭ اۋقىمدا, بۇكىل حالىقتىق دەڭگەيدە, كوتە­رىڭكى كوڭىل-كۇيمەن, ەرەكشە سالتاناتپەن جاڭا مازمۇندا تويلاعالى وتىرمىز”, دەدى ەلباسى. مىنە, ناۋرىز مەيرامىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن, حالقىمىز ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ وعان وتە جوعارى ءمان بەرۋىنەن-اق ايقىن تۇسىنۋگە بولادى. ەندەشە قۇتتى بولسىن ناۋرىز توي, باقىت اكەل بارىس جىلى دەمەكپىز. داستان كەنجالين.