يگى ىستەرگە باعدارلانعان

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى حالىققا جولداۋىن بارشا ەلىمىز ءۇشىن سىندارلى دا كۇردەلى كەزەڭدە جاريالادى. ويتكەنى, قازىر بۇكىل الەمدىك قوعامداستىق تەرەڭ قارجى جانە ەكونوميكالىق, ءتىپتى كەيبىر ايماقتاردا ازىق-ت ۇلىك داعدارىسىن باستان كەشۋدە. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن قوعامنىڭ بارلىق مۇشەلەرى, بۇكىل قازاقستان حالقى ىشتەي تولعانىسپەن وزگەشە احۋالدا توستى. وسى ورايدا ەلباسى دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى كورەگەن ساياساتكەر ەكەنىن تاعى دا ءبىر جارقىراتا كورسەتكەنىنە كۋا بولدىق. ءبىزدىڭ پرەزيدەنت ەڭ ءبىرىنشى بولىپ حالىقارالىق قارجى جۇيەسى ءتۇبىرلى وزگەرىسكە مۇقتاج ەكەنىن اشىق مالىمدەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەزەكتى جولداۋىن وتانداستارىمىز ۇلكەن ءۇمىت-تەبىرەنىسپەن كۇتتى. ويتكەنى, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ الداعى كەزەڭدەگى ءال-اۋقاتى بۇل ماڭىزدى قۇجاتتا قانداي مىندەتتەر قويىلاتىنىنا تىكەلەي بايلانىستى. راسىندا جولداۋدا ۇلكەن مەن كىشى, ستۋدەنتتەن  زەينەتكەرگە دەيىن, قوعامنىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارىنىڭ ءمۇد­دەسى قوزعالىپ, جۇرتشىلىقتى ويلاندىراتىن, كەيبىر الاڭ­دا­تاتىن جايتتاردىڭ بارلى­عىنا انىق تا تۇسىنىكتى, ءارى تۇبەگەيلى جاۋاپتار بەرىلدى. دۇنيەجۇزىلىك داعدارىس ەلىمىزدىڭ ەكونو­ميكالىق دا­مۋىنا كەدەرگى جاساعانىمەن, ەلدىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعى ساقتالىپ, حا­لىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى تومەندەگەن جوق. ۇكىمەتتىڭ كىرىسۋىمەن بىرتە-بىرتە قۇرىلىس سالاسى دا بوي كوتەرىپ كەلەدى. نەگىزىندە 30 مىڭنان استام ۇلەسكەردىڭ ماسەلەلەرى شەشىلدى. بانك قىزمەتتەرىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جاقساردى. ويتكەنى, سىرتقى قارىزدىڭ قىسقار­تىل­عانى, ۇلتتىق قوردىڭ ساقتالىم اكتيۆ­تەرى­نىڭ جانە ەلدىڭ بانكتەردەگى سالىمىنىڭ وسكەنى سەزىلەدى. بيىلعى جول­داۋىندا دا ەلباسى بانك جۇمىستارىنىڭ اشىق تا ايقىن بولۋى كەرەك ەكەنىنە دەن قويدى. ەلدىڭ تابىسىنىڭ ناقتى كوتەرىلۋىمەن قاتار, جۇمىسسىزدار سانىنىڭ كۇرت تومەندەگەنى دە بايقالادى, وتكەن جىلى جۇمىسسىزدار سانى 6,2 پايىزدى قۇرادى. وسىنداي كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋدىڭ ەڭ ءبىرىنشى جەتىستىگى, ول دەر كەزىندە قابىلدانعان شە­شىم ارقىلى سول جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە قاراجات ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلۋى بولدى. زاڭ شىعارۋشىلىق جۇمىستاردى ايتا كەت­سەك, وتكەن جىلى سەناتتا 130-دان استام زاڭ جو­­بالارى قارالدى, ونىڭ ىشىندە 121-ءى زاڭ رە­تىن­دە قابىلدانىپ, ەلباسىنىڭ قول قويىلۋىنا جىبەرىلدى. پارلامەنت قابىلدانعان زاڭداردىڭ باسىم كوپشىلىگى قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىت­تالعان. سونىڭ ىشىندە, جاڭا سالىق پەن بيۋدجەت كودەكستەرىمەن قاتار, بىرقاتار زاڭدار ازامات­تار­دىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا الەۋمەتتىك قول­داۋ كورسەتۋ, الەۋمەتتىك سالاعا قىزمەت كورسەتۋدى جەتىلدىرۋ, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك, جۇمىس­سىز­داردىڭ جاعدايىن كوتەرۋگە باعىتتالدى. ءبىزدىڭ مەملەكەت ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ جولىنداعى جۇمىستارىن ءارى قاراي جالعاستىرۋدا, مىسالى: بيۋدجەت سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ءوسىرۋ, زەينەتاقىنىڭ مولشەرىن كوتەرۋمەن قا­تار, مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن جاردەم­اقى­لار مولشەرى ۇلعايدى, ءسابي ءبىر جاسقا تول­عانعا دەيىن كۇتىپ باعۋعا بەرىلەتىن اي سايىنعى جاردەماقى مولشەرىن كوبەيتۋ سياقتى اتاۋلى كومەكتەر ۇدايى ءوسىپ وتىردى. جوعارى ءبىلىم ور­نىن­داعى ستۋدەنتتەرگە قوسىمشا گرانتتار ءبولىن­دى. الەۋمەتتىك سالاعا 2010 جىلدىڭ بيۋدجەتتەن بولىنگەن شىعىس ۇلەسىنىڭ مولشەرى 40 پايىزدى قۇرادى. الەمدىك رىنوكتىڭ جاعدايىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى 2009-2011 جىلدارعا جانە 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدار قابىلداندى. اتاپ ايتساق, 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ ەلدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ كوتەرىلۋى, ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى مەن كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە نەگىزدەلگەن. 2010 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ زەينەت­اقى­نىڭ مولشەرى 25 پايىزعا ءوستى, ال 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 30 پايىزعا كوتەرىلەدى. بالا تۋدى ىنتالاندىرۋ جانە دەموگرافيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا 2010 جىل­دان باستاپ كوپ بالالى وتباسى­لار­عا الەۋمەتتىك قولداۋ كۇشەي­تىلدى. 4 جانە ودان كوپ بالا تۋعاندا بىرجولعى جاردەماقى 50 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ارتتى. الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ جاڭا ءتۇرى – مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەۋشى اتا-انالارعا, قام­قور­شىلارعا 1 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىندە جاردەماقى ەنگىزىلدى. 2010 جىلدان باستاپ ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقىلار: كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, 3 دارەجەلى داڭق وردەنىنىڭ يەگەرلەرىنە 130 اەك-كە دەيىن, ەڭبەك ەرلەرىنە, سونىمەن قاتار, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارىنا 70 اەك-كە جۋىق مولشەردە بەرىلەتىن بولدى. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتى­رى­سىندا قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جا­ريالاعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ “مەنىڭ باستى ماقساتىم – ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى ەكونوميكالىق ورلەۋىن قام­تاما­سىز ەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشۋ” دەپ ءمالىم ەتتى. “قازاقستان-2030” ستراتە­گياسىن ورىنداي وتىرىپ, ءبىز العاشقى ونجىلدىققا باع­دارلاما جاساپ, ونى ءتامام­دادىق. ەندىگى ماقسات – وسى ستراتەگيانىڭ كەلەسى ونجىل­دىعىنا قاراي قادام جاساۋ”, دەدى مەملەكەت باسشىسى. 2008 جىلى 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا, ياعني جوسپار­لاعان مەرزىمنەن ەكى جىل بۇرىن ءبىز رەسپۋبليكاداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىردىق. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت ن.نازار­باەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ايتتى. ەلباسى مەملەكەت موينىنا العان الەۋمەتتىك مىندەتتەردى دە ءتيىمدى ورىنداپ وتىرعانىن العا تارتتى. ء“بىز ەلدىڭ ۇزاق مەر­زىم­دى كۇن ءتار­تىبىن, باستى ماقساتتار مەن باسىم­دىقتارىن قالىپ­تاس­تىردىق, كەيىن ولار 2010 جىلعا دەيىنگى سترا­تەگيالىق جوسپاردا قيسىندى تۇردە دا­مىتىلدى. ءسويتىپ, ءبىز قالاي جوسپار­لاساق, سولاي ءومىر سۇردىك جانە مىناداي ءناتي­جەلەرگە قول جەتكىزدىك”, – دەپ اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىن­دەي, وسى جىلدار ىشىندە ورتاشا جال­اقى 5 ەسەگە, زەينەتاقىنىڭ ورتاشا كولەمى 3 ەسەگە, ءتو­مەن­گى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن تابىس تاباتىن حالىق­تىڭ ۇلەسى 50-دەن 12 پايىزعا, ياعني 4 ەسەگە دەيىن ازايدى. سونداي-اق, حالىق دەنساۋلى­عى­نىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى جاقساردى, انا ءولىمى ەكى ەسەگە تومەندەپ, بالا تۋ ءۇردىسى 1,5 ەسەگە ارتتى. “ون جىلدا 652 مەكتەپ جانە 463 دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى. بۇگىندە بىزدە الەمدىك دەڭگەيدەگى مە­دي­تسينالىق ورتالىقتار – انا مەن بالانىڭ ۇلتتىق ورتالىعى جانە نەيرو­حي­رۋر­گيا ينستيتۋتى بار. بيىلعى جىلى كارديو­حيرۋرگيا ور­تا­لىعىن ىسكە قوسامىز. بارلىق وبلىستاردا قازاقستاندىقتارعا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ جاقسارۋدا. وسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز ءوز ازاماتتارى­مىزدىڭ مىڭداعان ءومىرىن ساقتاپ قالامىز”, – دەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ كەشەندى ءوسىمى ماڭىزدى تاپسىر­مالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. “ەكونوميكانى تولىعىمەن الىپ قاراساق, قازاقستاندا ءبىر قىزمەتكەر جىلىنا 17 مىڭ دوللاردىڭ عانا ءونى­مىن وندىرەدى. ال دامىعان ەلدەردەگى بۇل كورسەتكىش 90 مىڭ دوللاردان اسىپ تۇسەدى”, دەدى ەلباسى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندىنىڭ وڭاي ەكەندىگىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى اتالعان جاعدايدى تۇزەتىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, يننوۆاتسيا ەنگىزۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. وسى كريتەري بويىنشا باعا, قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋ سياقتى بارلىق باسقارۋ جۇ­مىس­تارىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ ۇكىمەتتىڭ باستى ءمىن­دەتى بولماق. “تەك يننوۆاتسيا عانا ەڭبەك ءونىم­دىلىگىنىڭ شۇعىل كوتەرىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى”, دەدى. قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ەلباسى ۇكىمەتكە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى - 2020” باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. ء“بىز تاۋەكەلدەردى ءوز موينىنا الۋعا, جاڭا رىنوكتاردى يگەرۋگە, يننوۆاتسيالار ەندىرۋگە دايىن قۋاتتى كاسىپكەرلەر تابىن كورگىمىز كەلەدى. ناق وسى كاسىپكەرلەر ەكونوميكانى جاڭ­عىرتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابى­لادى”, دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى. وسىعان وراي, ۇكىمەتكە 2010 جىلى وڭىرلەردەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ بىرەگەي بيۋدجەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرىپ, باعدارلامانى “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” دەپ اتاۋدى ۇسىندى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعدارلاما­نىڭ ماقساتى – كاسىپكەرلىكتىڭ جاڭا قاتپارى­نىڭ دامۋى ەسەبىنەن وڭىرلەردە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ەڭ الدىمەن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە كوپ شارۋا جۇك­تەلەدى. “اكىمدەر باعدارلاما بويىنشا قارجى­لان­دىرىلاتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس جوبا­لا­رى ءۇشىن تولىق جاۋاپتى بولادى”, دەدى پرەزيدەنت. ەلباسى جولداۋىندا قامتىلعان ۇدەمەلى ءارتاراپتاندىرۋدى وڭىرلىك دامۋسىز جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتا كەلە, اتالعان ماسەلەنى جولداۋدىڭ وسى ماڭىزدى تۇستارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى. الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ەندىگى كۇنى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىككە بەرىلەتىن بولادى. ولار وڭىرلىك كورپوراتسيا رەتىندە قايتا قۇرىلىپ, ماڭىزدى بيزنەس-جوبالاردى ازىرلەپ, جۇزەگە اسىرادى. سونىمەن بىرگە, بۇگىنگى كۇنى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ەڭ باستى مىندەتى – جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا جان-جاقتى قولداۋ ءبىلدىرۋ. جاڭا ءوندىرىستى قۇرۋعا اۋىسۋ, جاڭا باستامالاردى ىنتالاندىرۋ قاجەتتىگى, بۇل مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بارلىق قاجەتتى رەسۋرستار, اكىمشىلىك قولداۋلار جاسالعانى ايتىلدى. 2010 جىلعى ءساۋىردىڭ 1-ىنەن باستاپ بيۋد­جەتتىك ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى مەن جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقىسى وسەتىن بولادى. مەملەكەت تاراپىنان 2020 جىلعا قاراي ەل حالقىنىڭ سانىن 10 پايىزعا ارتتىرۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالاتىن بولادى. مەم­لەكەتتىك-الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتى حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن جوعارىلاتۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ەلباسى العا ناقتى تاپسىرمالار قويدى. 2020 جىلى جۇمىس­سىزدىق دەڭگەيى 5 پايىزدان, ال كۇنكورىستىڭ تومەنگى دەڭگەيىنەن تابىستارى تومەن حالىقتىڭ ۇلەسى 8 پايىزدان اسپاۋى ءتيىس دەپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك كومەك تەك مۇقتاج ازاماتتارعا كورسەتىلۋى كەرەكتىگىن باسا ايتقان مەملەكەت باسشىسى 2015 جىلى بازالىق زەينەتاقى تولەۋ كولەمى كۇنكورىستىڭ تومەنگى دەڭگەيى مولشەرىنىڭ 60 پايىزدىق مەجەسىنە دەيىن ارتتىرىلۋى, ال مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى 2010 جىلعا قاراعاندا 1,2 ەسە ۇلعايتىلۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى سەگ­مەنتىنىڭ ءبىرى – اگروونەركاسىپ كەشەنى. ونىڭ دامۋى باستى 3 باعىتتا ءوربۋى ءتيىس. ەلباسى حالىققا بيىلعى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاتىستى وسىلاي دەپ ءما­لىمدەدى. پرەزيدەنتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بيىلعى جىلدان باستاپ كەپىلدەنگەن ترانسفەرت رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ابسوليۋتتىك كولەمدە 8 ميل­ليارد اقش دوللارى دەڭ­گەيىندە بەلگىلەنەدى. “بۇل ترانسفەرت الدىمەن ين­دۋستريا­لاندىرۋ ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس”, دەدى ەلباسى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قوردان ەشقانداي زايمدار, باسقاشا قوسىمشا ترانسفەرتتەر بيۋدجەتكە باعىتتالمايتىنىن جەتكىزدى. “وسى ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ 2020 جىلعا قاراي ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتىلىگى 90 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيىن ءوسۋى ءتيىس. بۇل ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 30 پايىزىنان كەم ەمەس كورسەتكىشىن قۇرايتىن بولادى”, دەدى. ەكونوميكا, الەۋمەتتىك سالا, رۋحاني جانە مادەني بايلىعىمىزدان باسقا بولاشاق ۇرپاققا قالدىراتىن ەڭ اسىل مۇرامىز بىرلىك, ىنتىماق, تاتۋلىق ەكەنىن ءاردايىم ەستەن شىعارماعان ابزال. مەملەكەت باسشىسى “ستراتەگيالىق باعدارلاماعا سايكەس قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ ماقساتى – تاۋەلسىزدىك تۇعىرىن بيىكتەتۋ, ۇلتىمىزدىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ”, دەپ ءار قازاقستاندىقتى, بارلىق ساياسي كۇشتەردى ءبىر كىسىدەي جۇمىلۋعا شاقىردى. بۇل العا قويعان ماقساتتارعا جەتۋدىڭ العىشارتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەتتە “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ ءرولى ەلىمىزدى العا باستايتىن نەگىزگى كۇش بولۋى ءتيىس. جانسەيىت سارسەنقۇلوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.