نۇرا اۋىلىنداعى نۇرلى كۇن

ءدىنىڭ تۇرسىن ءدىن امان ۇلىق مەرەكە كۇنى اۋىلدا جاڭا مەشىت اشىلدى قىس سالقىنى ءالى كەتە قوي­ما­عانىمەن, اق قار, كوك مۇزدىڭ كو­بەسىن سوگىپ, كۇن مەن ءتۇندى تە­ڭەس­تىرگەن, بارشا تىرشىلىك يەلەرىن قۋانىشقا كەنەلدىرگەن جىل باسى 22 ناۋرىزدا نۇرا اۋىلىنىڭ كو­گىندە جارقىراي نۇر شاشىپ تۇردى.  جاعالاي ءۇش-ءتورت كيىز ءۇي تىگىلىپ تاستالعان. كوشەگە ساحنا ورناتىلىپ, قازاقى ءان-كۇي اۋەنى كوڭىلدى شالقىتىپ اسقاقتاتا تۇسكەندەي. مۇنداعى وسى جولعى ناۋرىز­دىڭ ءبىر ەرەكشە قۋانىشتى وقي­عاسى سول, وسىناۋ ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ەڭسەلى جاڭا مەشىت اشىلىپ, اۋىل­داعى اق نيەتتى بارلىق مۇ­سىلمان قاۋىمنىڭ يماندىلىق يگىلىگىنە اينالدى. بۇل ىزگىلىكتى عامالدىڭ جاي-جاپسارىن اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى ءدالىباي ابدىعۇلوۆ پەن “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ وسى وكرۋگتەگى بولىمشە توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءازىمجان ءنۇرابىلوۆ كەڭىرەك باياندادى. ءبىر ايتارلىعى, بۇل نۇرانىڭ ءوزى ازەلدەن-اق قۇت قونىپ, بەرەكە دارىعان بايىرعى دا باياندى اۋىلداردىڭ قاتارىنا جا­تا­دى. بۇرىندارى كولحوز دا بولعان, سوۆحوز دا ورناعان. بەلگىلى ازاماتتار شىققان. داۋلەت-ساۋلەتىمەن رەسپۋبليكاعا كەڭىنەن تانىلعان. انا ءبىر وتپەلى كەزدەگى نارىق قيىندىعىن دا ەلدەن بۇرىن ەڭسەرىپ, ءوز بەتتەرىمەن تىرلىك جا­ساپ, بەرەكە-بىرلىكپەن, ەسەلى ەڭ­بەكپەن ادال نەسىبەسىن ايىرىپ, اۋىز­دان اق ماي اعىزار قازىرگى ءشۇ­كىر­شىلىك كۇندەرگە ەرتەرەك قول جەت­كىزگەن دە وسى نۇرانىڭ اتپال ازاماتتارى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. تەگىنەن دارىعان, ۋىزىنان جارىعان بۇل اۋىلدا يماندىلىق ماسەلەسى دە بۇرىننان-اق ءىلتيپاتتى نازاردا بولعان ەكەن. وسى ءسوزىمىزدى تىرىلتە كەتسەك, ءدال بۇگىنگە دەيىن, جيىرما جىلعا جۋىق, جاماعاتتى ءدىن يسلامعا ۇيىتىپ كەلگەن العاش­قى مەشىتتىڭ ىرگەتاسى سوناۋ كەڭەس وكىمەتى قايناپ تۇرعان 1990 جى­لى قالانعان كورىنەدى. ەڭسەلى جاڭا مەشىتتىڭ قاسىنداعى بۇل ەسكى مەشىت ءۇيى ەندىگى جەردە جاستاردى حاق دىنگە باۋليتىن, جەتكىنشەكتەرگە ءدىن سابا­عى جۇرگىزىلەتىن مەدرەسەگە اينال­ماق. سول مەشىتتە 22 جىل نايب يمام, اۋىل مولداسى بولعان حا­لىق اتاعا مەشىت اشىلۋ سال­تا­نا­تى­نىڭ ۇستىندە اۋىل ازامات­تا­رى­نىڭ ارعىماق ات مىنگىزىپ, شاپان جابۋىن دا تامىرىن يمان­دى­لىق­تان تارتقان ۇلكەن ۇلاعاتتىلىق دەپ بىلدىك. قىزىل كىرپىشتەن قالانىپ, كۇمبەزى سونادايدان كوز تارتقان, ءمازىنشىنىڭ مۇناراسى بيىككە بوي­لاعان ەڭسەلى مەشىت عيماراتىن ءوز قارجىسىنا سالىپ, تۋعان اۋىلىنا سىيعا تارتۋشى سەرىك ەسداۋلەتوۆتى دە وسى ارادان كوردىك. شىمىر دە­نەلى, بايسالدى جىگىت. ءوزى دە قۇ­رى­لىسشى. وسى اۋىلدىڭ تۋماسى. ال­ماتىدا تۇرادى. ىزىنەن ەرگەن ەرىك دەگەن ءىنىسى بار. مىنەكي, وسى كاسىپ­­كەر جىگىتتەر ەلباسى جول­دا­ۋىنداعى ءار ازاماتتى ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلىنا كومەكتەسىپ قولۇشىن بەرۋگە شاقىرعان ۇندەۋگە جۇرەك قالاۋىمەن ءۇن قاتقان. جاڭا مەشىتكە اقساقالداردىڭ ۇيعارۋىمەن كولحوزدىڭ نەگىزىن قا­لاس­قان, ۇلى وتان سوعىسىنا قا­تىسقان, ەل مەن جەرگە ەڭبەگى سىڭگەن بۇرالقيەۆ ءابىلدا اتانىڭ اتى بە­رىلىپتى. ول كىسىنىڭ كەشەگى ەل با­سىنا كۇن تۋعان, ەر ەتىكپەن سۋ كەش­كەن الماعايىپ زاماندا تابان­دى­لىق تانىتقان قاسيەتى مول جان بول­عاندىعى بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ەسىن­دە قالىپتى. سونداي-اق, بۇرىن­عى “شكولنايا” كوشەسى ءابىلدا اتا­نىڭ, تولە بي شاعىن اۋدا­نىنداعى جانە ءبىر كوشە ۇلى وتان سوعى­سى­نىڭ ءشاھيتى قۇرمانعالي بۇ­رال­قيەۆتىڭ اتىمەن اتالاتىن بولدى. ءسوز رەتىمەن وسى ارادا ايتا كەتسەك, ءابىلدا اتا اتىنداعى مەشىت اۋ­لا­سىندا 1941-1945 جىلداردا وسى نۇرا اۋىلىنان وتان قورعاۋعا ات­تانىپ, قان كەشۋدەن قايتىپ ور­ال­ماعان بوزداقتاردىڭ اتتارى تاس­قا قاشالىپ جازىلعان سىنتاس ءتۇ­رىن­دەگى ەسكەرتكىش تاقتا قوسا ور­نا­تى­لىپتى. ەل اناسى مار­جان­بالا اجە­­نىڭ مۇباراك قولىمەن ەسكەرت­كىش تاقتانىڭ اشىلۋ ءراسىمىنىڭ كۋاسى بولدىق. سول ارادا سوعىس قۇر­­­­­باندارى مەن كەشەگى قى­زىل­اعاش اۋىلىنداعى قايعىلى ءناۋ­بەت­تىڭ شاھيتتەرىنە قۇران باعىش­تا­لۋى وتكەنگە – سالاۋات, ەرتەڭگە  اما­ناتتاي بولىپ كورىندى. “وتاندى ءسۇيۋ – يماننان” دەگەن پايعامبار (س.ع.س.) ءحاديسىنىڭ ىزگىلىكتى ءمانى دە وسى ارادا تەرەڭدەي اشىلا تۇسكەن­دەي. ءابىلدا اتا مەشىتىن اشۋ ءراسىمىن ورايىمەن جۇرگىزگەن تالعار اۋدان­دىق مەشىتى يمامىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى كامنۇر ءتالىم ۇلى: “مە­شىت – ءبايتوللا دەگەن قاع­با­نىڭ ءبىر بولىمشەسى. ول ادام پەن­دەسىنىڭ اللا تاعالاعا دەگەن قۇل­شىلىق تىلەگىن قابىلداپ, ءجا­ن­ناتقا جول اشاتىن, جۇرەگىمىزگە يمان نۇرىن شاشاتىن ەڭ قاسيەتتى دە قاستەرلى كيەلى ورىن” دەپ جۇرتتى ۇيىتا سويلەدى. ەڭ اۋەلى تالعار اۋدانى ورتالىق مەشىتىنىڭ نايب يمامى نۇرجان ابدىكەرىم ۇلى پايعام­با­رى­مىز مۇسىلمانداردىڭ قال­قا­نىنا تەڭەگەن مەشىتتىڭ اشىلۋ قۇرمەتىنە قۇران وقىدى. بۇدان سوڭ الماتى وبلىسىنىڭ وكىل يمامى مۇح­تار قاجى سارداربەك ۇلى قۇت­تىقتاۋ ءسوز سويلەپ, ءبىرسىپىرا ۋاعىز ايتا كەلە, جاڭا مەشىتكە ەلباسى ىقىلاسىمەن شىققان قۇ­ران كارىم كىتابىن سىيعا تارتتى. كەلەسى كەزەكتە تالعار اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى تالعات جۇ­ما­عۇلوۆ, كورشى تۋعانباي اۋى­لىنىڭ اقساقالى راقىمجان قاجى ءمال­كەەۆ, وستەمىر اۋىلىنان ەرجان قاجى كاكىمباي ۇلى, نۇرا اۋىلى اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى كەمال بايالباەۆ, 3 جىل بۇرىن تۋعانبايدا وسىنداي مەشىت سالعان كاسىپكەر مۇرات نۇر­عا­زيەۆ­تار قۇتتىقتاۋ لەبىزدەرىن ارناپ, ايتىسكەر اقىن, مادەنيەت ءۇيىنىڭ دي­رەكتورى ابدىعاني ءبازىلحان جىردان شاشۋ شاشسا, اكىم ءدا­لى­باي ابدىعۇلوۆ پەن اتبەگى كاسىپكەر ايتبەك بالابەكوۆ باستاعان اۋىل ازاماتتارىنىڭ جاڭا مەشىتتىڭ يمامى ءادىلحان ساتىبالديەۆكە جەڭىل اۆتوكولىك, مەشىتتى سالۋشى سەرىك سوۆەتجان ۇلىنا ات مىنگىزىپ, ۇستەرىنە شاپان جاۋىپ, سىي-قۇرمەت كورسەتۋى دە ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگىن پاش ەتىپ تۇرعانداي بولدى. سول ارادا اقساقالدار مەن حاق ءدىننىڭ شىراقشىلارى لەنتانى قي­ىپ, ءابىلدا اتا مەشىتىن سال­تا­ناتپەن اشتى. جيىلعان جاماعات قۇداي ۇيىنە كىرىپ, ەكى باس سالەم نامازىن وقىدى. مۇسىلماندىق پەن ىزگىلىكتىڭ قازاقى جول-جو­را­لارى ودان ءارى جالعاستى. بۇ­رىن­نان-اق ۇيتقىلى يماندىلىق ءورىسى كەڭەيە تۇسكەن, وسى ءبىر نۇرلى كۇنى ۇلىق ناۋرىز بەن جاڭا مەشىت اشىل­ۋىن قاتار تويلاعان نۇرا اۋىلىنان ءبىز دە قۋانىپ اتتاندىق. قورعانبەك امانجول.