تامىز ايىندا بانك سەكتورىنىڭ ەكونوميكاعا سالعان قاراجاتىنىڭ جالپى كولەمى 13,05 تريلليون تەڭگەگە جەتىپتى. بۇل بىلتىرعى تامىز ايىنداعى كورسەتكىشتەن بار بولعانى 0,8 پايىزعا ارتىق. ەسەسىنە بولشەك نەسيەلەۋدەگى ءوسىم ايتارلىقتاي جوعارى. جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن قارىزدىڭ كولەمى 1 جىلدا 21,7 پايىزعا جوعارىلاپ, 6,01 تەڭگەنى قۇرادى. ال بولشەك نەسيەلەۋدە ادەتتەگىدەي تۇتىنۋشىلاردىڭ ۇلەسى مول ەكەنى بەلگىلى.
بۇل كورسەتكىش 29,1 پايىزعا جوعارىلاپ, 3,8 تريلليون تەڭگەگە جەتكەن.
ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى بانكتەردىڭ ەكونوميكاعا اقشا سالۋعا ەمەس, تۇتىنۋشىلارعا ارقاسۇيەۋى قانشالىقتى دۇرىس؟ بۇل تۋرالى ەكونوميست جانكەلدى شىمشىقوۆ:
– بانكتەردىڭ نەگىزگى جۇمىسى – اقشانى ەكونوميكاعا سالۋى كەرەك. ەكونوميكاعا سەرپىن بەرۋ ءۇشىن نەسيەنىڭ كوپ بولىگى بيزنەسكە باعىتتالۋى كەرەك. بيزنەس وركەندەسە – ءونىم ۇلعايادى, ەكونوميكا داميدى, ءوسىم ارتادى. ونسىز ەلدىڭ ەكونوميكاسى كوتەرىلمەيدى. بانكتەر قولجەتىمدى نەسيە بەرۋ ارقىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى كوتەرۋگە مىندەتتى. وكىنىشكە قاراي, بىزدەگى بانكتەر وسى مىندەتىن ورىنداۋدىڭ ورنىنا, تۇتىنۋشىلارعا جوعارى پايىزبەن نەسيە بەرۋمەن اينالىسادى. قازىر بولشەك نەسيەنىڭ ۇلەسى جالپى نەسيەنىڭ 45 پايىزىنان اسىپ تۇسەدى. وسى بولشەك نەسيەنىڭ 65 پايىزدان استامى قاراپايىم تۇتىنۋشىلارعا بەرىلگەن اقشا. بۇل كورسەتكىش جىل ساناپ ۇلعايىپ بارا جاتقانىن دا نازارعا الىڭىز. قاراپايىم تۇتىنۋشىلار بۇگىن العان نەسيەسىن ەرتەڭ «جەپ قويادى», ودان ەكونوميكاعا تۇك پايدا جوق, – دەيدى.
ساراپشى اتاپ وتكەندەي, الدىڭعى قاتارلى دامىعان ەلدەردەگى ۇلتتىق بانكتەردىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ. ال قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكى نەگىزىنەن ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاپ 4-5 پايىزدىق دالىزدە ۇستاپ تۇرۋمەن جانە ءوزىنىڭ قورىن ۇلعايتۋمەن اينالىسادى.
– ءوزىنىڭ رەزەرۆىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى تاياۋدا عانا 9,25 پايىزعا كوتەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن بىلەسىز. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر قارجىنى وسى مولشەرلەمەمەن الۋعا ءماجبۇر. قارجى ينستيتۋتتارى وعان ينفلياتسيانىڭ كەم دەگەندە 5 پايىزىن, ءوزىنىڭ ناپاقاسى رەتىندە تاعى بىرنەشە پايىزدىق ۇستەمە قوسسا, اقىر سوڭىندا مولشەرلەمە شارىقتاپ شىعا كەلەدى. مۇنداي پايىزدىق مولشەرلەمەمەن نەسيە العان شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى وركەندەمەيدى, دامي المايدى. ۇلتتىق بانك جىل سايىن رەزەرۆى ۇلعايعانىن العا تارتادى. ول رەزەرۆتى شەتەلدىك قۇندى قاعازعا سالسا, ۇلتتىق بانكىمىز شەتەلدىڭ ەكونوميكاسىنا اقشا سالعانمەن بىردەي بولادى, – دەيدى ج.شىمشىقوۆ.
ەكونوميست اقش-تىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەسى 2 پايىزدان ءسال-اق اساتىنىن, سونىڭ ناتيجەسىندە بۇل ەلدەگى قارجى ينستيتۋتتارى ەكونوميكاعا وتە تومەن باعامەن ۇسىناتىنىن مىسالعا كەلتىردى. فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسى سوڭعى 10 جىل ىشىندە بۇل كورسەتكىشتى ءبىرشاما تومەندەتىپتى.
جالپى, قازاقستاندا ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋ, ولارعا تومەن پايىزبەن نەسيە بەرۋ دەڭگەيى وتە تومەن ەكەنى بۇعان دەيىن دە ءجيى سىنعا ۇشىراعان. قارجىلىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, وتاندىق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ءبىرىنشى كەزەكتە تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋگە, ودان كەيىن ءتۇرلى دەلدالدىق جۇمىستارمەن تابىس تاپقاندى ارتىق سانايدى. دەلدالدىق جۇمىستار دەگەندە كوممۋنالدىق تولەمدەر, باسقا دا تولەم تۇرلەرىن ايتىپ وتىرمىز. اكتيۆىن ۇلعايتۋدى كوزدەگەن بانكتەردىڭ قارىزدى تولەم قابىلەتى تومەن ازاماتتارعا بىلە تۇرا بەرۋى دە ءجيى كەزدەسەتىن قۇبىلىس. بۇل تۋرالى ج.شىمشىقوۆ:
– بانكتەردىڭ اكتيۆتەرىن سەنىمسىز جولدارمەن ۇلعايتا بەرۋگە تىرىسۋى دا وسى تۇتىنۋشىلىق نەسيەنىڭ كوبەيۋىنە ىقپال ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى. الايدا پروبلەمالىق نەسيە كوبەيگەن سايىن, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جاعدايى ناشارلاي بەرەدى. ۇكىمەت ولارعا كومەكتەسپەسە, «ساۋىقتىرۋ شارالارىن» جۇرگىزبەسە, باسىنا قارا بۇلت ۇيىرىلەدى – دەيدى.
بۇعان دەيىن بانكتەردى ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت تاراپىنان قىرۋار قارجى اۋدارىلعانى بەلگىلى. سونىڭ سالدارىنان بانكتەر «ۇكىمەت دالاعا تاستامايدى» دەگەن ماسىلدىق پسيحولوگياعا بوي الدىردى. ەكونوميكاعا اقشا سالماي-اق, تۇتىنۋ نەسيەسى ارقىلى دا تابىسقا كەنەلۋگە بولادى دەپ ويلايتىن بولدى. سىرت كوزگە جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتقان بىرنەشە بانكتىڭ سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدا جابىلىپ قالعانىنا وسىنداي جاعدايلار دا اسەر ەتكەن. تۇتىنۋشىلىق نەسيە الۋشىلاردىڭ 30 پايىزى تولەم قابىلەتىنەن ايىرىلعان كەزدە بانككە دە وڭاي سوقپايدى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان نارىعىندا كەپىلسىز تۇتىنۋ نەسيەسىن بەرەتىن 19 ەكىنشى دەڭگەيلى بانك بار. ranking.kz-ءتىڭ حابارلاۋىنشا, ولاردىڭ 9-ى نەسيەنى جەكە تۇلعالاردان ەڭبەكاقىسىنىڭ كولەمى جانە باسقا دا انىقتامالاردى تالاپ ەتپەيدى. قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ اراسىندا جىلدىق پايىزدىق مولشەرلەمەسى ەڭ تومەنى – اتفبانك – 17,2 پايىز. BankRBK ەكىنشى ورىن السا (18,77 پايىز), ForteBank ءۇشىنشى ساتىدا تۇر (24,6 پايىز). بۇلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كوپ نەسيە ۇسىناتىنى دا اتفبانك – 7 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى قارجىنى 84 ايعا بەرەدى. پروبلەمالىق نەسيە پورتفەلىن جاقسارتۋ, ياعني وتەۋ مەرزىمى 90 كۇننەن اسىپ كەتكەن نەسيەلەردى ازايتۋ قارقىنى بويىنشا دا قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ كوشىن اتفبانك باستاپ تۇر.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ تابىس كولەمى بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما تومەندەگەنى بايقالادى. ranking.kz-ءتىڭ حابارلاۋىنشا, بۇل كورسەتكىش 277,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 24,8 پايىزعا قۇلدىراپ كەتكەن. ەڭ ءىرى 10 بانكتىڭ ىشىندە تابىس كولەمىن ءبىر جارىم ەسەگە ارتتىرعان, ءسويتىپ 16,7 ميلليارد تەڭگە تابىس تاپقان ForteBank كوش باستاپ تۇر. بۇل بانكتىڭ جەتىستىگى ءبىرىنشى كەزەكتە ForteBank كارتاسىن ۇستاۋشىلاردىڭ كوبەيۋىمەن بايلانىستى دەۋگە بولادى. ونلاين قىزمەت كورسەتۋ مەن ءموبيلدى قوسىمشا سەگمەنتىن دامىتۋ, كارتانى كليەنتتەرگە تەگىن جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتى ونىڭ تابىس سىرى دەۋگە نەگىز بار.
تابىس كولەمى بويىنشا اتفبانك پەن Kaspi Bank ۇزدىك ۇشتىككە ەندى. بىلتىر 17,4 ميلليارد تەڭگە شىعىنعا ۇشىراعان, ال بيىل 167,7 ميلليارد تەڭگە قارجىدان ايىرىلعان Jýsan Bank ءتىزىمنىڭ ەڭ تومەنگى ساتىسىنا جايعاستى.
