يننوۆاتسيا – جاڭاشا ورلەۋ كەپىلى
سەنبى, 2 اقپان 2013 7:57
قازاقستاننىڭ ءححى عاسىرداعى جاڭاشا ءوسۋ جولدارىنىڭ تىڭ بەلەستەرگە كوتەرىلۋىندە يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى نىعايتۋدىڭ جاڭا مىندەتتەرى, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ستراتەگيالىق قادامدارى, مەملەكەت باسقارۋدىڭ ەۆوليۋتسيالىق جۇيەلەرى كوزدەلگەن. ولار – وڭىرلەردى دامىتۋ, تۇرعىندارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ەلەكتروندى ۇكىمەتتى دامىتۋ, زاڭ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپالى وسۋىنە قول جەتكىزۋ, تاعى باسقا دا سەرپىندى ستراتەگيالىق جەتىستىكتەر. وسى باعىتتاردىڭ ءبارىنىڭ دە العا ورلەۋدە ماڭىزى وتە زور.
سەنبى, 2 اقپان 2013 7:57
قازاقستاننىڭ ءححى عاسىرداعى جاڭاشا ءوسۋ جولدارىنىڭ تىڭ بەلەستەرگە كوتەرىلۋىندە يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى نىعايتۋدىڭ جاڭا مىندەتتەرى, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ستراتەگيالىق قادامدارى, مەملەكەت باسقارۋدىڭ ەۆوليۋتسيالىق جۇيەلەرى كوزدەلگەن. ولار – وڭىرلەردى دامىتۋ, تۇرعىندارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ەلەكتروندى ۇكىمەتتى دامىتۋ, زاڭ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپالى وسۋىنە قول جەتكىزۋ, تاعى باسقا دا سەرپىندى ستراتەگيالىق جەتىستىكتەر. وسى باعىتتاردىڭ ءبارىنىڭ دە العا ورلەۋدە ماڭىزى وتە زور.
وسى ۋاقىتتاردا ناقتى ستراتەگيالىق بولاشاق ايقىندالىپ, يننوۆاتسيالىق باعدارلامالار ازىرلەندى. ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارىنا, وسى سالالارداعى ينۆەستورلار مەن جاڭاشىلدارعا قولداۋ كورسەتىلۋدە. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلەرگە, ءىرى وندىرىستىك كەشەندەردىڭ, يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ ادىستەرى مەن تەتىكتەرىنىڭ بۇكىل جەلىسى قامتىلۋدا.
وسىنداي ورلەۋدى جۇزەگە اسىرۋدا ءوڭىر باسشىلارىنىڭ الدىندا بىرنەشە كۇردەلى دە قۇندى مىندەتتەر, بولجامدار مەن بالامالاردىڭ بولۋى ۋاقىت تالابى. جەدەل سيپاتتا جۇزەگە اسىراتىن مىندەتتەردى, جۇيەلى تۇردە اتقاراتىن جۇمىستاردى وڭتايلاندىرۋ, بىلىكتىلىكتىڭ, ءبىلىمدىلىكتىڭ, قابىلەتتىلىكتىڭ بەلگىسى. وڭىرلەردى يننوۆاتسيالىق عىلىمي باعىتتا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە زەرتتەۋ, جوبالاردى بيزنەسپەن تىعىز بايلانىستىرا وتىرىپ ورىنداۋ, يننوۆاتسيالىق جاڭا ەكونوميكانىڭ دامۋى بۇگىندە وتە وتكىر دە ومىرلىك ماسەلە. ءاربىر ءوڭىر قانداي وندىرىسپەن ناقتى اينالىسۋى قاجەت, ولاردىڭ قانداي وڭىرلىك ارتىقشىلىقتارى بار, ينفراقۇرىلىمدارى مەن ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ دەڭگەيى – مىنە, وسىلار ايقىندالۋى قاجەت.
ەلباسىنىڭ جاڭا ستراتەگيالىق باعدارلاماسى ەلىمىز ءۇشىن ساياسي, ەكونوميكالىق, ءبىلىم مەن عىلىم, الەۋمەتتىك تۇرعىدا باعىت-باعدار بەرەتىن ۇلكەن ءمانى بار تاريحي قۇجات. ەلباسىن تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ەڭ باستىسى – جاڭا عاسىرداعى ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق جاڭا ەكونوميكاعا بەت بۇرۋى.
ەكونوميكا ءوز-وزىنەن دامىمايدى, ونى دامىتاتىن ادام كاپيتالىنىڭ دەڭگەيى, ساپاسى مەن الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگى. سوندىقتان ادام كاپيتالىنا ءمان بەرۋ, قولداۋ بۇگىندە يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاعا تالپىنعان كوپتەگەن ەلدەردىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالۋدا.
يننوۆاتسيا جاڭا ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدىڭ, ءوسۋدىڭ تىڭ باستاماسى. يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ومىرلىك, وندىرىستىك سالالىق يدەيالاردىڭ, عىلىم مەن ءبىلىم سالالارىنىڭ ءرولى ايرىقشا. يننوۆاتسيالىق جاڭا عىلىم مەن ءبىلىم ەكونوميكانى جاڭعىرتۋعا ىقپال جاساۋمەن بىرگە, ماماندارعا جاڭا يننوۆاتسيالىق ويلاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا دا اسەرىن تيگىزەدى. قازىرگى الەمدە عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرى مەن وزىق تەحنولوگيالاردى جاڭاشا ۇيىمداستىرۋ مەن باسقارۋ ادىستەرىن وندىرىسكە باتىل ەنگىزۋ كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. يننوۆاتسيالىق دامۋ دەگەن تەك قانا جاڭا تەحنولوگيا مەن تەحنيكانى سىرتتان ساتىپ الۋ ەمەس, سول تەحنيكامەن ءوندىرىس ونىمدىلىگىن, ساپاسىن كوتەرەتىن, العا اپاراتىن, جۇيەلى باسقاراتىن بىلىكتى, ءبىلىمدى مامانداردى قاجەتىنشە دايىنداۋ.
قازىرگى كەزەڭ بىلەكتىڭ ەمەس, ءبىلىمنىڭ زامانى. جاستارى ءبىلىمدى ەلدىڭ ءجۇزى جارىق, بولاشاعى جارقىن. ەلىمىزدە ساپالى, ءبىلىمدى مامانداردىڭ ءالى دە از ەكەنىن مويىنداپ, زامان سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرەتىن جاڭا بۋىن كادرلارىن دايارلاۋ قاجەت. يننوۆاتسيالىق جۇيەنى ءتيىمدى پايدالانۋعا كوپتەگەن جاڭا يدەيالار مەن ازىرلەنىمدەر ۇسىنا الاتىن بىلىكتى ماماندار عانا ەكونوميكانى العا باستىرا الادى.
ارينە, ەڭ باستى ماقسات – قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ. بۇل باعىت زاماناۋي عىلىمي-تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق جاڭا باستامالاردى قاجەت ەتەدى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىڭ يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى دامىتۋىنىڭ جاڭا مەجەلەرى انىقتالماق.
قازاقستاندا عىلىمي-تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ ستراتەگياسى مەن تاكتيكاسىن جاساۋ, ولاردىڭ يننوۆاتسيالىق قاجەتتىلىگىن وزەكتى سۇرانىس رەتىندە قاراستىرۋ, بارلىق عىلىمي-تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق باعىتتاردى انىقتاپ, ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى.
يننوۆاتسيالىق جاڭا ەكونوميكانىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىنىڭ جوعارى قارقىنى وسى ۇدەرىسكە قاتىسۋشىلاردى مىنا مىندەتتى شارتتارمەن قامتاماسسىز ەتكەندە عانا ىسكە اسپاق. ولار: جاڭا الەمدىك رىنوكقا سايكەس جۇيەلى ءبىلىم, وزىق تەحنولوگيا, وڭىرلىك ءوندىرىس پەن قىزمەتكە سالىنعان ينۆەستيتسيا ناتيجەلەرى, مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ زاڭنامالارى, يننوۆاتسيالىق جاڭا اعىمداردى ءتيىمدى قولدانۋدا باسەكەلەستىك شەڭبەرىن كەڭەيتۋدىڭ ناقتى ءمىندەتتەرى, يننوۆاتسيالىق جاڭا جۇيەلەر قىزمەتىن اتقارۋدا قارجىلىق, ماتەريالدىق, تابيعي جانە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن, ۇتىمدىلىعىن جانە قولدانۋ ناتيجەلەرىن قاراستىرۋ, ت.ب. ينتەللەكتولوگيا عىلىمىنىڭ تۇجىرىمى بويىنشا, ستراتەگ مەنەدجەرلەر عانا «اقىلدى ەكونوميكانى» جۇزەگە اسىرىپ, بولاشاق ەكونوميكالىق قاۋىپ-قاتەرلەر مەن جەتىستىكتەردى الدىن الا بولجاي الادى.
ەلباسىنىڭ 2012 جىلعى جولداۋىندا جانە عىلىمي ماقالالارىندا بىلىكتىلىكتى جوعارىلاتۋ, ينتەگراتسيالانعان ورتالىقتار اشۋ, ءبىلىمنىڭ قاجەتتىلىگىن ارتتىرۋ, جاستاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق, ادامگەرشىلىك, زاڭعا باعىنۋشىلىق سياقتى قاسيەتتەردى دارىتۋ, وتاندىق عىلىمداردى جاڭعىرتۋ, يننوۆاتسيالىق الەۋەتتى ءوسىرۋ باستى مىندەتتەر رەتىندە اتالعان. «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جەكە كرەدوسىنا اينالۋى ءتيىس, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن اقپاراتتاندىرۋ جۇيەلى جۇرگىزىلۋى قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن جولداۋدا.
وڭىرلەردىڭ قۋاتتىلىعى – قازاقستاننىڭ قۋاتتىلىعى دەگەندى ەلباسىمىز تالاي رەت قايتالاپ ايتتى. وڭىرلەردى دامىتۋ, بۇل ءبۇگىندە ماڭىزدى باعىت. ءار ءوڭىردىڭ تابيعي وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن, ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن, تاۋارعا دەگەن ىشكى جانە سىرتقى سۇرانىستاردى ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلۋى ءتيىس بۇل ورايداعى بارلىق جۇمىستار.
قازاقستان الەمدەگى ەلدەر اراسىندا باسەكەگە توتەپ بەرەتىن, يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاسى تۇراقتى دامىعان, بىلىكتى, ءبىلىمدى ماماندارى بار, مەملەكەتتى جاڭاشا باسقارۋدا ەرەكشە ويشىل باسشىلارى بار ەل بولۋى ءتيىس. بۇل – ەلباسى العا قويعان ماقسات.
ۇلى ءال-فارابي «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم قاۋىپتى» دەگەن ەكەن. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى پاتريوتيزم, ادامگەرشىلىك, ۇلتارالىق كەلىسىم, تولەرانتتىلىق, رۋحاني دامۋ, زاڭعا باعىنۋشىلىق سياقتى قۇندىلىقتارمەن استاسا ءجۇرۋى ءتيىس. جاس ماماندارىمىزدىڭ بويىنا ادامي قۇندىلىقتاردى سىڭىرە بىلسەك, ۇستازدىق ەڭبەگىمىزدىڭ اقتالعانى دەپ بىلەمىن.
ءبىز ەندى ۇيرەنەتىن ۇلتتان ءۇيرەتەتىن ۇلتقا اينالۋىمىز قاجەت, ۇلتتىڭ جاڭعىرۋى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدان الدەقايدا قيىن. قۋاتتى مەملەكەتتى قالىپتاستىرىپ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن ەرىنبەي ەڭبەك ەتۋدىڭ ۇلگىسىن تانىتاتىن كەز كەلدى, ەڭبەككە قابىلەتتى جاندار ماسىلدىق پيعىلدان ارىلىپ, ءوزىن ءوزى قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ ورگە باسۋىنا ءتيىستى ۇلەستەرىن قوسۋى كەرەك.
2012 جىل قازاقستان ەلى ءۇشىن الەمدە ەرەكشە تابىستى, قۋانىشتى جىل بولدى. بۇل جىلدا ەلىمىز جاھاندىق تاعى ءبىر كۇردەلى جارىستا وزا شاۋىپ, ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىن جەڭىپ الدى, 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى بەلگىلەندى.
ارينە, ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيانى بولجاۋ, الەمدە بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردى, مەملەكەتتىڭ ىشكى-سىرتقى جاعدايلارىن ساراپتاۋ, جاڭا ەكونوميكانىڭ قانداي سيپاتتا باسقارىلۋى, قانداي ءونىم شىعارۋ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ورلەۋ جاعدايى, جاڭا يننوۆاتسيانىڭ جاڭا ەكونوميكاعا تيەتىن اسەرى, عىلىم-ءبىلىم جۇيەلەرىنىڭ, شەتەل تاجىريبەلەرىنىڭ تەك ءتيىمدى باعىتتارىن عانا پايدالانۋ, مىنە, وسىنىڭ بارلىعىن ساراپتاي كەلىپ, مۇمكىندىگىمىزدى, كەلەشەك جولىمىزدى, الاتىن بەلەستەرىمىزدىڭ قانداي بولۋ قاجەتتىلىگىن وي ەلەگىنەن وتكىزگەننەن كەيىن عانا انىقتالاتىنى, وتە كۇردەلى پروتسەسس ەكەنى بەلگىلى.
ەلباسى ءوز سوزىندە ەكونوميكالىق پراگماتيزم تۋرالى وتە ءجيى ايتىپ ءجۇر. سوڭعى جولداۋىندا قازاقستاندى كورپوراتسيانى باسقارعانداي باسقارۋ كەرەك دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇل جەردە پراگماتيزم مەملەكەتتى ۇنەمدى ەكونوميكالىق باسقارۋ دەگەندى بىلدىرەدى, ونىڭ ىشىندە ەڭ ەرەكشەسى بيۋدجەت تابىسىن كورپوراتيۆتىك بىلگىرلىكپەن جاساۋ جانە بارىنشا ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ, بيۋدجەت قارجىسىن ءتيىمدى, دۇرىس پايدالانۋ, بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مەن بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى جەتىلدىرۋ, بيۋدجەتتى ساپالى ورىنداۋداعى اكىمشىلەر جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, بيۋدجەت قارجىسىن پايدالانۋداعى جاريالىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, الەۋمەتتىك سالانى نىعايتۋ, ءار تيىنعا باقىلاۋ بولۋى كەرەك.
ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ استانادا ءوتۋى وڭاي جولمەن كەلگەن جوق. 150-دەن استام ءىرى مەملەكەتتىڭ ىشىنەن بىزگە بۇيىرۋى تەگىن ەمەس. قازاقستان جاڭا ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن جاڭا ەنەرگيا پروبلەماسىن تاڭدادى. سول ارقىلى جەڭىسكە جەتتى. بۇل كورمەنىڭ يننوۆاتسيالىق, ەكونوميكالىق باسقارۋ جۇيەسىندە ماڭىزى وتە ۇلكەن. بۇل – قازاقستانعا دەگەن دۇنيەجۇزى مەملەكەتتەرىنىڭ زور سەنىمى, بۇل – قازاقستاننىڭ دۇنەجۇزىنە تانىمال بولىپ كەلە جاتقانىنىڭ بەلگىسى, بۇل – الەم ەلدەرىنىڭ قازاقستاننىڭ مۇمكىندىگىن باعالاعانى.
ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ماقساتى 150-دەن استام ەلدەگى بۇگىنگى ەڭ ۇزدىك تەحنيكا مەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى كورسەتۋ. بۇل ۇلكەن جاڭالىق, بۇل ءبىزدىڭ ءوزىمىزدى دە العا باسۋعا ىنتالاندىرادى. ءبىز دە, باستاماشى رەتىندە, ءوز جەتىستىكتەرىمىزدى كورسەتە الامىز, ولار: كۇن مودۋلدەرى, جەل ەلەكتر ستانسالارى قۇرىلىسى, تاۋ وزەندەرىنىڭ قۋاتىن پايدالانۋ, جەر استى ەنەرگياسىن پايدالانۋ, ت.ب.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋى اسا ماڭىزدى قۇجات. مۇنداي ستراتەگيا حالىقتى بولاشاققا سەنىممەن قاراۋعا جەتەلەيدى, تارتىپكە, ۇقىپتىلىققا, تالپىنىسقا تالاپتاندىرادى.
قازاقستاننىڭ جاڭا ستراتەگيالىق باعىتىنىڭ بۇگىندە الەم ساياساتكەرلەرى تاراپىنان تولىق قولداۋ تابۋىنىڭ ءوزى ونىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتەدى.
احان دۇيسەمباەۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
اكادەميك, ەۋرازيا حالىقارالىق ەكونوميكا
اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى.
قاراعاندى.
