ءونىم ونىكتى بولۋى ءۇشىن

كوپتەن كۇتكەن ءاز ناۋرىز دا  ەسىك قاعىپ, ايازدىڭ سوڭى اق جاڭبىرعا ۇلاستى. وسىندايدا دانا حالقىمىز “قىسىڭ قارلى بولسا – جەر سەمىز, كوكتەمىڭ جاڭبىرلى بولسا – ءدان ەگىز” دەگەن. ديقان قاۋىمى جەردىڭ بابىن تابۋ ماقساتىنداعى كۇزگى دالا جۇمىستارىنا دايىندىقتى ەرتە باستاپ, جان-جاقتى ازىرلىككە كىرىسكەن. ويتكەنى, ونىڭ قىرىق بۇراۋ قيىندىعى الدا. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنگەن وبلىس باسشىلىعى دا كوكتەمگى ەگىسكە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىمەن ءجيى جيىن وتكىزىپ, ء“بىر كۇنى جىلعا ازىق” ماۋسىمدا اتقارىلاتىن جۇمىستاردى جۇيەلەۋدە. اعىمداعى جىلى وڭىردەگى ەگىس كولەمى 906,9 مىڭ گەكتاردى قۇراسا, ونىڭ 416,3 مىڭ گەكتارىنا  ءداندى داقىل, 14,2 مىڭ گەكتارىنا ء“تاتتى ءتۇبىر”, 61,2 مىڭ گەكتارىنا داندىك جۇگەرى, 13,9 مىڭ گەكتارىنا كۇرىش, 109,4 مىڭ گەكتارىنا مايلى داقىل, 29,8 مىڭ گەكتارىنا باقشا مەن كوكونىس, 34,8 مىڭ گەكتارىنا كارتوپ ەگۋ جوسپارلانعان. ناۋقانعا باي­لانىستى جاسالعان جوسپارعا سايكەس ماشينە-تراكتور جوندەۋ شەبەرحا­نالارىنداعى تراكتوردىڭ, تۇقىم سەپكىشتىڭ, قوپسىتقىشتار­دىڭ ءجون­دەلىپ, ساپقا قويىلعانى دا ءازىر­لىكتىڭ جان-جاقتىلىعىنىڭ دالەلى. كوكتەمگى ەگىسكە 26950 توننا جا­نارماي, 66 توننا بەنزين, 1293 تون­نا جاعارماي قاجەتتىگى ەسەپتەلىپ, ون­ىڭ قورىن جاساۋ جۇمىستارى جال­عاسۋدا. ەگىننەن مول ءونىم الۋ كە­پىلى  ساپالى تۇقىم ەكەنى داۋسىز. جە­تىسۋلىقتار قولداعى بار تۇقىم مولشەرىن جەتكىلىكتى ازىرلەپ, ونى اگروتەحنيكالىق تالاپتارعا ساي ساراپتامادان وتكىزۋدە. جازدىق ءداندى داقىل تۇقىمىنىڭ 50773 تون­ناسى زەرتحانادان وتكىزىلىپ, قامباعا قۇيىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى تۇقىمدى تولىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋگە جۇمىلىپ, گەكتار بەرەكەلىلىگىن ارتتىرۋعا دەن قويعانى وسىدان اڭعارىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونو­مي­كالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جا­ڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋ­ىندا “يندۋستريالىق دامۋ – بۇل ءبىزدىڭ جاڭا ونجىلدىقتاعى مۇمكىن­شىلىگىمىز, ەل دامۋى ءۇشىن جاڭا ءمۇم­كىن­دىكتەر. ءارتاراپتاندىرۋدىڭ باس­قا ءبىر ماڭىزدى سەگمەنتى اگروونەر­كاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ بولىپ ت­ابىلادى”, دەپ ونىڭ نەگىزگى باعىت­تا­رىن ناقتىلاپ, سالاعا تىڭ ءتا­جىري­بەنى پايدالانۋ, جاڭا قۇرال-جاب­دىقتار, شيكىزاتتى قايتا ءوڭ­دەۋ­دى شۇعىل ارتتىرۋ ماسەلەلەرى قام­تىلدى. وڭىردەگى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بەرۋ ماسە­لەلەرى دە كەڭىنەن قاراستىرىلعان. داقىل شىعىمدى­لى­عى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى ءىشىنارا ارزان­دا­تۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تەن 177,233 ملن. تەڭگە قارجى قاراس­تى­رىل­عانى سالانى وركەندەتۋدىڭ كە­پى­لى ەكەنى داۋسىز. وسىلايشا تىڭ­ايت­قىشتاردى “قازفوسفات”, “قا­زازوت”, “نپو اناجەر”, “حازرات-الي- اكبار” جانە “Arcelor ءMىttal” جاۋاپ­كەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەس­تىك­تەرى ءون­دىرەتىن بولىپ بەلگىلە­نىپتى. مۇنداي جەڭىلدىك ەلىمىزدەگى قولدانىسقا رۇقسات بەرىلگەن وتان­دىق ليتسەنزياسى بار جەتكىزۋ­شى­لەر­دەن عانا الىناتىن گەربيتسيدتەرگە تولەنەتىنى دە تاۋار وندىرۋشىلەرگە تۇسىندىرىلۋدە. بيىلعى كوكتەمنىڭ ءار ساعاتىن تي­ىمدى پايدالانعان ەگىستىكتىڭ دەگ­دۋىن كۇتكەندەر تابىسى ەرەكشە بو­لاتىنىن اتاپ ايتقان ءجون. سالاعا بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردى پايدالانۋ ارقىلى سۋپەرەليتالى تۇقىمدى سا­تۋ­شىلار مەن ونى ساتىپ الۋشى­لار­عا دا ەداۋىر جەڭىلدىك بار. وڭىردە ء“تاتتى ءتۇبىر” وسىرۋشىلەردىڭ بيىلعى جىلى ءوز ونىمدەرىن قانت زاۋ­ىت­تارىنا قالىپتى باعادا وتكىزۋىنە دە جاعداي جاسالاتىن ءتارىزدى. وبلىس اكىمىنىڭ تۇرىك بيزنەسمەندەر قوعا­مىنىڭ وكىلدەرىمەن جۇرگىزگەن كەلىسسوزى ناتيجەسىندە اقسۋ قانت زاۋىتىنىڭ جۇمىسى جانداناتىن بولسا, ينۆەس­تيتسيا تارتۋ ارقىلى قانت زاۋىتىنىڭ تامىرىنا قان جۇگىرەتىنىن دە ديقان قاۋىمى قۋانا قابىلداۋدا. قازىرگى كەزدە كوكتەمگى ەگىسكە قاجەتتى تۇقىم وندىرۋمەن 6 بىرەگەي, 26 ەليتالىق, 38 ونىمدىلىگى جوعارى تۇقىم شارۋاشىلىقتارى اينالى­سۋ­دا. ولار وتكەن جىلى 3768 توننا ەلي­تالىق, 2139 توننا ونىمدىلىگى جو­عارى تۇقىم ءوندىرىپ, گەكتار بە­رە­كەلىلىگىنىڭ ارتۋىنا وزىندىك ۇلەس­تە­رىن قوسقان ەدى. بيىلعى جۇمىس قارقىنى بويىنشا كوكتەمگى ەگىستىڭ تياناقتى جۇرگىزىلۋىنە بارىنشا نازار اۋدا­رىل­­عانى اڭعارىلادى. ەگىس­تىكتى تام­شى­لا­تا سۋارۋدىڭ ءتيىم­دى­لىگى جوعارى ەكەندىگىنەن وتىر­عىزىلاتىن باقتار مەن جۇزىمدىك القاپتارى وسى ءادىستى پايدالانۋ ارقىلى كۇتىلەدى دەپ جوسپارلانۋدا. وسىعان بايلانىستى شارۋا قو­جالىقتارىنداعى ءتۇيىندى ماسەلەلەر مۇمكىندىگىنشە شەشىمىن تاباتىن بولادى. دالا جۇمىستارى باستالىسىمەن 224,6 مىڭ گەكتار جازدىق ءداندى داقىل سەبىلىپ, 410,3 مىڭ گەكتارعا ىلعال جابىلىپ, 304,9 مىڭ گەكتار جەر جىرتىلىپ, ناۋقاندى قىسقا مەرزىمدە اياقتاۋ ماسەلەسى قاراس­تى­­رىلۋدا. كوكتەمگى ەگىس كەزىندە كەز­دەسەتىن كەيبىر ورالىمسىز­دىقتار­دىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىنداعى جۇمىستار دا زەرتتەلىپ, ونىڭ الدىن الۋ شارالارى قولعا الىنعان. جەتىسۋدىڭ قۇنارلى القاپتارىن يگەرۋ مەن ودان الىناتىن ءونىمدى مولايتۋ ديقاننىڭ بۇگىنگى ازىرلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى دەسەك, جاۋاپ­كەر­شىلىك جۇگىن جەتە سەزىنگەندەردىڭ بۇگىنگى قيمىلدارى شيراق. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.