قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەشە كەشكىسىن ەكى كۇندىك رەسمي ساپارمەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – تاشكەنت قالاسىنا كەلدى. قازاقستان پرەزيدەنتىن تاشكەنت حالىقارالىق اۋەجايىندا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى شافكات مەجەەۆ باستاعان وزبەكستاندىق جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالار سالتاناتتى جاعدايدا قارسى الدى. قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ ءوزارا قاتىناستارى ورتالىق ازيا اۋماعىندا ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ەرەكشە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
ويتكەنى, كورشىلەس ورنالاسقان ەكى مەملەكەت تە وزدەرىنىڭ جەر كولەمى مەن تۇرعىن حالقى, ەكونوميكاسى مەن تابيعي رەسۋرستارى, سونداي-اق سىرتقى ساياساتتاعى الاتىن ورنى جاعىنان وسى وڭىردەگى جەتەكشى مەملەكەتتەر بولىپ تابىلادى. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان دا, وزبەكستان دا ءوز اۋماقتارىندا ىشكى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتكەن ءىرى ەلدەردىڭ قاتارىندا تۇر. قازاقستان مەن وزبەكستان ىنتىماقتاستىعى كەڭەستەر وداعىنىڭ كەزىندە دە ويداعىداي دامىعان بولاتىن. ءوزارا قارىم-قاتىناس ەكى ەلدىڭ تاۋەلسىزدىكتەرىن العاننان كەيىنگى كەزەڭدەردە جاڭاشا دامىپ, بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلە باستادى. بۇعان مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءار جىلدارداعى جوعارى دەڭگەيدەگى رەسمي كەزدەسۋلەرىندە قول قويىلعان قۇجاتتار نەگىز قالادى.
بۇگىندە ەكى ەل اراسىندا 100-دەن استام مەملەكەتارالىق جانە ۇكىمەتارالىق قۇجات بار. بۇل قۇجاتتار ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىن قامتيدى. ەكى مەملەكەت ىنتىماقتاستىعىن تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان قۇجاتتاردىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1998 جىلعى 30-31 قازاندا وزبەكستانعا جاساعان رەسمي ساپارىنىڭ بارىسىندا قول قويىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ماڭگىلىك دوستىق تۋرالى شارتتى ەرەكشە اتاعان ءجون. اتالعان قۇجات ورتالىق ازيا ايماعىنداعى حالىقارالىق قاتىناستارداعى عانا ەمەس, الەمدىك ديپلوماتيالىق تاجىريبەدەگى بىرەگەي قۇجات رەتىندە ەرەكشەلەنەدى, ءارى تاريحي قۇجات بولىپ تابىلادى. سەبەبى, بۇل شارت قازاقستاننىڭ وزبەكستانمەن ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىعىنىڭ قۇقىقتىق تۇرعىدان بەرىك ىرگەتاسىن قالادى.
وسى ماڭگىلىك دوستىق تۋرالى تاريحي شارتتىڭ نەگىزىندە, سونداي-اق تاتۋ كورشىلىك قاتىناستاردىڭ دالەلى رەتىندە قازاقستان مەن وزبەكستان تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مەملەكەتتىك شەكارالاردى دەليميتاتسيالاۋ تۋرالى شارتقا قول قويدى. قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن دەليميتاتسيالاۋ جونىندەگى ۇكىمەتتىك كوميسسيا 2000 جىلدىڭ اقپانىنان بەرى جەمىستى جۇمىس ىستەپ, قازىرگى كەزدە تاراپتار مەملەكەتتىك شەكارانى دەماركاتسيالاۋدىڭ سوڭعى كەزەڭىنە تاياپ قالدى. قازاقستان دا, وزبەكستان دا ەكى مەملەكەت اراسىنداعى شەكارانىڭ دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىك شەكاراسى بولاتىنىنا زور سەنىم ارتىپ وتىر. بۇگىندە كورشىلەس قازاقستان مەن وزبەكستان كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ اياسىندا ءوزارا ءىس-قيمىل جاساپ كەلەدى. ويتكەنى, مەملەكەتتەر ەقىۇ, شىۇ, اوسشك, تمد, سونداي-اق ۇقشۇ-عا قاتىسۋشىلار بولىپ تابىلادى. جالپىلاي العاندا, ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىندا دا ىلگەرى باسۋشىلىق بار.
مىسالى, جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس ساۋدا اينالىمىنا قانشالىقتى كەرى اسەر ەتكەنىمەن, وتكەن جىلى ول 1 ميلليارد 196,3 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. ءوزارا ساۋدا اينالىمىندا قازاقستاننىڭ ۇلەس سالماعى ەداۋىر باسىم ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. قازىرگى كەزدە بايقالىپ وتىرعانىنداي, قازاقستان مەن وزبەكستان ءبىر-بىرىنە باعىتتاعان ينۆەستيتسياسى بۇرىنعىعا قاراعاندا ءبىرشاما وسە تۇسكەن. ايتالىق, وزبەكستاننىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان تىكەلەي ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 3,7 ميلليون اقش دوللارى بولسا, ال قازاقستاننىڭ وزبەكستان ەكونوميكاسىنا سالعان تىكەلەي ينۆەستيتسياسى 134,4 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل رەتتە دە ەلىمىزدىڭ ۇلەسى باسىم ەكەنى انىق اڭعارىلادى. قازىرگى كەزدە دە, بولاشاقتا دا ەكى مەملەكەتتىڭ مۇناي-گاز, كولىك-كوممۋنيكاتسيالار سالالارى بويىنشا ىنتىماقتاستىعى ەرەكشە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, بۇگىندە قازاقستان ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جىل سايىن وزبەكستاننان 3,5 ميلليارد تەكشە مەتر گاز ساتىپ الادى.
سونىمەن قاتار, ورتالىق ازيا ەلدەرىندە وندىرىلگەن “كوگىلدىر وتىندى” الەمدىك رىنوكقا شىعارۋ ماقساتىندا تاراپتار ءوزارا كەلىسىم تۇرعىسىندا ساياسات جۇرگىزىپ كەلەدى. مىسالى, بۇگىندە وسى وڭىردەن قىتاي مەن ەۋروپا رىنوگىنا گاز جەتكىزۋ ءۇشىن جاڭا جەلىلەر سالۋ جونىندەگى ماسەلەلەر قاراستىرىلۋدا. بۇل قازىردىڭ وزىندە باستالدى دەپ ايتۋعا بولادى. وعان تۇركىمەنستان – وزبەكستان – قازاقستان – قىتاي گاز قۇبىرىنىڭ اشىلۋى ناقتى دالەل. وسى قۇبىر ارقىلى تۇركىمەنستان گازى قىتايعا تاسىمالدانادى. بۇدان قۇبىر وتەتىن مەملەكەتتەر ءوز ۇلەستەرىن الاتىنى بەلگىلى. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اۋماقتارى ارقىلى اعاتىن ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ وسى وڭىردەگى ەلدەر ءۇشىن دە, قازاقستان ءۇشىن دە وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سەبەبى, وڭىرلەردەگى ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىن شەشۋ ترانسشەكارالىق وزەندەرگە تىكەلەي بايلانىستى. ال قازاقستانعا دا, وزبەكستانعا دا ورتاق وزەن – سىرداريا.
ەكى ەل اراسىندا وسى سىرداريا وزەنىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدا شامالى كەلىسپەۋشىلىك بار. بۇل ماسەلەدە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ۇستانىمى ايقىن. ەگەر تاراتىپ ايتار بولساق, قازاقستان سىرداريا وزەنىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن مەملەكەتارالىق سۋ كوزدەرىن پايدالانۋ مەن قورعاۋدى بىرلەسىپ باسقارۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جانە 1988 جىلعى سىرداريا وزەنى باسسەينىنىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن پايدالانۋ تۋرالى كوپجاقتى كەلىسىم نەگىزىندە شەشكەن ءجون دەپ سانايدى. سونىمەن قاتار, ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ مەن قورعاۋدى رەتتەۋدىڭ امبەباپ تەتىگىن جاساپ, وڭىرلىك كونسورتسيۋم قۇرۋدى جاقتايدى. بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وزبەكستانعا رەسمي ساپارى ءارى قاراي جالعاسادى. ال كەشە كەشكىسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆپەن كەزدەستى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي – تاشكەنتتەن.
