قاداعالاۋ قارىمى

مەملەكەت باسشىسى ۇستىمىزدەگى جىلعى جولداۋىندا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. اسىرەسە, قۇقىق قورعاۋ جۇيە­سى قىزمەتىندەگى مولدىرلىك پەن باقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان تۋىنداعان پروب­لەمالار بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا قۇقىقتىق ساياسات تۇ­جى­رىمداماسىندا جاڭا ونجىلدىقتاعى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە تالداۋ جاسالعانى بەلگىلى. مىنە, وسى جانە باسقا دا ماسەلەلەر توڭىرەگىندە بىزگە باس اسكەري پرو­كۋ­روردىڭ ورىنباسارى ادىلەت پولكوۆنيگى ق. يگەمباەۆ ايتىپ بەرگەن ەدى. – قۇسايىن ابزالبەك ۇلى, 2009 جىلى پروكۋراتۋرا ورگاندارى وكىلەتتىك­تەرىنىڭ كەڭەيۋىنە باي­لانىستى پروكۋ­رورلىق قىزمەتتىڭ الەۋەتىن تولىقتاي قولدانىپ, قاداعالاۋدىڭ بارلىق با­عىتتارى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇ­مىستاردىڭ ءبىرى سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى كۇرەس ەكەندىگى بەلگىلى. وسى تا­قىرىپقا بايلانىستى ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىندەگى ورىن العان جەمقورلىققا قارسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالىپ وتسەڭىز. – سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ق­ا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇش­تە­رىندە, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرى­لىم­داردا ورىن الۋى ەلىمىزدىڭ ءبۇ­گىنى مەن ەرتەڭىنە, جالپى ۇلت­تىق قاۋ­ىپسىزدىككە ۇلكەن زيان كەل­تىرەتىنى ايدان انىق. اتالعان كەسەلمەن كۇرەس جولىندا اسكەري پروكۋ­را­تۋرا ورگاندارى بار كۇش-جىگەر­لەرىن جۇمساپ, ونىڭ تامىر جايۋى­نا توس­قاۋ­ىل قويۋدا. اسكەري پروكۋراتۋ­را­نىڭ وسى سالاداعى تەكسە­رىس­تەرىنىڭ ناتيجە­سىندە لاۋازىمدى تۇل­ع­ا­نىڭ 186-سى تارتىپتىك جانە ماتەريال­دىق جاۋ­اپكەرشىلىككە تارتىلعان بو­لا­تىن, ولارعا قاتىستى 5 قىل­مىستىق ءىس قوز­عا­لىپ, 6,04 ملن. تەڭگە شىعىن مەملەكەتكە قايتا­رىل­عان. بيىل دا سىبايلاس جەم­قور­لىق كورىنىس­تەرىنە قارسى كۇرەس ءوز جال­عاسىن تاۋىپ, اسكەري پروكۋرورلار وسى با­عىتتا ءتيىستى جۇمىستاردى اتقارۋدا. – “جەل تۇرماسا, ءشوپ باسى قيمىل­دامايدى” دەگەندەي, دەڭدەگەن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كورىنىس الۋىنا نە سەبەپ؟ – سىبايلاس جەمقورلىق كو­رىنىستەرى ءدال اسكەر قاتارىندا كەڭ ەتەك جايدى دەپ ايتۋعا بولماس. دەگەنمەن مەملە­كەتتىڭ قارجىسىن جۇمساۋ, سىياقىلار بەرۋ, كەلىسىم-شارتتىق قارىم-قاتى­ناس­تار, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىندە سىبايلاس جەمقورلىققا جاعداي تۋعىزاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جىلدان جىلعا قايتالاناتىندىعى جاسى­رىن ەمەس. كوپ جاعدايدا وسىعان مە­كەمە باسشىلا­رى­نىڭ ءوز قىز­مەت­تىك مىندەتتەرىنە نەم­قۇ­رايلى قاراۋى, قاراماعىنداعى قىزمەت­كەرلەرگە قاتىستى ءتيىستى قاداعالاۋ جاساماۋى جانە كادرلار مەن قارجىلىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن قىزمەتتىڭ تومەندىگى سەبەپ بولۋدا. باس اسكەري پرو­كۋ­راتۋرا باسشىلىعى ۇستىمىزدەگى جىلى جوعارىدا كەلتىرىلگەن سى­بايلاس جەمقورلىق كورىنىس­تەرىنە توسقاۋىل قويۋدى باستى ماقساتتىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەگەن بولاتىن. – مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ مۇددەسىنە پايدا كەلتىرۋ, قىزمەتتىك جاعدايدى پايدالانىپ ولاردى جەڭىمپاز ەتۋ سەكىلدى جايتتەر كەزدەسەدى. وعان نە دەيسىز؟ – ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرو­رىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا وسى سالاداعى جۇمىس قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ سەبەپ-سالدارى زەردەلەنبەك. وسى ورايدا ايتا كەتەيىن, مەملەكەت قاراجاتىن ماقساتسىز جۇمساۋ دەرەكتەرى اسكەري پروكۋراتۋرا نازا­رىنان تىس قالعان ەمەس. ءيا, سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسى بار ءاربىر ازا­مات­تىڭ مىندەتتى تۇردە جازاعا تارتىلا­تىندىعىن كوپشىلىك ءبىلىپ جۇرسە ەكەن دەيمىز. ماسەلەن, اسكەري پروكۋرور­لاردىڭ نارازى­لىق ەنگىزۋى ناتيجەسىندە جالپى سو­ماسى 2,5 ملرد.-تان استام تەڭ­گەنى قۇرايتىن “قازينفورم­تەلەكوم” اق جوباسىن باسقارۋ وپەراتورىن تاڭداۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋدى جانە سەمەي, اقتوبە, قاراعاندى قالالارى جانە جە­تىگەن كەنتىندە تۇرعىن ۇيلەردىڭ كۇردەلى قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جۇ­مىس­تارىنا جاريالانعان كونكۋرس­تاردىڭ قورىتىن­دىلارى جويىل­عان. ال سەمەي قالا­سىندا جانە نوۆو-احميروۆو كەنتىندە اسكەري پرو­كۋ­رورلار كۇردەلى قۇرىلىسقا مەر­دىگەرلەرمەن جاساسقان شارت بوي­­ىنشا 1 ملرد. تەڭگە كولەمىن­دەگى مىندەت­تەمەلەرىن ورىنداماۋ دەرەگى انىقتالىپ, وسى بويىنشا تەكسەرۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلۋدە. سول سياق­تى اسكەري پروكۋ­را­تۋ­را ورگاندا­رى­نىڭ ارالاسۋىمەن قا­رۋلى كۇش­تەردە 1 ملرد. 200 ملن. تەڭگە سوما­سىنا ەلىمىزدە ءتىر­كەل­مەگەن ءدارى-دارمەكتىڭ تاراتىلۋى مەن پايدا­لانۋ دەرەكتەرى توق­تاتىلىپ, باعاسى بىرنەشە ەسە ارتىق كورسەتىلگەن تاڭعىش ماتە­ري­ال­دارىن ساتىپ الۋ فاكتىلەرى اشىلدى. – اسكەري قىزمەتشىلەردى تۇر­عىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءما­سە­لەسىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتار قانشا­لىقتى دارەجەدە ورىن الىپ وتىر؟ – ءبىزدىڭ تەكسەرۋلەرىمىزدىڭ بارى­سىندا بۇل سالادا تۇرعىن ءۇي ەسەبىنىڭ جۇرگىزىلمەۋى, قۇقىق بەل­گىلەيتىن قۇجات­تاردىڭ ۋاقىتىلى تىركەلمەۋى, قىزمەتتىك پاتەرلەردىڭ زاڭسىز ءبولىنۋى, بولىنگەن پاتەر­لەر­دە اسكەري قىزمەتكە قاتىسى جوق ادامداردىڭ تۇرۋ جاعدايلارى ورىن العانى دا بەلگىلى بولدى. باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ءمىن­دە­تى جۇكتەلگەن لاۋا­زىم يەلەرى, كەي جاعدايلاردا, شەشىم قابى­­ل­دا­عان كەزدە بەلگىلى ءبىر ازامات­تارعا زاڭسىز ارتىقشىلىق كور­سەتۋدەن, تۇرعىن ءۇي الۋعا دەگەن اسكەري­لەر­دىڭ قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرۋعا كەدەرگى جاساۋدان تاي­ىنباعان. ماسەلەن, اسكەري بولىمدەردىڭ ءبى­رىندە لاۋازىمدى تۇلعالارمەن زاڭ تالاپتارى ساقتالماي, تۇرعىن ءۇي الۋعا مۇقتاج ازاماتتاردىڭ ەسەبىندە تىركەل­مەگەنىنە جانە مۇقتاجدىقتارىن دالەل­دەيتىن ءتيىستى قۇجاتتاردىڭ جوقتىعىنا قاراماستان, اسكەريلەردىڭ كەيبى­رى­نە كەزەكتەن تىس پاتەرلەر بەرىلىپ, ولارعا قاتىستى اشىقتان-اشىق ارتىقشىلىق كورسەتىلگەن. اتالعان دەرەك بويىنشا تۇر­عىن ءۇي كوميس­سياسىنىڭ 5 مۇشەسى سى­بايلاس جەمقورلىققا جاعداي تۋعى­زاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىل­دى, زاڭسىز بەرىلگەن 4 قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي اسكەري پروكۋراتۋرا ورگان­دارىمەن سوتقا تالاپ ارىز بەرۋ ارقىلى مەملەكەتكە قاي­تا­رىلدى. وكىنىشكە قاراي, وسىنداي جاعدايلار تەك ءبىر عانا اسكەري بولىمدە ورىن الىپ وتىرعان جوق. جالپى, جوعارىداعىداي زاڭ بۇ­زۋ­شىلىقتاردى جاساعان 118 اسكەري قىز­مەتكەر جاۋاپ­كەرشىلىككە تار­تى­لىپ, سوت­قا 100-دەن استام تالاپ-ارىز بەرىلىپ, وسى كۇندە 45 پاتەر مەملەكەتكە قايتا­رىلدى. – سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستە پروكۋرورلىق قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ جانە اسكەري قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلادى؟ – باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بول­عان­دىقتان, پروكۋرورلىق قاداعالاۋدىڭ وسى تۇرىنە, اسىرەسە زاڭ تالابىن ءتۇ­سىندىرۋ شارالارىنا اسا كوڭىل بولىنەدى. اسكەري قۇقىق قورعاۋ جانە قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن باس اسكەري پروكۋ­را­تۋرانىڭ قارۋلى كۇشتەردەگى قۇقىق بۇزۋشى­لىقتاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۆەدوم­ستۆوارالىق باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى باستاماسى قولداۋ تاپتى. باس ءاس­كەري پروكۋرور ەرعالي مەرزادي­نوۆ­­تىڭ اسكەردەگى سىبايلاس جەم­قورلىق ءما­سە­لەسىنە ارنالعان ون-لاين كونفەرەن­تسياسى بارىسىندا تاقىرىپ بويىنشا كەلىپ تۇسكەن بىرنەشە ساۋالدارعا تو­لىق­قاندى جاۋاپ قايتارىلعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا باس اسكەري پروكۋرا­تۋ­رانىڭ رەسمي ۆەب-سايتىندا “سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس” اتتى ارنايى ءبولىم اشۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. وندا كەز كەلگەن ازاماتتىڭ وزىنە بەلگىلى بولعان جەمقورلىق دەرەكتەرى بويىنشا اقپارات قالدىرۋعا مۇمكىندىگى بولادى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.