قازاقستان توراعالىعى ۇلكەن ۇمىتتەر تۋدىرۋدا

جاس مەملەكەت – قازاقستاننىڭ ەقىۇ سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى جانە ونىڭ وسى قىزمەتتەگى العاشقى قادامدارى قازىر بارلىق الەمدىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارىندا. ءبىز تومەندە ولاردىڭ بىرقاتارىن وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. “نيۋ-يورك تايمس” گازەتىنىڭ بەتىندە بەلگىلى ديپلومات, سالانىڭ ءبى­لىكتى مامانى, اقش-تىڭ قازاق­ستانداعى العاشقى ەلشىسى ۋيليام كورتني قازاقستاندىق توراعالىق جونىندە ءوزىنىڭ پىكىرىن ايتىپ, وي ءبولىسىپتى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقستان – تاۋەلسىزدىك العان ءسا­تىنەن باستاپ ءوزىنىڭ دامۋ باعىتىندا كوپتەگەن ءساتتى قادامدار جاساعان مەم­لەكەت. “ال ەندى قازاقستان باس­قار­عان جىلى ەقىۇ-نىڭ جەمىستى قىزمەت اتقارۋى – بەدەلدى مەم­لە­كەتتەردىڭ ونىڭ باستامالارىن قول­داۋىنا تىكەلەي بايلانىستى”, دەيدى ديپلومات. ودان ءارى تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ تاريحىنا قىسقاشا شولۋ جا­ساعان ول ەلىمىزدىڭ ءساتتى قادامدا­رىنىڭ ساپىنا يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقانىن جانە ونىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن جويۋدا اقش-پەن ىنتىماقتاسا ءىس-قيمىل تا­نىتقانىن باسا ايتىپتى. سونى­مەن قاتار, جوعارى دەڭگەيدە دامى­عان ەۋروپا ەلدەرىنەن جانە اقش-تان ينۆەستيتسيا تارتۋداعى قادام­دا­رىن ءساتتى ىستەردىڭ قاتارىنا جات­قى­زادى. “قازاقستاننىڭ ءبىز قىزىعۋشى­لىق تۋدىراتىن جارقىن ىستەرىنىڭ قاتارىنا مەن ونداعى ەتنوستار مەن دىندەردىڭ ءوزارا تاتۋلىق پەن بەي­بىت­شىلىكتە ءومىر ءسۇرىپ, توزىمدىلىككە قول جەتكىزىپ وتىرعانىن دا ۇلكەن تابىس رەتىندە قوسار ەدىم”, دەيدى ۋ.كورت­ني. قازاقستاننىڭ باعالى رەسۋرس­تارىنىڭ قاتارىنا سونداي-اق ونىڭ رەسەي جانە قىتاي سەكىلدى الىپ ەلدەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا ەكەندىگىن جانە ءوزىنىڭ جاقىن كور­شىلەرى – ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن دە تىعىز ىنتىماقتىق ورناتا وتى­رىپ, ولاردىڭ اراسىندا كوش­باس­شىلىققا قول جەتكىزىپ وتىرعانىن قوسىپ, وسىنىڭ ءوزى ەقىۇ-نىڭ قا­زاقستان ارقىلى ازيا كەڭىستىگىندەگى بەدەلىن ارتتىرا بەرەرىنە ىقپال ەتەرى ءسوزسىز ەكەندىگىن اتاپ ءوتىپتى. ايتۋلى ساياساتكەر الەمدىك قاۋ­ىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق ىنت­ى­ماقتاستىق سالاسىنا دا قازاقستان وزىندىك ۇلەس قوسا الاتىنىن تىلگە تيەك ەتەدى. ويتكەنى, دەيدى ول, بۇل سالالاردا قازاقستان – جاس تا بولسا ايتارلىقتاي تابىسقا جەتىپ وتىرعان مەملەكەت. “باتىس اۋعان­ستان, ورتالىق ازيا جانە كاۆكاز ەلدەرىندە بەيبىت ءومىر بولعانىن قالايدى. وكىنىشكە قاراي, وسى ايماقتارداعى قاۋىپسىزدىك بۇلتى سەيىلمەي تۇر. سوندىقتان دا باتىس ەقىۇ-عا قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتكەنىن پايدالانىپ, وسى قيىن تۇيىندەردى شەشۋگە تىرىسۋى كەرەك. ال قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزىپ, وسى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ قاجەتتىگىن العا ۇسىنىپ وتىرعانى – قولداۋعا لايىقتى باستاما. ۇلىبريتانيالىق “تۋركيش ۋيكلي” جۋرنالى دا لوندون قالاسىنداعى الەمدىك قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق كەڭەستىڭ بريتانيالىق ساراپشىسى الەك­ساندر دجەكسوننىڭ ەقىۇ-عا قا­زاقستاننىڭ توراعالىعى جونىندەگى پىكىرىن جاريالاپتى. ونىڭ اي­تۋىنشا, ورتالىق ازياداعى ب­ۇ­رىنعى كسرو رەسپۋبليكالارىنىڭ ءبىرى بولعان قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋگە قول جەتكىزۋى – ۇلكەن مارتەبە. مۇنداي مارتەبەگە قازاقستان ءوزىنىڭ دەربەس مەملەكەت رەتىندەگى سىندارلى سىرتقى سايا­سا­تىمەن, ساليقالى قادامدارىمەن قول جەتكىزىپ وتىر. الەم جۇرت­شىلىعى ەقىۇ-نىڭ اسكەري-ساياسي جانە ەكونوميكا-ەكولوگيالىق سە­بەتتەرىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋدە قازاقستاننىڭ الەۋەتىن مولىنان پايدالانعاندارى ءجون. وسى قاتاردا ول پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ باستامالارىنىڭ ورىندى ەكەنىن كولدەنەڭ تارتادى. سونىمەن بىرگە, استانانىڭ رەسەي مەملەكەتىنىڭ ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى كەلىسىم-شارت جاساۋ تۋرالى ۇسىنىسىن كەڭىنەن تالقىلاۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن اتاپ وتەدى. اۋعانستان ماسەلەسىنە توقتال­عاندا ول قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكەن وزگە مەملەكەتتەرگە قاراعاندا بۇل پروبلەماعا ءبىرشاما جاقىن ەكەندىگىن ايتادى. ەگەر اۋعانستانداعى پروبلەمالار ول ەلدىڭ اۋماعىنان اسىپ, تاجىكستان مەن قىرعىزستانعا تارايتىن بولسا, قازاقستانعا دا تۋرا قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا, الىستاعى ەۋروپالىق ەلدەرگە قاراعاندا, قازاقستان مۇنداعى پروبلەمالاردى شەشۋگە اسا مۇددەلى توراعا دەپ اي­تۋعا بولادى, دەيدى ول. قازاق­ستاننىڭ اۋعانستان شەكاراسىنىڭ بويىنداعى ەلدەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋى ونىڭ وسى ايماقتا يسلام ەكسترەميزمىنە قارسى شەپ قۇرۋىنا جانە وسى ىستە باسقالارمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋىنا مول مۇمكىنشىلىك بەرە الادى دەگەن پىكىردى دە كولدەنەڭ تارتادى ساراپ­شى. قازاقستاننىڭ باتىس ەۋروپا ءۇشىن ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ تۇراقتى كوزى بولۋعا ۇمتىلىسى, سول ءۇشىن تۇركيا-گرۋزيا-ءازىربايجان دالىزىنە ەنۋگە تىرىسۋى دا قۇپتارلىق قادام, دەيدى ول. كاۆكاز ەلدەرى ماسەلەلەرى تۋ­رالى ايتقاندا ول جاڭا توراعانىڭ وسىنداعى ۇزاققا سوزىلعان كي­كىل­جىڭدەردى رەتتەۋگە جاساعان قادام­دارىنا وڭ باعا بەرە كەلىپ, پوست­كەڭەستىك ەل رەتىندە قازاقستان مۇنداعى پروبلەمالاردى شەشۋگە باسقالاردان گورى الدەقايدا جاقىن ەكەنىن العا تارتادى. ازىرلەگەن جاقسىباي سامرات.