وركەنيەت ورىندەگى ورەلى ۇنقاتىسۋ

مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق رەسپۋبلي­كالىق تەلەارنالاردىڭ تىكەلەي ەفيرىنەن قازاقستاندىقتارمەن بايلانىسقا شىعۋى بۇل جۇرت اسىعا كۇتەتىن داستۇرگە اينالىپ وتىر. ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىمەن تانىلعان تىكەلەي ەفيردى قازاقستان حالقى بارىنشا زەيىن قويىپ تىڭداپ ءجۇر. سۇحبات بارىسىندا 40 مىڭنان استام سۇراق تۇسكەنى بەلگىلى. تىكەلەي ەفيردەن سولاردىڭ دەنىنە جۇيەلى تۇردە ناقتى جاۋاپ بەرىلدى. ال قالعاندارى دا قاراۋسىز قالعان جوق. جاقىندا قورىتىندىسى جاريا ەتىلدى, “ەگەمەن” ءۇش بەتىن ارنادى. وسىنىڭ ءوزى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىزگى نيەتىن اقتاپ تۇرعان جوق پا. اتالعان شارا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى مەملەكەتشىل ءارى سارابدال ساياساتكەر ەكەندىگىن كورسەتەدى. ينتەرنەت ارقىلى الىس جانە جاقىن شەت ەلدەردەگى قانداستارىمىز, ارىپتەستەرىمىز جانە ساياساتكەرلەر سۇحباتقا كۋا بولىپ, وعان ءوز ۇلەستەرىن قوسۋى ۇلكەن جەتىستىك دەر ەدىم. مىنا كورشىلەس رەسەيدەن قانشاما ادام حابارلاسىپ, ءوز سۇراقتارىن قويىپ جاتتى. سونىمەن قاتار, سوناۋ انگليادا وقىپ جۇرگەن جاستارىمىز دا قاراپ قالمادى. قازاق ەلىنىڭ ازاماتى, ۇلت وكىلى رەتىندە شەتەلدە جۇرگەندەر كادىمگىدەي رۋحتارى كوتەرىلىپ, ءبىر سەرپىلىپ قالعانىنا مەنىڭ ءشۇبام جوق. ويتكەنى, ەلىمىز ىشىندە جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمدەرى ارتىپ, كوكەيدە جۇرگەن سۇراقتارىنا تولىمدى جاۋاپتارىن الدى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي ەفير ارقىلى قويىلعان سۇراقتارعا ناقتى دا جان-جاقتى جاۋاپ بەرۋى سىرتتا جۇرگەن ازامات­تاردىڭ دا ماقتانىش سەزىمىن تۋدىرعانى ايان. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى داعدارىس تۋرالى ايت­قاندا ونى تالداپ, نەگىزدەپ, الەمدى دۇرلىك­تىرگەن بۇل قۇبىلىس قايدان شىققاندى­عىن ەرەك­شە جەتكىزدى. بۇعان دەيىن دە نۇرسۇلتان ءابىشۇ­لى ءوز ماقالالارىندا داعدارىستىڭ سەبەپ-سالدارىن جان-جاقتى تالداپ جازدى. رەسەي جانە وزگە دە شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدا­رىن­دا داعدارىستان شىعۋدىڭ جولى مەن پايدا بولۋى تۋرالى كوپتەگەن ماقالالارى جارىق كوردى. مەن ايتار ەدىم, ازاماتتاردىڭ الەمدىك قارجى داعدارىسىنان بولعان اۋىرتپالىقتى بارىنشا سەزىنبەۋى ءۇشىن جاسالعان “جول كارتاسى” باعدارلاماسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن جۇزەگە استى. ۇكىمەتكە ارنايى مىندەتتەر جۇكتەلىپ, داعدارىستان ءاربىر قازاقستاندىق قينالماي ءوتسىن دەگەن ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. بەسىكتەگى بالادان ەڭكەيگەن قارتتارىمىزعا دەيىن وسى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋى قاجەتتىگى تۇرعىسىندا ناقتى ايتىپ, سوعان سايكەس كەيبىر زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىندى. پارلا­مەنت سوعان سايكەس بىرقاتار زاڭدىق قۇجاتتارعا وزگەرىستەر ەنگىزدى. سونداي يگى باستامانىڭ ارقاسىندا قانشاما ادام ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تاپتى. ەستەرىڭىزدە بولسا, بۇرناعى جىلعى بيۋدجەتتە 193 ميلليارد تەڭگە وسى ماسەلەنى شەشۋگە ءبولىنىپ, 320 مىڭ ادام جۇمىسقا تۇردى. سونداي-اق 93 مىڭ ادام قايتادان ماماندىق الدى. وسىنىڭ بارلىعى ەل­باسىنىڭ تىكەلەي ەفير ارقىلى سويلەگەن ءسو­زىندە ايتىلدى. بۇدان باسقا, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ەلدى مەكەنىندە جول جوندەۋ جۇمىستارى كەڭ ەتەك الىپ, الەۋمەتتىك نىساندارعا ءوڭ كىرگەنى بەلگىلى. سول “جول كار­­تاسى” ەسە­بى­نەن جاسالىپ جات­قان جۇ­مىس­تار­عا تىكەلەي ەفير بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭى­رىنەن ءوز ال­عى­سىن بىلدىرگەن­دەر دە جەتەرلىك. وعان تىكەلەي ەفيردە ەمەس, كۇن­دەلىكتى ءومىر­دە دە ءوزىمىز تالاي كۋا بولىپ ءجۇرمىز. ولار­دىڭ ەلباسىنا دەگەن العىستارى شەكسىز. ما­مانداردى قايتا دايارلاۋ, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ سياقتى ماسەلەلەرگە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ءبىزدىڭ باعدار­لاۋىمىزشا, الىس جانە جاقىن شەت ەل­دەر­دىڭ تاجىريبەسىندە قاراجات ءبولىپ, وعان ما­مان­دىقتاردى يگەرىپ, ولاردىڭ جۇمىسسىز قال­ماۋىنا جاعداي جاساۋ بولعان ەمەس. مۇنداي قول­داۋ قازاقستاندا قولعا الىنۋى ءبارىمىزدىڭ كوڭى­لىمىزگە سەنىم ۇيالاتتى. تمد ەلدەرى ىشىندە ءبىز حالىقتى داعدارىستان قينالتپاي الىپ شىعۋ جولىندا, داعدارىسپەن كۇرەسۋدە العاشقىلار­دىڭ ءبىرى بولىپ وسىنداي شارانى جۇزەگە اسىرا بىلدىك. پرەزيدەنتتىڭ جاۋاپتارىنىڭ ىشىندە, اسىرەسە, بالاباقشا ماسەلەسىنىڭ كورىنىس تابۋى وتە ورىندى. ويتكەنى, كۇيىپ تۇرعان دۇنيەلەردىڭ ءبىرى وسى ماسەلە ەكەنى بارشامىزعا بەلگىلى. ءبىر استانا قالاسىنىڭ وزىندە مىڭداعان اتا-انا بالالارىن بالاباقشاعا بەرە الماي, سارىلىپ كەزەك كۇتۋدە. ولاردىڭ كەزەگى قاشان كەلەرى دە بەلگىسىز كۇيىندە قالىپ وتىر. سوندىقتان ەلبا­سى بالاباقشالار سانىن بيزنەسپەن بىرلەسىپ كوبەيتۋ جاعىنا, سالىنىپ جاتقان عيمارات­تاردىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى جەرلەردى نەمەسە جاقىن ماڭداعى عيماراتتاردى پايدالانۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. ەڭ باستىسى – بۇل ماسەلە بيىلعى جولداۋدا دا “بالاپان” باعدارلاماسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى تيىستىگى مىندەتتەلدى. بۇدان باسقا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسو­زىن­دە وتان­دىق جوعارى وقۋ ورىندارىن حالىق­ارا­لىق دەڭ­گەيگە جەتكىزۋى جايى دا ءسوز بولدى. حا­لى­قارالىق ءبى­لىم كەڭىستىگىندەگى ءبىلىم دارەجەسىن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى دەپ جۇرگەن وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرىپ, ماماندارىمىز حالىقارالىق ەڭبەك رىنوگىندا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن تابۋعا جاعداي جاسالۋىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. مەنىڭ پايىمىمشا, ساپالى ءبىلىمدى بەرۋ ءۇشىن وعان جاقسى ماتەريالدىق بازا قاجەت. سونىمەن قاتار, شاكىرتتەردى ءبىلىم ورىنە شىعارا الاتىن بىلىكتى ۇستازدار كەرەك. استانادا جوبالانىپ, اشىلايىن دەپ جاتقان حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتە الەمدەگى وزىق تاجىريبەسى بار “كەمبريدج”, “گارۆارد” سياقتى بەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارىن اشىپ, تەلەكوممۋنيكاتسيا, بيوتەحنولوگيا, نانوتەحنولوگيا سياقتى ماماندىقتاردى يگەرۋدى قولعا الۋ ۋاقىت تالابى دەر ەدىم. بۇل ەلىمىزدەگى بارلىق جوعارى ءبىلىم وردالارى اراسىندا باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاستىرادى. وسىلايشا, ياعني باسەكەلەستىك ورتا ورناتۋ ارقىلى ءبىز ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە قول جەتكىزە الامىز. اسىرەسە, قازىرگى عىلىمدى دامىتۋعا دا ەلباسى ەرەكشە نازار اۋدارۋدا. سونىڭ بارلىعى دا استانا قالاسىندا جۇزەگە اسقالى تۇر. قاراعاندىدان ءبىر وقۋشى “2020, 2030 جىلدارى استانا قانداي بولادى دەپ ويلايسىز”, دەگەن سۇراق قويدى. ون جىلدىڭ ىشىندە استانا الەم مويىنداعان قازاقستاننىڭ تۇعىرىنا اينالا ءبىلدى. بۇل – قازاقستان جاستارىنا, مىڭجىل­دىق­قا جاسالعان ۇلكەن بولاشاق. ارىدەن قوزعار بولساق, ەلوردامىز – ەلباسىنىڭ سترا­تە­گيالىق جوسپارى. بۇل ۇلكەن كورەگەن­دىكتىڭ نى­شانىنا اينالىپ وتىر. بۇكىل قازاقستان­دىقتار ءۇشىن جاسالعان كەمەل بولاشاق. بۇل كۇندە استانا جاستاردىڭ تالپىناتىن ارمان قالاسىنا اينالدى. ءبىلىم سالاسىندا جاستاردى ەركىن ويلاۋعا تاربيەلەۋ, وعان بارلىق ءمۇم­كىندىك بار ەكەندىگى, ينتەرنەتتى پايدالانۋ جانە مۇعالىم­دەردىڭ ءبىلىمىن تەرەڭدەتۋگە باعىتتاۋ – ۋاقىت تالابى. جاستاردىڭ ورتاسى, قوعامىنىڭ ءوزى ەرەكشە عوي. ءاربىر وقۋشى ينتەرنەتتە وتىرىپ, مۇعالىمنىڭ ايتاتىنىنان دا مول اقپارات جيناپ الۋى مۇمكىن دەپ, ەلباسىنىڭ مىسال كەلتىرۋىنىڭ ءوزى كوپ ءجايتتى اڭعارتتى. سوندىقتان دا ءبىلىم سالاسىنا ءار كەزدە دە ەرەكشە ءمان بەرىلەدى دەگىم كەلەدى. ويتكەنى, ەلباسى ءبىلىم مەن عىلىم ەل بولاشاعىنىڭ كەپىلى ەكەنىن جاستارعا ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. مۇنداي ويدى ۇستازدارعا دا, ءتىپتى بۇكىل قازاقستاندىقتارعا دا ۇنەمى قايتالاپ وتىرۋى وتانىمىزدىڭ ەرتەڭىن ويلاعاندىق دەپ بىلەمىن. وسى رەتتە باسەكەگە قابىلەتتى ۇستاز ۇلكەن تۇلعا, ءوز ەلىنىڭ پاتريوتى, ەڭ باستىسى – ءوز سالاسىنىڭ بىلگىر مامانى بولعانى ءجون دەر ەدىم. ءاربىر ۇستاز ءوز شاكىرتتەرىنە وتانىن سۇيۋگە, ەلىن قۇرمەتتەۋگە, مارتەبەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان تاربيە بەرۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ دوستارىنا دەگەن كوزقاراسى ۇلكەن ادامگەرشىلىك پەن تۇلعالىقتىڭ جاقسى ءبىر ۇلگىسىن كورسەتتى عوي دەيمىن. بۇل دا جاستارعا وي سالاتىن تالىمدىك دۇنيە بولدى. وسىلايشا ەلباسى ءاربىر ءسوزىن سالماقتاپ, نەگىزدەپ, ءاربىر سۇراققا تولىمدى جاۋاپ بەردى. بىلتىر تىكەلەي ەفير ينتەرنەت جۇيەسىن تولىق پايدالانۋعا جاعداي تۋعىزدى. سونىڭ ارقاسىندا مىڭداعان ازامات مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ تۇششىمدى جاۋابىن تىڭداۋعا مۇمكىندىك الدى. مۇنىڭ ءوزى دەموكراتيانىڭ ءبىر كورىنىسى. وركەنيەتتى دامۋ جولىمىزداعى تاعى ءبىر قول جەتكىزگەن ەرەكشە تابىسىمىز دەپ وي تۇيۋگە نەگىز بار. قىلىشباي بيسەنوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.