2010-2012 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ماقۇلداندى

ءماجىلىس توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ سارسەنبى كۇنگى پلەنارلىق وتىرىسىنا ۇكىمەت باسشىسى قاتىستى. ويتكەنى, بۇل كۇنى دەپۋتاتتار نازارىنا 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ءتيىستى وزگەرتۋلەردى قاراستىراتىن جانە ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى بولۋگە قاتىستى زاڭ جوبالارى ۇسىنىلدى. ءبىرىنشى كەزەكتە “2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭ جوباسى تالقىعا سالىندى. بۇل ماڭىزدى قۇجات تۋرالى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مي­نيسترى باقىت سۇلتانوۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بيسەنعالي تاجياقوۆ بايانداما جاسادى. ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى نۇرتاي سابيليانوۆ قوسىمشا تۇسىنىك بەردى. “2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭعا ەنگىزىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ماكروەكونوميكالىق كور­سەتكىشتەرىن ناقتىلاۋمەن باي­لانىستى جانە مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­ميكالىق ورلەۋ – قازاق­ستان­نىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قا­زاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا بە­رىلگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. 2010 جىلعا ارنالعان رەسپۋب­لي­كا­لىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرى الەمدىك تاۋار رىنوكتارىنداعى اعىم­داعى ۇردىستەر مەن قازاقستان ەكونوميكاسى سالالارىنىڭ 2009 جىلعى قاڭتار- جەلتوقسانداعى دامۋ ۇردىستەرى نەگىزىندە ناقتى­لان­دى. ناتيجەسىندە 2010 جىلعا ار­نال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىس­تەرىنىڭ (ترانسفەرتتەر تۇسىمدەرىن ەسەپكە الماعاندا) ناقتىلانعان بول­جامى 1 837,5 ملرد. تەڭگە سوما­سىندا ايقىندالدى, بەكىتىلگەن جوسپارعا قاراعاندا 103,0 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كى­رىس­تەرى ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە: 2010 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كەدەن وداعى اۋماعىندا قولدانىلاتىن ءبىر­ىڭعاي كەدەندىك ءتاريفتىڭ ەن­گى­زىلۋىنە جانە يمپورت كولەمىنىڭ ۇل­عايۋىنا بايلانىستى 61,3 ملرد. تەڭگەگە; اعىمداعى جىلى بىرجولعى ءتو­لەمدەردىڭ (“قازاقمىس” كورپو­را­تسيا­سى” جشس بەرەسىسىن وتەۋ, “قا­را­تاۋ” جشس-ءنىڭ م ۇلىكتى وتكىزۋ كە­زىندەگى قۇن ءوسىمىنىڭ تولەم كوزى­نەن ۇستالاتىن كورپوراتيۆتىك تا­بىس سالىعىن تولەۋ, KMG EPU.A. كورپوراتسياسىنان قايتا ايىر­باس­تاۋ كەزىندەگى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن ەسەپتەۋ) تۇسۋىنە باي­لا­نىس­تى كورپوراتيۆتىك تابىس سا­لى­عى بويىنشا 19,6 ملرد. تەڭگەگە; نەگىزگى مينەرالدىق شيكىزاتقا الەمدىك باعانىڭ جوسپارلانعان 7%-عا قاراعاندا ورتاشا العاندا 20%-عا ۇلعايۋى ەسەبىنەن تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانعانى ءۇشىن تۇسەتىن تۇسىمدەر بويىنشا 22,0 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايدى. 2010 جىلعا ترانسفەرتتەر ءتۇ­سىم­دەرى بەكىتىلگەن بيۋدجەتكە قا­را­عاندا 100,1 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ, 1 440,9 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە: وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن, اس­تا­نا جانە الماتى قالالارىنىڭ بيۋد­جەتتەرىنەن كەرى ترانسفەرتتەر تۇسىمدەرىنىڭ قىسقارۋىنا باي­لا­نىس­تى بيۋدجەت سالاسى قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ جالاقىسىن اعىمداعى جىل­عى 1 ساۋىردەن باستاپ, ياعني وسى­عان دەيىنگى كوزدەلگەن مەرزىم­نەن ءۇش اي ەرتە 25%-عا ارتتىرۋ ءۇشىن, 24,2 ملرد. تەڭگەگە ازايتۋ ەسەبىنەن; مەملەكەت باسشىسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنا ءساي­كەس ۇلتتىق قوردان كەپىلدەن­دى­رىل­گەن ترانسفەرتتىڭ مولشەرىن 1 200,0 ملرد. تەڭگەگە جەتكىزۋگە بايلانىس­تى 124,3 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايتۋ ەسەبىنەن. ۇلتتىق قورعا مۇناي سەكتورى كا­سىپورىندارىنان تۇسەتىن ءتۇسىم­دەر­دىڭ 2010 جىلعا ارنالعان بول­جامى 80 ملن. توننا مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن جانە مۇنايدىڭ 65 دول­لار/باررەل الەمدىك باعاسىن نە­گىزگە العاندا, 1 737,0 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 9,9%-ىن قۇرايدى. تىكەلەي سالىقتار مەن مۇناي سەكتورى بويىنشا تۇسەتىن باسقا دا تۇسىمدەردىڭ كولەمى 1 736,0 ملرد. تەڭگە سوماسىندا بولجانىپ وتىر نەمەسە مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى 50-دەن 65 دوللار/باررەلگە دەيىن ءوز­گەرۋى ەسەبىنەن بەكىتىلگەن جوس­پار­عا قاراعاندا 367,2 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايادى. بيۋدجەتتىك كرەديتتەردى وتەۋ بوي­ىنشا 2010 جىلعا ارنالعان بولجام 99,4 ملرد.تەڭگەنى قۇرايدى نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گاندارعا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ 2005-2007 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبە­رىندە تۇرعىن ءۇي سالۋعا بەرىلگەن بيۋدجەتتىك كرەديتتەردى قايتا قۇرىلىمداۋعا بايلانىستى 13,7 ملرد. تەڭگەگە ازايعان. 2010 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى تۇزەتىلگەن بيۋدجەتپەن سالىستىرعاندا 240,0 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ, 4 182,0 ملرد. تەڭگە سوماسىندا كوزدەلىپ وتىر. تۇتاستاي العاندا, رەسپۋبلي­كا­لىق بيۋدجەتتىڭ قوسىمشا تۇسىمدەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا, ونىڭ ىشىندە 25%-عا ارتتىرۋ مەر­زىمىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى 1 ءشىل­دە­دەن 1 ساۋىرگە اۋىسۋىنا بايلا­نىس­تى بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەر­لەرى­نىڭ جالاقىسى مەن مەملەكەتتىك ستي­پەنديالاردى كوبەيتۋگە, سون­داي-اق ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندەگى شارا­لاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتال­عان. دەپۋتاتتار اتالعان زاڭعا ۇسى­نىلعان تۇزەتۋلەردى قولداپ, داۋىس بەردى. بيۋدجەتكە ەنگىزىلگەن تولىق­تىرۋلار ماقۇلداندى. سونىمەن قاتار, وسى كۇنى “قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2010 – 2012 جىلدارعا ار­نالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانس­فەرت تۋرالى” زاڭ جوباسى دا تال­قىعا ءتۇسىپ, تولىقتاي ماقۇلداندى. كەلەسى كەزەكتە “قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا ءوز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭنىڭ جوباسى بويىنشا پارلامەنت ءماجىلىسى مەن سەناتى اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتەردى ەڭ­سەرۋ جونىندەگى كەلىسىم كوميسسيا­سىنىڭ ۇسىنىستارى تۋرالى ءما­جى­لىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قور­عا­نىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەرجان يساقۇلوۆتىڭ مالىمەتى تىڭدالدى. “رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى تۋرالى” جانە وسى­عان وراي كەيبىر زاڭنامالىق اك­تىلەرگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ ماسەلەلەرى بوي­ىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوبالارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇل­داندى. بۇل زاڭ جوباسى جونىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارى­لۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كومي­تەتىنىڭ توراعاسى ومار­حان وكسىكباەۆ بايانداما جاسادى, ال ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋد­جەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى تولەبەك قوسمامبەتوۆ قوسىمشا تۇسىنىك بەردى. اتالعان زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى شاقىرى­لى­مىنىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقسا­تىندا ازىرلەنگەن. زاڭ جوباسى ەسەپ كوميتەتىنىڭ مىندەتتەرى مەن مارتەبەسىن ناقتى­لاي تۇسەدى. سونداي-اق ەسەپ كومي­تەتىنىڭ وتىرىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ نەگىزدەرىن, ەسەپ كومي­تەتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن, باقىلاۋ ءىس-شارالارىن جوسپارلاۋ مەن جۇرگىزۋ, باقىلاۋ ءىس-شارالارى ناتيجەلەرىن تالداۋ, باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ نەگىزدەرىن جانە ەسەپ كوميتەتىنىڭ قولدا­نىس­تاعى زاڭنامالىق اكتىلەردە بەكى­تىلمەگەن وزگە دە فۋنكتسيونالدىق جۇمىس باعىتتارىن زاڭ جۇزىندە بەكىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, وسى كۇنى ءما­جىلىس دەپۋتاتتارى “ترانسفەرتتىك باعا بەلگىلەۋ تۋرالى” زاڭعا ءوز­گە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى قاراستىرعان زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا تالقىعا سالىپ, ماقۇل­داۋ جونىندە ورتاق شەشىمگە كەلدى. زاڭعا ۇسىنىلعان جاڭا تولىقتى­رۋلار تۋرالى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداپ بەردى. قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى امانجان جامالوۆ جۇمىس توبىنىڭ اتقارعان قىزمەتى جايلى ايتىپ ءوتتى. وسى زاڭ جوباسىنىڭ نە­گىزى ماقساتى – ترانسفەرتتىك باعا بەلگىلەۋدى باقىلاۋ تەتىگىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ. اتالعان زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا ۇزاق مەرزىمدى ءمامى­لە­لەر بويىنشا بەلگىلەنىم كەزەڭىنىڭ مەرزىمدەرىن وزگەرتۋگە, سالىق سالۋ نىساندارىنا جانە سالىق سالۋعا بايلانىستى سالىق سالۋ نىسان­دا­رىنا تۇزەتۋلەردى ەنگىزۋگە قاتىستى, سونداي-اق رەداكتسيالىق سيپاتتاعى تۇزەتۋلەر قاراستىرىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, م ۇلىكتى قايتالاما ليزينگكە بەرۋ مەرزىمدەرىن ناق­تىلاۋ بولىگىندە سالىق كودەكسىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. جالپى وتىرىستا ء“ورت قاۋىپ­سىزدىگى تۋرالى” قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ زاڭىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءورت قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى قاتەرلەردى تاۋەلسىز باعالاۋ جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا ءوز­گە­رىس پەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى” زاڭ جوباسى ەكىنشى وقى­لىم­دا دەپۋتاتتار تالقىسىنا ۇسىنىل­دى. ول ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇل­داندى. ەل بيۋدجەتىنە ۇسىنىلعان تو­لىقتىرۋلار تۋرالى ۇكىمەت باس­شىسى ك.ءماسىموۆ ءسوز سويلەپ, دەپۋتاتتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. اسقار تۇراپباي ۇلى.