تۋ ۇستاۋشى نۇرماحان – اتى اڭىزعا اينالعان بالۋان شولاقتىڭ تىكەلەي ۇرپاعى
بەيسەنبى, 14 ماۋسىم 2012 7:14
ءدۇبىر
وليمپياداعا 43 كۇن قالدى
بالۋان شولاق (شىن اتى-ءجونى نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلى) سوناۋ 1864 جىلى مويىنقۇمداعى حانتاۋىنىڭ ىرگەسىندەگى دالاقاينار اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. بىراق اكەسى بايمىرزانىڭ كوكشەتاۋ ءوڭىرىنە قونىس اۋدارۋىنا بايلانىستى, بالا نۇرماعامبەت سارىارقانىڭ شۇرايلى ايماقتارىنىڭ ءبىرى –كوكشەتاۋدا ەرجەتىپ, بالۋان, اقىن, ءانشى, كومپوزيتور جانە جەلمەن جارىسقان قىلقۇيرىقتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن امبەباپ جىگىت بولىپ وسەدى.
بەيسەنبى, 14 ماۋسىم 2012 7:14
ءدۇبىر
وليمپياداعا 43 كۇن قالدى
بالۋان شولاق (شىن اتى-ءجونى نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلى) سوناۋ 1864 جىلى مويىنقۇمداعى حانتاۋىنىڭ ىرگەسىندەگى دالاقاينار اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. بىراق اكەسى بايمىرزانىڭ كوكشەتاۋ ءوڭىرىنە قونىس اۋدارۋىنا بايلانىستى, بالا نۇرماعامبەت سارىارقانىڭ شۇرايلى ايماقتارىنىڭ ءبىرى –كوكشەتاۋدا ەرجەتىپ, بالۋان, اقىن, ءانشى, كومپوزيتور جانە جەلمەن جارىسقان قىلقۇيرىقتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن امبەباپ جىگىت بولىپ وسەدى.
بۇگىندە شۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى تولە بي اۋىلىنىڭ ورتالىعىندا بالۋان شولاق اتانعان نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلىنىڭ الىپ ەسكەرتكىشى تۇر. ول اسەم اللەيامەن كومكەرىلگەن ادەمى الاڭعا ورنالاسقان. بالۋان ەسكەرتكىشىنىڭ قاسىندا سالماعى 1050 كيلوگرام بولاتىن, ەل-جۇرتى «بالۋان شولاق وسىندا كەلگەندە كوتەرىپ, قالىڭ قاۋىمدى قارا كۇشىنە ءتانتى ەتكەن قارا تاس» اتاپ كەتكەن ءۇلكەن تاس قويىلعان. ويتكەنى, تەپسە تەمىر ۇزەتىن نۇرماعامبەت العاشقى مۇشەلىنەن باستاپ-اق قارا كۇش يەلەرىنىڭ اتاعىنان يمەنبەي كۇرەسكە شىعىپ, جيىن-توي دۋمانىنا جينالعان جۇرتتى جەڭىسىمەن جەلپىندىرە باستايدى. سونداي-اق دالا مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ, ەۋروپالىق تسيرك ونەرىن قىر قازاقتارىنىڭ سايگ ۇلىك ۇستىندەگى سايىپقىراندىعىمەن جەتىلدىرە تۇسەدى. ال دومبىرا شەرتىپ, ءان ايتۋداعى ونەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە بولعان ول 1913 جىلى كىندىك قانى تامعان اتامەكەنىنە ات باسىن بۇرىپ, وسى ساپارىندا ايماعىن ءان-جىرىنا بولەگەن قازاق بۇلبۇلدارىنىڭ ءبىرى كەنەن ازىرباەۆقا اق باتاسىن بەرەدى.
ايتايىق دەگەنىمىز, ءمىنە, وسى اتاقتى بالۋان شولاقتىڭ تىكەلەي ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, گرەك-ريم كۇرەسىنەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا ءجۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى نۇرماحان تىناليەۆ جۋىردا كىندىك قانى تامعان جامبىل وبلىسىنا, ونىڭ ىشىندە شۋ اۋدانى جۇرتشىلىعىنا تاعزىم ەتە كەلدى. نۇرماحاننىڭ اكەسى مارقۇم اناربەك تە كەزىندە قازاقشا كۇرەسكە ءتۇسىپ, شۋ ءوڭىرىندەگى «تۇيە بالۋان» اتانعان الىپتاردىڭ ءبىرى بولعان. سپورتتىڭ كۇرەس جانە بوكس سياقتى جانكەشتىلىكتى تالاپ ەتەتىن قيىن تۇرلەرىنىڭ جانكۇيەرى بولعان اناربەك 2002 جىلى, نۇرماحان 14 جاسقا تولعاندا الماتى قالاسىنداعى «داۋلەت» سپورت مەكتەبىنە بەرىپتى.
سودان بەرى ارادا سىناپتاي سىرعىپ, مىنە, ون جىل دا وتە شىقتى. «ءداۋلەت» كۇرەس مەكتەبىنىڭ كىلەمىنە بەلدەسۋگە شىققان كەزدە نەبارى 54 كگ سالماقتاعى بالا, بۇگىندە التى الاش ارداقتىلارى ءۇمىت ارتقان الىپ ازامات اتانىپ, ەل نامىسىن 120 كگ سالماقتا ەڭ ۇلكەن جارىستاردا قورعاپ ءجۇر. ءبىر كەزدەرى «شىركىن, مەن دە وسى بالۋان سياقتى بولسام ەكەن» دەپ ارمانداعان گەورگي تسۋرتسۋميا مەن مارات تۇرلىحانوۆ جەكە باپكەرلەرى بولىپ, قاسىنان تابىلدى. اسىرەسە, مارات اعاسىنىڭ قامقورلىعى شەكسىز. جاراقاتىن ەمدەتتى, رەسەي قۇراماسىمەن بىرگە جاتتىعۋىنا جاعداي جاساپ, ماسكەۋدىڭ تورىنەن پاتەر جالداپ تۇرۋىنا كومەكتەستى.
«الىستان التى جاسار بالا كەلسە, الپىستاعى اقساقال سالەم بەرەدى» دەگەن. شۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ءىلياس تورتاەۆ ەسىمى ەل اۋزىندا جۇرگەن بالۋان مەن ونىڭ اناسى, اۋدانداعى ۇلاعاتتى ۇستازداردىڭ ءبىرى جۇماگۇل ءراتجانقىزىنا اتا جولىمەن ىزەت جاساپ, قۇرمەت كورسەتتى. بالۋان شولاق اتانعان كەشەگى عاسىرلارداعى نۇرماعامبەت پەن ازيا چەمپيونى, الەم بىرىنشىلىگىنىڭ جۇلدەگەرى اتانعان بۇگىنگى نۇرماحاننىڭ اتاجۇرتى – دالاقاينار اۋىلى. وسى اۋىلدىڭ اقساقالى ج.بالتاباەۆ پەن اۋداندىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى س.ءزاۋىربەكوۆ لوندون وليمپياداسىنا توسكەيدە مالى, ءتوسەكتە باسى قوسىلعان الماتى وبلىسىنىڭ اتىنان اتتانعالى وتىرعان وعلاندارىنا اق جول تىلەپ, «مەنىكى, سەنىكى دەيتىن ەشتەڭە جوق. قۋانىش ورتاق, جەڭىس ورتاق, جەڭىمپاز ورتاق. تۋعان ەلىڭە تەك قانا جەڭىسپەن ورال, بوتام», دەپ باتالارىن بەردى.
– مەن الماتى قالاسىنداعى سپورت مەكتەبىنە وقۋعا بارعان العاشقى جىلدارى اۋىلدى ساعىنىپ, قايتقىم كەلىپ تۇراتىن. بىراق اكە سەنىمىن اقتاۋ ءۇشىن جانە قاجىمۇقان, بالۋان شولاق اتالارىم جانىنا جالاۋ ەتكەن بالۋاندىق ونەردە جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ, ەل نامىسىن دۇنيەجۇزىلىك ارەنالاردا قورعاسام دەگەن ارمان جىگەرىمدى جانىپ, الماتىدا ءبىرجولا تۇراقتاپ قالدىم. مەن ءۇشىن ەندىگى ۇلكەن ماقسات – تۋعان ەلىم قازاقستان جانكۇيەرلەرىنىڭ ءۇمىتىن اقتاپ, لوندون وليمپياداسىنان جۇلدەمەن ورالۋ, – دەگەن ەدى ول شۋ وڭىرىندەگى كەزدەسۋ كەزىندە.
P.S. قازاق بالۋانى نۇرماحان تىناليەۆ, قۇداي قالاسا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولىنان مەملەكەتتىك تۋىمىزدى الىپ, ونى 27 شىلدە مەن 12 تامىز ارالىعىندا لوندوندا وتەتىن ححح جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا دۇنيە ءجۇزىنەن جينالعان كوپشىلىك الدىنا ۇستاپ شىعاتىن بولادى.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
