“موڭعوليانىڭ ارىستانى” قازاق ارىستانىنا جول بەردى
سارسەنبى, 16 مامىر 2012 8:05
شىمكەنتتە قازاق باتىرى قاجىمۇقاندى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان حالىقارالىق تۋرنير ءوز مارەسىنە جەتتى
ءار ۇلتتىڭ تولقۇجاتى سياقتى اتاقتى ادامدارى بولادى. كۇش اتاسى قاجىمۇقان – قازاقتىڭ ماڭدايىنا ءبىتكەن ىرىسى. زامانىندا ەلىن قايمانا جۇرت “بۇراتانا” دەپ كەمسىتكەنىمەن, بالۋاندىعىنىڭ ارقاسىندا تورتكۇل ءدۇنيەگە تابانى ءتيىپ, گرەك-ريم جانە ەركىن كۇرەستەن الەم چەمپيونى اتاقتارىن جەڭىپ العان قاجىمۇقان بابامىزداي جەڭىمپاز وعان دەيىن مۇسىلمان جۇراعاتىندا بولعان جوق. سوندىقتان, دالا باتىرىن قالاي اسپەتتەسەك تە جاراسادى.
سارسەنبى, 16 مامىر 2012 8:05
شىمكەنتتە قازاق باتىرى قاجىمۇقاندى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان حالىقارالىق تۋرنير ءوز مارەسىنە جەتتى
ءار ۇلتتىڭ تولقۇجاتى سياقتى اتاقتى ادامدارى بولادى. كۇش اتاسى قاجىمۇقان – قازاقتىڭ ماڭدايىنا ءبىتكەن ىرىسى. زامانىندا ەلىن قايمانا جۇرت “بۇراتانا” دەپ كەمسىتكەنىمەن, بالۋاندىعىنىڭ ارقاسىندا تورتكۇل ءدۇنيەگە تابانى ءتيىپ, گرەك-ريم جانە ەركىن كۇرەستەن الەم چەمپيونى اتاقتارىن جەڭىپ العان قاجىمۇقان بابامىزداي جەڭىمپاز وعان دەيىن مۇسىلمان جۇراعاتىندا بولعان جوق. سوندىقتان, دالا باتىرىن قالاي اسپەتتەسەك تە جاراسادى.
شىمكەنتتەگى جەڭىل اتلەتيكا مانەجىندە قازاق كۇرەسىنەن كۇش اتاسى قاجىمۇقاندى ەسكە ءتۇسىرۋگە ارنالعان حالىقارالىق جارىس ءوتتى. قازاقستاننىڭ وبلىس, قالالارىنان بولەك قىتاي, موڭعوليا, رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان تولىق قۇراممەن بولماسا دا ۇكىلەگەن بالۋاندارىن اكەلدى. ەكى كۇنگە سوزىلعان حالىقارالىق جارىستىڭ ۇيىمداستىرۋ القاسىندا ەكى ازاماتتىڭ ءجۇرەكجاردى ءسوزى مەرەيىمىزدى ءوسىردى.
“اماندىق بولسا, كەلەر جىلى قاجىمۇقان بابامىزدىڭ تۋرنيرىن يۆان پوددۋبنىي سەكىلدى گران-پري دارەجەسىنە كوتەرەمىز”, دەدى وبلىستاعى سپورت جانە دەنە تاربيەسى باسقارماسىنىڭ باستىعى بولات قىرىقباەۆ. «وندا, سول تۋرنيرگە كەۋدەمدە جانىم بولسا كەلەمىن”, دەدى تولقىعان ديقانباي بيتكوزوۆ. بولات ناۋرىزباي ۇلى 90-شى جىلدارى توقتاڭقىراپ قالعان وسى ءتۋرنيردى ءوز موينىنا الىپ, جىل سايىن تۇراقتى وتۋىنە اتسالىسىپ جۇرگەن ازامات. جەتپىستەن مول اسقان ديقانباي بيتكوزوۆ – قازاق كۇرەسىنىڭ ءبۇگىنگى كوريفەيى, سامبودان قازاق جاستارى اراسىنان تۇڭعىش رەت الەم چەمپيونى اتانعان مارقۇم قانات بايشولاقوۆتاي وعلاننىڭ ءۇلكەن سپورتتاعى تۇساۋىن كەسكەن باپكەر.
ءبىز قۋاندىق. ورمانداي ورىستىڭ “باتىرىمىز” دەپ الاقانىنا سالىپ ايالاپ وتىرعان باس بالۋانى يۆان پوددۋبنىي زامانىندا قاجىمۇقاننان مىقتى ەدىم دەگەندى اۋزىنا الماپتى. ال قازاق سپورتىنىڭ التىن باستاۋىندا تۇرعان قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆقا وتكىزبەگەن گران-پري تۋرنيرى ۇلتقا ۇيات, نامىسقا سىن.
جارىسقا كەلسەك, ول وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. جارىستىڭ دەڭگەيى, ارينە, ەڭ الدىمەن ونىڭ باس تورەشىسىنە بايلانىستى. قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن جاتتىقتىرۋشى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, كەزىندە ايتۋلى بالۋانداردىڭ ءبىرى بولعان جاقان وڭالبەكوۆ باس تورەشى بولعان جاعدايدا رەتسىزدىكتى بولدىرمايدى.
90 كيلو سالماقتا سىنعا ءتۇسكەن شىمكەنتتىك بالۋان, قازاق كۇرەسىنەن ازيا جانە الەم چەمپيونى نۇرزات بەكاسىلوۆ شيرەك فينالدا قىتايدان كەلگەن چينتاە جانتىمەن كۇرەستى. ءىشكى قىتايدان كەلدى دەگەنمەن, بۇل ءجىگىتتىڭ زاتى موڭعول جۇراعاتىنان. موڭعولدار قارا كۇشكە مىعىم. بەلدەن ىلسە, اۋەلەتىپ كەتەدى. نۇرزات ءىنىمىز ادەيى جاسادى دەپ ايتپاي-اق قويالىق, كۇرەسىپ ءجۇرىپ جانتىنى ەكى رەت باسپەن قويىپ قالدى. جاتتىقتىرۋشىسىنىڭ جانى شىعىپ كەتە جازدادى. تورەشىلەرگە شاعىم جاسايىن دەسە, قازاقشاسى ىرىمعا جوق. مىنە, وسى كەزدە باس تورەشىگە رازى بولدىق. كىلەمنىڭ شەتىندە ءوزى تۇرىپ, بەلسەندى كۇرەسكەن جانتىعا زاڭدى جەڭىسىن الىپ بەردى. ءوزىنىڭ بالۋانى كۇرەسىپ جاتقاندا, قوس جاۋىرىنىمەن تۇسسە دە تۇك كورمەگەندەي جارتىلاي جەڭىس دەپ بەدىرەيىپ وتىراتىن تورەشىلەر وزدەرىنە جاقسى بولعانىمەن, دۇنيە جۇزىنە تاراپ جاتقان قازاق كۇرەسىنە وبال, ءارى-بەرىدەن سوڭ قيانات جاسايدى. ساعى سىنعان, جەڭىسى ۇرلانعان قىتاي بالۋانى قازاق تۋرالى, قازاق كۇرەسى تۋرالى قانداي وي تۇيەدى؟ ەلىنە نە دەپ بارادى؟ ەندى قايتىپ كەلگىسى كەلمەيتىندىگىن ويلامايتىندىعىمىز وكىنىشتى-اق. ال نۇرزات – شىن ءمانىندە مىقتى بالۋان. ول ءوز كەمشىلىگىن تولتىرۋ جولىن ەندى جاتتىعۋ زالىنان ىزدەۋى كەرەك.
جارىس ناتيجەسىنە كەلسەك, 54 كيلو سالماقتا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ بالۋانى اقتورە جايلىبەك توپ جاردى. 60 كيلو سالماقتا ابزال ارىستانبەكوۆ (الماتى), 66 كگ.-دا ەرنار ماعاۋينوۆ (الماتى), 74 كگ.-دا ەرتۋعان تورەنوۆ (جامبىل), 82 كگ.-دا مەرەكە تۇراشەۆ (شقو), 90 كگ.-دا اسىل بارمەنوۆ (قاراعاندى), 90 كيلودان جوعارى سالماقتا بەيبىت ىستىباەۆ (جامبىل) جەڭىمپاز اتاندى.
حالىقارالىق ءتۋرنيردىڭ باس ءبايگەسىنە وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ پەن قاجىمۇقاننىڭ ءاز جامباسى ءماڭگى جەرگە تيگەن جەر – ورداباسى اۋدانىنىڭ اكىمى دانيار تىلەۋبەرگەنوۆ قوس تەمىر تۇلپار تىككەن ەكەن. ادەتتە, تۇيە بالۋاندار بايگەسىنە 74 كگ. سالماقتان جوعارى ءاپايتوس بالۋاندار قاتىساتىن دا, جەڭىل سالماقتاعىلار ماشينا جايلى ارمانداي دا المايتىن. بۇل جولى 54-66 كيلو ارالىعىندا جانە 74-90 كيلودان جوعارى سالماقتا قوس ماشينا ساراپقا سالىندى.
قوس كىلەمدە جان الىپ, جان بەرىسكەن ايقاس. شامداعاي جىگىتتەر قازاق كۇرەسىنىڭ بار كەرەمەتىن كورسەتتى. قازاق كۇرەسىنەن الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, كىلەمدە ءجۇرگەنىنە ون جىلدان مول اسقان الماتىلىق باۋىرجان ءتالىپ ءوز سالماعىندا ەكىنشى ورىنعا شىققان. بىراق, “وگىز بالۋاندار” ءباسەكەسىندە قارسىلاس شىداتپاي فينالعا شىقتى. قىزىق بولعاندا, ەكىنشى توپتان وسى سالماقتا جەڭىمپاز بولعان جەرلەسى ەرنار ماعاۋينوۆ ۇزدىك بولدى.
ال تۇيە بالۋاندار باسەكەسى ناعىز تاۋ شايقاعان جەكپە-جەك بولدى. موڭعول ەلىنەن كەلگەن, بىلتىر وسى تۋرنيردەن ءبىر ماشينا ءمىنىپ قايتقان الدانگەرەل دوۆا – موينى مەن باسى تۇتاسقان, دەنەسى قولادان قۇيىلعانداي شومبال بالۋان. كىلەمگە شىققاندا جەرگە شەگەلەپ تاستاعانداي مىقتى. ال تارازدىق بويى ەكى مەتر بەيبىت ىستىباەۆ تا قازاقستانداعى الىپتاردىڭ ءبىرى. تۇلعاسى كەلىستى. تەرەكتەي اياعىمەن سىرتتان شالعاندا, اناۋ-مىناۋ بالۋان شالعىمەن ورعانداي قوپارىلا قۇلايدى.
جۇرت اسا اۋىر سالماق پەن تۇيە بالۋاننىڭ اقتىق ايقاسى ءدال وسى ەكى ءداۋدىڭ اراسىندا وتەتىنىن ءبىلدى. تاعاتسىزدانا كۇتتى. ايتقانداي بولدى. ەكى توپتا بەلدەسكەن ەكەۋ فينالعا دەيىن بوگەسىن كورگەن جوق. قوعاداي جاپىردى. موڭعول الدانگەرەلدىڭ توبىندا حالىقارالىق جارىستاردا ولجا سالعان, تۇيە بالۋان دا اتانعان وڭتۇستىكقازاقستاندىق سابىرجان ءابىلدا ۇلى مەن ءوزبەكستاندىق مۇحسيم حيساميدينوۆ بار ەدى. ەكەۋى دە موڭعول الىبىنا تابان تىرەي العان جوق.
موڭعوليا ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, ۋاقىتىندا ايتۋلى بالۋانداردىڭ ءبىرى بولعان باقىت وداناي اعامىزدان الدانگەرەلدىڭ ايماقتىق “ارىستان” اتاعىنا يە ەكەندىگىن ەستىگەنبىز. موڭعولدىڭ ارىستانى مەن قازاقتىڭ ارىستانىنىڭ ارپالىسىندا ءساتتىلىك جەرلەسىمىزدىڭ جاعىندا بولدى. جەڭىس ىستىباەۆتا. قازاق الىبى بەيبىت ىستىباەۆ – تۋرنيردىڭ تۇيە بالۋانى!
تومەنگى ءۇش سالماق بويىنشا ءوتكىزىلگەن باسەكەدە قارسىلاس شىداتپاعان الەمنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى باۋىرجان ءتالىپ تە جەڭىل كولىككە وتىردى.
باقتيار تايجان,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
