ناردىڭ جۇگiن كوتەرiپ وتكەن ازامات

جۇما, 7 جەلتوقسان 2012 7:25

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سابىر ءبىلال ۇلى نيازبەكوۆتىڭ تۋعانىنا – 100 جىل

سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ 1912 جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ 15 جۇل­دىزىندا اقمولا وبلىسىنا قاراستى استراحان اۋدانىنىڭ «ورنەك» اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن 1928 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقمولا اۋدانىن­داعى №17 اۋىلدىق كەڭەس حاتشىسىنان باستاعان ول قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ ءتور­اعاسى قىزمە­تىنە دەيىن ءوسىپ, ۇلكەن ءومىر جولىنان ءوتتى. س.ب.نيازبەكوۆ 1965-1978 جىلدار ارالى­عىندا كسرو جوعارعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى.

جۇما, 7 جەلتوقسان 2012 7:25

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سابىر ءبىلال ۇلى نيازبەكوۆتىڭ تۋعانىنا – 100 جىل

سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ 1912 جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ 15 جۇل­دىزىندا اقمولا وبلىسىنا قاراستى استراحان اۋدانىنىڭ «ورنەك» اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن 1928 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقمولا اۋدانىن­داعى №17 اۋىلدىق كەڭەس حاتشىسىنان باستاعان ول قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ ءتور­اعاسى قىزمە­تىنە دەيىن ءوسىپ, ۇلكەن ءومىر جولىنان ءوتتى. س.ب.نيازبەكوۆ 1965-1978 جىلدار ارالى­عىندا كسرو جوعارعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنە 6 مارتە, كسرو جوعارعى كەڭەسىنە 3 مارتە دەپۋتات بولىپ سايلاندى. قازاقستان كومپارتيا­سىنىڭ پلەنۋم جانە بيۋرو مۇشەسi بولدى, بiرنەشە رەت رەسپۋبليكالىق, وداق­تىق پارتيا سەزدەرiنiڭ دەلەگاتى جانە قۇرامىنا سايلاندى. 3 مارتە لەنين (1971, 1973, 1976 ج.ج.), 2 مارتە ەڭبەك قىزىل تۋ (1957, 1962 ج.ج.) وردەندە­رiمەن جانە ونداعان مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.

سابىر ءبiلال ۇلى – الاشتىڭ الىپ ازاما­ت­تارىنىڭ ءوسiپ-وركەندەۋiنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان, ناردىڭ جۇگiن كوتەرگەن, تازالىقتىڭ, ەڭبەكقور­لىقتىڭ, وتان­سۇيگiشتiكتiڭ ۇلگiسiن كورسەتكەن قايتا­لانباس تۇلعا دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس. ءتۇر-تۇسiنە, ۇلتىنا قاراماي بۇكiل قازاق­ستان حالقى سىيلاپ وتكەن, تازا نيەتپەن ولارعا ادال قىزمەت كور­سەتكەن, بار جiگەرiن, اقىل-پاراساتىن ەلiنiڭ كوركەيۋiنە, تۋعان قازاق­ستاننىڭ ابىرويىن ارتتىرۋعا ارناعان, ءوز ويىن بۇكپەسiز ايتۋ ارقىلى «تۋراسىن ايتىپ تۋعا­نىنا جاقپاعان», اردىڭ, تەكتiلiكتiڭ ەنشiسiن يەلەنگەن ازامات ەدi. جۇزدەگەن ادامدارعا قورعان بول­عان, مىڭداعان ادامداردى جەبەگەن سابىر ءبiلال ۇلى­نىڭ ەسiمi, ول كiسiنi كورگەن, قىزمەتتەس بولعان ءار ادامنىڭ كوڭiلiنەن بۇل ءفاني جالعاندا كەت­پەيتiن بولار.

قازاقستاننىڭ باتىسى مەن شىعى­سىندا, سولتۇستiگi مەن وڭتۇستiگiندە ءسا­بەڭ بولماعان ەلدi مەكەن جوق شىعار جانە ول جاي ارالاۋ ەمەس, ەكونومي­كا­لىق, الەۋمەتتiك, مادەني سالالاردى كو­تەرۋگە باس بولۋ, ناقتى كومەك كور­سەتۋ جانە ونى مۇقيات تەكسەرۋ ارقىلى كوپ­تەگەن جاڭالىقتاردى iسكە اسىرۋعا ەڭبەك ەتتi. جەرگiلiكتi ونەركاسiپ سالاسىنا, الىس­تاعى مالشىلاردىڭ مۇقتا­جىن ۋاقىتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ولاردىڭ قىسقى جانە جازعى قونىس­تارىندا مونشا, دۇكەن, كوش­پەلi اۆتولاۆكالار مەن اۆتوكلۋبتاردىڭ جۇمى­سىنا دەگەن قام­قورلىق ايرىقشا بولدى. جوعارعى كە­ڭەس سەسسيالارىندا, تورالقا ءماجiلiس­تەرiن­دە وسى ماسەلەلەر جيi قارالىپ تۇردى.

سابىر ءبiلال ۇلىنىڭ تالاپكەرلi­گiنەن, ادالدى­عىنان جايباسارلار ءسۇ­رi­نiپ, جاعىمپازدار كۇيiنiپ جاسقان­شاقتاپ تۇراتىنداي سەزiلەتiن. وسىنداي جايلارعا سابەڭ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان جىلدارى قاراما­عىندا ءبىزدىڭ 10 جىل جوعارعى كەڭەس تورالقاسىنىڭ حاتشىسى بولىپ قىز­مەت اتقارعان كەزدە كوزiمiز ابدەن جەتكەن بولاتىن. ادiلەتتiلiك, ادامگەر­شiلiك, ءتار­تiپ­تiلiك, ۇلىلىق دەگەن ۇعىمدار ول كiسiنiڭ جاڭىلماس مiنەزi, شاڭ باسپاعان «قارۋى» جانە قۇرالى ەكەنiنە, وسى ۇلگiمەن كوپتەگەن ادامداردى تاربيەلە­گەنiنە كۋاگەرلەر از ەمەس ارينە.

قازاقستاننىڭ ەلەۋلi ەلدەر قاتارى­نا قوسىلا باستاۋى سول حح عاسىردىڭ 60-70-جىلدارىندا ايقىندالا ءتۇستi. وعان قىزىعۋشىلار سانى الىس, جاقىن شەتەلدەردەن كوبەيدi, بiزدiڭ ەلگە ساپارلارى ءۇستi-ۇستiنە ۇدەي بەردi. ءاري­نە, وعان ەلiمiزدiڭ بiرتۋار ۇلى ءدىنمۇ­حامەد قوناەۆتىڭ اتاق-ابىرويى بiردەن-بiر سەبەپكەر بولعانىن اتاپ وتسەك, ەكiنشi جاعىنان, ول كiسiنiڭ جانىندا سەنiمدi سەرiكتەرiنiڭ بولعانىن, سولاردىڭ بiرi جانە بiرەگەيi سابىر ءبiلال ۇلىنىڭ دا تىنىمسىز ەڭبەك ەتكە­نiن ايتقان ءجون شىعار. كەڭەس وداعى باسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتiندە نياز­بەكوۆ كوپتەگەن شەتەل ەل­شiلەرiنiڭ سەنiم گراموتالارىن قابىل­دادى. وداق­تىق پارلامەنت دەلەگاتسيالارىن باسقا­رىپ ازيا, افريكا, ەۋروپا, امەريكا قۇرلىقتا­رىنداعى كوپتەگەن ەلدەردە, اتاپ ايتساق, 1958 جىلى بەلگيادا, 1960 جىلى رۋمىنيادا, 1965 جىلى ۆەنگريادا, 1966 جىلى ليۆيادا, 1967  جىلى كانادادا, 1969 جىلى كورەيا حالىقتىق-دەمو­كراتيالىق رەسپۋبليكاسىندا, 1971  جىلى زامبيادا, 1973 جىلى ۆەتنام رەس­پۋبليكاسىندا, 1975 جىلى ءۇندىستاندا, 1976 جىلى سۋداندا, 1977 جىلى لاوستا بولدى. ياعني, س.ب.نيازبەكوۆ – ساياسي ديپلوماتيا ماسەلەلەرiن شەشۋگە دە ءوز ۇلەسiن قوسا بiلگەن قايراتكەر.

وسىنداي ساپارلاردا بولسىن نەمەسە قازاق­ستانعا كەلەتiن قوناقتارمەن كەزدەسۋدە بولسىن قازاق حالقىنىڭ رۋحاني بايلىعى, مادەنيەتi مەن ادەبيەتi, ادەت-عۇرپى جايلى ءال-فارابي, اباي, شوقان, قانىش, مۇحتار سىندى اتاقتى عۇلا­مالار تۋرالى دايەكتiلiكپەن اڭگi­مە­لەپ جەتكiزەتiن. ول كiسi تاريحي كiتاپ­تار, كلاسسيكالىق شىعارمالارعا كوپ دەن قوياتىنىن اڭعارۋشى ەدiك. سوندىقتان دا بولار, 1971 جىلدان باستاپ تاري­حي ەسكەرتكiشتەر قو­عامىنىڭ «بiرiنشi كiرپiشiن قالاپ» الكەي مار­عۇلان سىندى رەسپۋب­ليكاعا تانىمال عالىم­داردىڭ باسىن قوسىپ, وسى قوعامعا باسشىلىق جاسادى. تاريحي ەسكەرت­كiشتەردi قورعاۋ جونiندە جوعارعى كە­ڭەس سەسسياسىندا زاڭ قا­بىلداندى. كوپ­تە­گەن جادiگەرلەر جي­ناق­تالدى, وبلىس­تارعا ارنايى ەكسپەديتسيالار جiبەرiلدi.  قازiرگi قابانباي باتىر مەن قوناەۆ كوشەلەرiنiڭ قيىلىسقان جە­رiنەن قوعامعا تۇراقتى ءۇي بەرiلدi, تاريحي ەسكەرت­كiشتەرگە ارنال­عان كiتاپتار, كiتاپشالار جارىق كوردi, عىلىمي كونفەرەنتسيالار ۇيىم­داستى­رىلدى, ءتۇر­كiستان قالاسىنداعى احمەت ياساۋي كەسەنەسىن كۇردەلi جوندەۋدەن وتكiزۋگە مۇرىندىق بولدى.

ماسكەۋدە جىل سايىن (13 جىل بويى) پرەزيديۋم توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتiندە قانشاما ەلدiڭ ەلشi­لiكتەرiنەن سەنiم گراموتالارىن قابىل­دادى, قانشاما مەملەكەتتەر وكiلدەرiنە قازاق ەلiنiڭ دارقان جەرى, رۋحاني بايلىعى, تاريحي وتكەلدەرiن ايتىپ تانىستىرا وتىرىپ ءوزi دە سول ولكەنiڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ بiرi ەكەنiن كور­سەتتi. بۇرىن-سوڭدى قازاق جەرiن باس­پاعان, قازاق رەس­پۋب­ليكاسى, قازاق حال­قى ءجو­نiندە بەيحابار ءمار­تەبەلi مەيماندار 60-جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ قازاق­­ستانعا جيi كەلە باستادى. ولاردىڭ iشiندە يران شاحى رەزا پەحلەۆي, سومالي, چەحوسلوۆاكيا, بولگاريا پرەزيدەنت­تەرi, نيگەريا, كونگو, موڭعوليا, انگولا, جاڭا زەلانديا, فرانتسيا, كامبودجا, گەرمانيا, ءۇندىستان جانە ت.ب. ەلدەردiڭ پارلامەنت دەلەگاتسيالارى بiزدiڭ ەلدiڭ ەكونوميكاسى, مادەنيەتi, الەۋمەتتiك جاعدايلارىمەن ءجiتى تانىسۋدى كوزدەدi. سابىر ءبiلال ۇلى ولارعا سىندارلى ءاڭ­گiمە ايتىپ, ازيا جانە افريكا ەلدەرi­نىڭ وتارلىق رەجiم­نەن قۇتىلىپ ءوز تاۋەلسiزدiگiنە قول جەتكiزگەنمەن, ەكونو­ميكالىق تاۋەلسىز­دىگى ءۇشىن كۇرەستى جال­عاس­تىرىپ ايتقان جاس قايراتكەرلەردى, كاسىپوداق دەلەگاتسيالارىن, جۋرناليستەر وكiلدە­رiن ءوز ءبىلىمىنىڭ تەرەڭدىگىمەن تاڭعالدىراتىن.

س.ب.نيازبەكوۆ ءوڭi سۋىقتاۋ, سوزگە ساراڭ, كوپ تىڭدايتىن, سويلەپ تۇرعان نەمەسە ارىز ايتا كەلگەن ادامنىڭ ويىن بولمەيتiن كiسi ەدi. ارىزدانىپ كەلگەن ادامدارعا دەگەن قامقورلىعى, ماسە­لەنiڭ ءمان-جايىن مۇقيات قاراي­تىندى­عى, دۇرىستىعىنا كوز جەتكiزسە, اياعىنا دەيiن شەشiلۋiن قاداعالاي­تىنى بiزدەرگە ۇلكەن تاربيە بولدى. جوعارعى كەڭەس تورالقاسىنىڭ توراعاسى ءار اپتانىڭ دۇيسەنبiسى كۇنi تۇسكi ساعات 2-دەن باستاپ ازاماتتاردى قابىلدايتىن, بۇل ءتارتiپ ىسساپارعا كەتكەندە نەمەسە وتە تىعىز شارۋالار كەزدەرiندە عانا بۇزىلۋى مۇمكiن ەدi. ول كىسىنىڭ قابىل­داۋىنا سۇرانۋشىلار كوپ بولاتىن, ويتكەنi, حالىق ول كiسiگە سەنەتiن, سۇراق­تارىنا جاۋاپ الاتىندارىن بiلەتiن. جاسىراتىنى جوق, ءتارتiپ بۇزۋشىلار, تەمىر تور­دىڭ ار جاعىندىلار ول كەزدە دە از بولمايتىن. جىل سايىن 80-نەن استام ازاماتتار اسا اۋىر قىلمىستارى ءۇشiن ءولiم جازاسىنا كەسiلەتiن.  سونداي جانە جەڭiل-جەلپi زاڭنان اۋىتقىعان­داردىڭ ازابىن تارتاتىن قارت اتا-انالار, بالا-شاعالى جۇبايلار سابىر ءبىلال ۇلى­مەن جۇزبە-ءجۇز كورiسiپ, مۇڭ-مۇقتاجدارىن نەمەسە زاڭ ورىندارى­نىڭ دا كەيبiر ارتىق كەتكەن جەرلەرiن جەتكiزەتiن. سابىر ءبiلال ۇلى ولارعا تۇسىنىستiكپەن قاراپ, زاڭدى تۇردە كومەك­تەسۋ جولىن قاراس­تىراتىن.

سول كەزدەگi كوپتەگەن باسشى قىز­مەتكەرلەرمەن سالىستىرعاندا سابىر ءبiلال ۇلىنىڭ ەكi تiلدە دە ساۋاتتى­لىعىن, بارلىق باياندامالارىن ءوزi جازاتىنىن, ونى قالىڭ جۇرتقا جەتكiزە بiلەتiنiن, سونداي-اق تورالقا قۇجاتتا­رىنىڭ قاتەسiز ەكi تiلدە – قازاقشا جانە ورىسشا بولۋىن ۇنەمi تالاپ ەتەتiنىن اتاپ وتكەندى ءجون كوردىك. قازاقستان زاڭدارى, كودەكستەرi 60-جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ قابىلدانىپ, قازاق جانە ورىس تiلدەرiندە جارىق كوردi. وسىعان وراي ايتا كەتەتiن جايت – ەلۋ جىلدان استام ۋاقىت بويى سوت وكiمدەرi رەسەي زاڭىمەن قارالىپ كەلدi. سوت وكiمi: «يمەنەم روسسيسكوي سوۆەتسكوي رەسپۋب­ليكي», دەپ باستالاتىنىن قازiرگi كوزi تiرi سول جىلداردا سوت ورگاندارىندا قىزمەت جاساعان, نەمەسە سول كەزدەر­دiڭ قۇجاتتارىمەن تانىس, عىلى­مي ەڭبەك­پەن شۇعىل­دا­نىپ جۇرگەن ازاماتتار بىلەدى. مiنە, وسىنىڭ وزiنەن-اق بiزدiڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ كەڭەس وداعىنىڭ قۇرا­مىندا بولعان باسقا رەسپۋب­ليكالار سياقتى قانشا­لىقتى «دەر­بەس», «تاۋەلسiز» بولعانىن اڭعا­رامىز.

قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇزى­رىنا جاتاتىن مىنا شارۋالار بولاتىن: زاڭ شىعارۋ, ەلدە رەفەرەندۋم جاريالاۋ, سايلاۋ ناۋقاندارىن ءوت­كiزۋ, سەسسيالاردى دايىنداۋ جانە وتكiزۋ, تۇراقتى كوميسسيالار جۇمىسىنا كو­مەكتەسۋ, ناگرادالارمەن ماراپاتتاۋ, ەلدەگi زاڭدى­لىقتى ساق­تاۋ, جۇرتشى­لىق­تىڭ ارىز-شاعىمدارىن ادiلەتتi شە­شۋدi قاداعالاۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ.

 ارينە, سول ءداۋiردiڭ ءتارتiبi بويىنشا نەگiزگi ماسەلەلەر ەڭ الدىمەن قا­زاقستان كومپارتياسى ورتالىق كومي­تەتi بيۋروسىنىڭ ۇيعارىمى بويىنشا شەشi­لەتiن. ءار سەسسيانىڭ كۇن ءتارتiبi, تولىق جۇرگiزۋ ءتارتىبى, كiمدەر بايانداما, قوسىمشا باياندامالار جاسايدى, ءسوي­لەيدى, شەشەندەرگە دەيiن الدىن الا بەلگىلە­نىپ قوياتىن. ماراپاتتاۋعا ۇسى­نىلعان ادامدار (كوپ بالالى انالاردان باسقاسى) تۋرالى تورالقا جار­لىعىنىڭ جوباسى ورتالىق كوميتەت بولiمدەرiنەن, حاتشىلىق, بيۋرودان الدىن الا وتەتiن. قازاق كسر جوعار­عى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ مۇشەلەرi قاتارىندا ور­تالىق كوميتەتتiڭ بiرiنشi حاتشىسىمەن بولدى. ءتور­القا ماجiلiستەرiنە قاتىنا­ساتىن, تيiستi قۇ­جات­تارمەن تانىسىپ, كەرەك جەرiندە تۇزەتۋلەر, ءاسi­رەسە, جا­ڭادان قابىلداناتىن زاڭدارعا بايلانىستى قو­سىمشالار ەنگiزىلەتiن.

بۇلاردان باسقا ورتالىق كوميتەت­تiڭ ءبولiم مەڭگەرۋشiلەرi جوعارعى كە­ڭەستىڭ تۇراقتى كوميسسيالارىنا قوعام­دىق نەگىزدە باسشىلىق ەتەتiن, كۇردەلi ماسەلەلەر بولسا دايىندىق جۇمىس­تارى كەزiندە كەلiسiلەتiن. سوندىقتان, جۇمىس جونiندە كەدiر-بۇدىر ءنار­سەلەر كوپ ۇشىراسپايتىن. دەي تۇر­عانمەن, كەيبiر ءبولiم باسشىلارىمەن كەلiس­پەۋشiلiكتەر بولاتىن. مىسالى, جاڭادان اۋدان, وبلىس قۇرىلاردا قا­زاق­شا ترانسكريپتسياسىن ساقتاۋعا بايلانىستى (ماڭعىستاۋ وبلىسى ماڭ­عىشلاق بولىپ كەتە باردى) نەمەسە ولاردىڭ شەكارالارىن بەلگiلەۋ­دە, سايلاۋ وكرۋگتەرىن انىقتاۋ, بولاشاق دەپۋ­تاتتاردىڭ اتى-جونiندە قازاقشا ورفوگرافيا زاڭدىلىعىن ساقتاۋ, كەيدە لاۋازىمدى ادامداردى ماراپاتتاۋ ءما­سەلە­لەرiنە دە بايلانىستى ەدى. بiر عانا پارتيا ۇستەمدiك قۇرىپ تۇرعاندا تۋراسىن دالەلدەۋ, ويىڭنىڭ راستىعىنا كوز جەتكiزۋ ونشا وڭاي بولمايتىن, تۇپتەپ كەلگەندە, ادەيi قارسىلىق كورسەتiپ تۇرعان سياقتى بولىپ تا قالاتىن.

اڭگiمە سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ تۋرالى بولعاندىقتان ول كiسi ورتالىق كوميتەتتiڭ بيۋرو مۇشەسi رەتiندە سان الۋان جۇمىستار اتقارعانىن دا ايتۋ ءجون بولار. سول كەزدەگi اسا جاۋاپتى بiر ماسەلەنiڭ ءتۇيiنiن شەشۋگە بارىنشا اتسالىسقانى ەسىمدە. قازاقتىڭ ارداقتى ازاماتى, ەلiم, جەرiم دەپ ەڭiرەپ وتكەن تۇرار رىسقۇلوۆ كوپ جىلدار بويى جالعان جالامەن «حالىق جاۋى» اتانىپ كەلدi. سوۆەتتiك جۇيە ول كiسiنiڭ اتىن اقتاۋعا, جارىققا شىعارۋعا اسىقپادى. ت.رىسقۇلوۆ بولسا 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كۇرەسiنە بەلسەنە قاتى­ناسۋشى, 1919 – 1920 جىلدارى دەنساۋلىق ماسە­لەسى جونىندە حالىق كوميسسارى, تۇركiستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتiن باسقارعان, ودان كەيiن ۇلت ماسەلەلەرi جونiندە رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتiن­دە ورىنباسار بولعان, كومينتەرننىڭ ۇي­عا­رۋى بويىنشا موڭعوليادا باسشى قىزمەت اتقارعان iرi تۇلعا بولاتىن.

بيۋرو مۇشەسi رەتiندە شىتىرمانى كوپ وسى ماسەلەنiڭ اقيقاتىنا جەتۋ س.ب.نيازبەكوۆكە تاپ­سىرىلعان ەدى. ءبۇ­كiل رەسپۋبليكالىق, وداقتىق ارحيۆ ماتەريالدارىن الدىرىپ, قاۋىپسىزدىك كومي­تەتiنiڭ قۇپيا قۇجاتتارىمەن ۇزاق ۋاقىت تانىسىپ, تاعىلعان «ايىپتار­دىڭ» نەگiزسiز, قولدان جاسال­عانىن تالداپ, عىلىم اكادەمياسى مۇشەلە­رi قاتىسقان كەڭەستە بۇكiل جۇرتشىلىق الدىندا تۇرار رىسقۇلوۆ ەسiمiن ەلi­مiزدiڭ ەڭسەلi ازاماتتارى قاتارىنا قوستى. ديمەكەڭنiڭ وسى شارۋانى يدەولوگيا ماسەلەلەرىمەن تىكەلەي اينالىسپايتىن س.ب.نيازبەكوۆكە تاپسىرۋىنان كوپ جاعداي­دى اڭ­عارۋعا بولادى. تاريحي شىندىق­تىڭ بەتiن اشىپ, ۇلتىمىزدىڭ جارىق جۇل­دىزدارىنىڭ بiرi جانە بiرەگەيi تۇرار رىسقۇلوۆ جونiندە جالتارماي, جاس­قانباي تۇڭعىش رەت قالىڭ جۇرت­شى­لىققا ءىستىڭ اقيقاتىن جەتكiزگەن ادام س.ب.نيازبەكوۆ ەدى.

سابىر ءبiلال ۇلى تۋرالى وي قوزعال­عاندا «تۋراسىن ايتقان تۋعانىنا جاقپايدى», دەگەن حالىق ماتەلi كو­ڭiلدە تۇرادى. ويتكەنi, ول وسەك, وتiرiك سوزدەردi ەستiمەيتiن, ەسكەرمەيتiن قايتا تىيىم سالۋعا تىرىساتىن. نەندەي ويى بولسا دا كوزبە-كوز تۋراسىن ايتقاندى جاراتاتىن. تورالقا قىزمەت­كەرلەرi نەبارi 60-70 ادامداي بولاتىن. باستاۋىش پارتيا ۇيى­مىنىڭ جينالىسى جانە ۇجىمدىق جينالىستار كۇندەلiكتi قات-قابات جۇمىس بابىنداعى كەمشiلiك­تەردiڭ بەتiن اشىپ, قىزمەتكەرلەردiڭ ما­مان­دىعىن جەتiلدiرۋگە كوپ كومەك­تەسەتiن. اقيقا­تىن ايتار بولساق, ءار قىز­مەتكەر وزiنە تاپسىرىلعان جۇمىسقا وتە جاۋاپ­تىلىقپەن, ىجداھاتتىقپەن قا­رايتىن ەدi, ولار­دىڭ كۇندەلiكتi 8 ساعاتتىق جۇمىس رەجiمiنەن كوبiرەك اۋىتقىپ تا كەتەر كەزدەرi از بولمايتىن. مۇنداي جاعدايلار, اسiرەسە, جوعارعى كەڭەس, جەرگi­لiكتi كەڭەس­تەردiڭ سايلاۋ ناۋقان­دا­رىن, زاڭ جوبالارىن ەكi تiلدە دايىنداۋعا, جوعار­عى كەڭەس سەسسيالارىن دايىنداۋ, سونداي-اق, كوپ­تەپ كەلiپ جاتاتىن پرەزيدەنتتەر, پارلامەنت دەلەگا­تسيا­لارىن قارسى الۋ, شىعارىپ سالۋعا بايلانىستى ءجيى كەزدەسەتiن.

وسى ارادا س.ب.نيازبەكوۆتىڭ 60 جىلعا تاياۋ ەڭبەك جولىندا قارا قىلدى قاق جارعان ءارi كۇرەس­كەر, ءارi ادال ازامات بولعانىنا بiر مىسال كەلتiرۋدi ءجون كورىپ وتىرمىن. 1986 جىلى قازاقستان­عا بيلiك جۇرگiزۋگە م.گورباچەۆتىڭ سەنiمدi سەرiگi گ.كولبين كەلiپ, بۇرىن­عى باسشى قىزمەت­كەرلەردi د.­ا.قو­ناەۆقا قارسى قويۋعا ارەكەتتەندى. بىردە ول س.ب.نيازبەكوۆتى قابىلدا­ۋىنا شا­قىرىپ: «سiز قوناەۆتىڭ كەمشiلiك­تەرiن كوپ بiلەتiن ادامداردىڭ بiرiسiز», دەپ كوپشiك قويا سويلەپ, سىر سارتپاق بول­عاندا سابىر ءبىلال ۇلى: «مەن ديماش احمەت­ ۇلى­مەن بiرگە باسشى ورىنداردا كوپ جىل قىزمەتتەس بولدىم. ول كiسiنiڭ مىنانداي-مىنانداي قاتەسi بولدى دەپ ايتا المايمىن. ماسەلەلەر اقىلداسىپ شەشiلەتiن. ەگەر ول كiسi قاتەلەسكەن بولسا, مەن دە قاتەلەستiم. بiرگە جاۋاپ بەرۋگە تيiسپiن», – دەپ ءسوزدi قىسقا قايىرادى.

دiنمۇحامەد قوناەۆتىڭ سەنiمدi سەرiكتەرiنiڭ بiرi بولعان, بايكەن ءاشi­موۆ­پەن قاناتتاس قىزمەت اتقارعان سابىر نيازبەكوۆ ۇلكەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرi, قازاق ەلiنiڭ تاريحىنان ءوز ورنىن ويىپ العان تۇلعالاردىڭ بiرi دەپ ويلايمىن.

س.ب.نيازبەكوۆ ءوز وت باسىندا سونشاما سەرگەك­تiكپەن, نازiكتiكپەن ءومiر كەشكەن ادال جار, قامقور اكە, سىيلى اتا بولىپ وتكەن ادام. نيازبەكوۆتەر اۋلەتى 4 قىز جانە 4 نەمەرە قىز ءوسiرiپ تاربيە­لەگەن. ايدا (مەديتسينا عىلىم­دا­رىنىڭ كانديداتى), سايدا (نەمiس تiلiنiڭ مامانى), بايان (حيميا عىلىم­دارىنىڭ كانديداتى), ايمان (بيولوگيا عىلىمدا­رىنىڭ كانديداتى) ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقان. نەمە­رەلەرiن ­وسi­­رۋگە, تاربيەلەۋگە بارىنشا اتسا­لىس­تى. وسى iستەردiڭ باسقارۋشى­سى, سۇيىكتى جارى روزا سابىر­قىزى شۋاعى مول, مەيi­رiمدi جان بولاتىن. ءومiردiڭ اششىسى مەن تۇششىسىن بiردەي بولiسكەن, ناعىز پەداگوگ-پسيحولوگ, كەڭسە شارۋاسىنا ارالاس­پاعان, ءسان قۋىپ زات iزدەمەيتiن ونەگەلi جاننىڭ ومiردەن ەرتە وزعانى سابىر ءبiلال­ ۇلىنا وتە اۋىر ءتيدى.

سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ 1989 جىلدىڭ تامىز ايىندا ومىردەن وزدى. ونىڭ ءمايىتى الماتى قالاسى جانىن­داعى «كەڭساي – 1 «زيراتىنا قويىلدى. كوزi تiرiسiندە ءوزi قويعىزعان قۇلپىتاس روزا سابىرقىزىمەن قول ۇستاسىپ ومiردەن ريزا­شىلىقپەن ءوتiپ بارا جاتقان جولاۋشى بەينەسiن ەلەس­تەتەدi…

بيجامال رامازانوۆا,

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى.

الماتى.